Türkiye'de vize veya ikamet izni süresini aşarak kaçak durumda kalan tüm yabancıları kapsayan genel ve koşulsuz bir yasal af yürürlükte bulunmamaktadır. Mevcut uygulamada yalnızca ev hizmetleri alanında istihdam edilen belirli çalışanlara yönelik şartlı bir idari kolaylık tanınmaktadır. Yasal sürelere uymayan yabancılar bakımından yürürlükteki genel mevzuat hükümleri uygulanmaktadır.
Vize ve İkamet İhlalinde Karşılaşılan Yaptırımlar
Vize veya ikamet süresi sona ermesine rağmen Türkiye'de kalmayı sürdüren yabancılar, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında idari yaptırımlarla karşılaşmaktadır. Bu kapsamda ilgililer hakkında idari para cezası, sınır dışı etme kararı ve Türkiye'ye giriş yasağı tedbirleri tesis edilebilmektedir.
Oturma izni bulunmaksızın ülkede kalan yabancıların yakalanması halinde valilik makamınca sınır dışı etme kararı alınabilmektedir. İlgili mevzuat uyarınca, sınır dışı etme kararında açıkça belirtilmek kaydıyla yabancıya Türkiye'yi terk edebilmesi amacıyla on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınması mümkündür.
Para Cezası Ödeyerek Ülkeden Çıkış ve Giriş Yasağının Kaldırılması
Kaçak durumda bulunan yabancılar, hudut kapılarında Türkiye'de ihlalde bulundukları döneme ilişkin hesaplanan idari para cezasını ödeyerek ülkeden çıkış yapabilmektedir. Vize ihlali idarece resen tespit edilmeden veya yasal süre dolmadan önce yetkili birimlere gönüllü olarak başvurup cezasını ödeyerek ülkeden ayrılan yabancılara, 6458 sayılı Kanunun 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca giriş yasağı uygulanmayabilmektedir.
Kaçak kalınan döneme ait para cezasını ödeyerek yurt dışına çıkış yapan yabancıların, daha sonra üniversite kaydı yaptırarak öğrenci vizesi temin etmeleri veya usulüne uygun çalışma izni almaları durumunda haklarında tesis edilmiş olan Türkiye'ye giriş yasağı kararı etkisiz hale gelmektedir.
Ev Hizmetlerinde Çalışan Yabancılara Yönelik İdari Kolaylık Şartları
Ev hizmetlerinde çalışan yabancılara yönelik uygulanan idari kolaylık; 12 yaşından küçük çocukların bakımı, 65 yaşından büyük kişilerin bakımı ile herhangi bir yaş sınırlaması aranmaksızın hasta bakımı alanlarını kapsamaktadır. Belirtilen bu alanlarda istihdam edilen yabancıların Türkiye'den çıkış yapma zorunluluğu olmaksızın oturma izni alabilmesi mümkün kılınmaktadır.
Ev hizmetleri alanında çalışan erkek yabancıların 65 yaş üstü bireylerin bakımına yönelik başvurularında, bakımı üstlenilecek kişinin sağlık durumunu gösterir hastalık raporunun ibraz edilmesi zorunludur. Ancak bakımı yapılacak kişinin 85 yaşın üzerinde bulunması durumunda başvuru sürecinde hasta raporu şartı aranmamaktadır.
Söz konusu idari kolaylıktan yararlanmak isteyen yabancının pasaport geçerlilik süresinin başvuru tarihi itibarıyla en az sekiz ay olması şarttır. Bununla birlikte yabancının Türkiye'de bulunduğu süre zarfında geri gönderme merkezine alınmamış olması ve ülkeye şartlı giriş işlemi yapmamış bulunması gerekmektedir.
Kayıtsız Yabancı Çalıştıran İşverenlerin Yükümlülükleri
Ev hizmetleri kapsamında yabancı personel istihdam etmek isteyen işverenin mali gücünü ortaya koyabilmesi için gelir düzeyinin en az asgari ücretin dört katı tutarında olması şartı aranmaktadır. Bu kriter, işverenin yabancı çalışanın bakım ve istihdam yükümlülüklerini karşılayabilecek kapasitede olduğunu belgelemeyi amaçlamaktadır.
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu hükümleri uyarınca, geçerli bir çalışma izni bulunmaksızın yabancı işçi çalıştıran işverenler hakkında idari para cezası uygulanmaktadır. Kanuna aykırı olarak yabancı çalıştırma fiilinin tekrar edilmesi halinde uygulanacak idari para cezası tutarı bir kat artırılarak tahsil edilmektedir.
Kaçak kalan yabancılar için genel bir af yürürlükte midir?
Türkiye'de kaçak kalan tüm yabancıları kapsayan genel ve koşulsuz bir yasal af bulunmamaktadır; yalnızca ev hizmetlerinde belirli bakım işlerini üstlenen yabancılara yönelik şartlı bir idari kolaylık tanınmaktadır.
Kaçak durumdaki yabancının giriş yasağı nasıl kaldırılabilir?
İhlal süresine ilişkin para cezasını ödeyerek çıkış yapan yabancılar, üniversite kaydı üzerinden öğrenci vizesi alarak veya resmi çalışma izni temin ederek haklarındaki giriş yasağını etkisiz hale getirebilmektedir.
Ev hizmetlerinde yabancı çalıştırmak isteyen işverenin gelir şartı nedir?
Ev hizmetlerinde yabancı işçi çalıştırmak üzere başvuruda bulunacak işverenin gelirinin en az asgari ücretin dört katı seviyesinde olması gerekmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy