Sınır dışı etme kararını, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya kendiliğinden valilik alır. Gerekçeli karar yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Yabancının rızası saklıdır; bu kayıt dışında, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulmuşsa yargılama bitene kadar sınır dışı işlemi yapılmaz.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 53Kaynağı aç
Kararı hangi makam alır
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 53. maddesinin birinci fıkrası, sınır dışı etme kararını Genel Müdürlüğün talimatına veya valiliğin resen yapacağı işleme bağlar. Karar yetkisi bu fıkrada valiliktedir.
Aynı Kanun’un 54. maddesi kapsamındaki yabancı kollukça yakalanırsa, hakkında karar verilmesi için derhâl valiliğe bildirilir. Bildirim ile sonraki süre aynı işlem değildir. Sınır dışı etme kararı gerekip gerekmediğini valilik değerlendirir ve gerekli görürse kararı valilik verir. Değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 57Kaynağı aç
Karar alınacak hâller
6458 sayılı Kanun’un 54. maddesinin birinci fıkrası, sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınacağını düzenler. Bu sayımın ilk iki hâli, 5237 sayılı Kanun’un 59. maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler ile terör örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi ve çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlardır.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 54Kaynağı aç
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 59. maddesi, hapis cezasına mahkûm edilen yabancının durumunun sınır dışı işlemleri bakımından değerlendirilmek üzere bildirilmesini düzenler. Denetimli serbestlikle infaza veya koşullu salıverilmeye karar verildikten sonra ve her hâlde cezanın infazı tamamlandıktan sonra durum derhâl İçişleri Bakanlığına bildirilir. Bildirim, değerlendirme içindir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 59Kaynağı aç
Vize ve ikamet yönünden karar, her ihlali kapsayan genel bir sonuç değildir. Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar ile vizesi iptal edilenler, ikamet izni iptal edilenler ve ikamet süresi sona erdikten sonra kabul edilebilir gerekçe olmaksızın bu süreyi on günden fazla ihlal edenler hakkında sınır dışı etme kararı alınır. On gün sınırı ve kabul edilebilir gerekçe, ilgili bentlerin parçasıdır.
54. maddenin ikinci fıkrası ayrı bir imkân öngörür. Birinci fıkranın (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında değerlendirilen uluslararası koruma başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi hakkında, uluslararası koruma işleminin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. Bu imkân anılan bentlerle sınırlıdır.
Tebliğ ve bilgilendirme
53. maddenin ikinci fıkrasına göre karar, gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Yabancıyı bir avukat temsil etmiyorsa, kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu ile itiraz usulü ve süreleri hakkında bilgilendirilir.
İdare mahkemesine başvuru
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Başvuran kişi, bunu sınır dışı etme kararını veren makama da bildirir. Kanun, başvuruyu bu üç kişiden birine açık tutar; başvuruyu yalnız avukatın yapabileceği bir yol olarak kurmaz.
Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde, 2577 sayılı Kanun’un 26. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen süre iki ay olarak uygulanır.
Duruşma yapılıp yapılmaması mahkemenin takdirindedir. Başvuru, dosya tekemmül ettikten veya ara karar ya da duruşma gereken hâllerde bu işlemler tamamlandıktan itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılır. Mahkemenin bu konuda verdiği karar kesindir.
Yargılama sürerken sınır dışı edilmeme
53. maddenin üçüncü fıkrası yabancının rızasını saklı tutar. Bunun dışında iki dönem korunur: dava açma süresi ve yargı yoluna başvurulduktan sonra yargılamanın sonuçlandığı an. Bu sürelerde yabancı sınır dışı edilmez.
İdari gözetim ve geri gönderme merkezi
Sınır dışı etme kararı, her yabancı için ayrıca idari gözetim kararı doğurmaz. 57. maddenin ikinci fıkrası; kaçma veya kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş ya da çıkış kurallarını ihlal eden, sahte veya asılsız belge kullanan, kabul edilebilir mazereti olmaksızın tanınan sürede çıkmayan ve kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturan kişileri kapsar. Valilik bu kişiler hakkında idari gözetim kararı alır veya 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülük getirir. Gözetim kararı alınan kişi kırk sekiz saat içinde geri gönderme merkezine götürülür.
Geri gönderme merkezindeki idari gözetim altı ayı geçemez. Sınır dışı işlemleri, yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesi hakkında doğru bilgi ya da belge vermemesi yüzünden tamamlanamazsa süre en fazla altı ay daha uzatılabilir. Uzatma bu iki nedene bağlıdır.
Gözetimin sürmesinde zaruret olup olmadığını valilik her ay düzenli biçimde değerlendirir. Gerekirse otuz günün dolması beklenmez. Zaruret görülmeyen kişi hakkında gözetim derhâl sona erdirilir ve 57/A uyarınca alternatif yükümlülük getirilir.
Gözetim kararı, sürenin uzatılması ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçesiyle yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukat yoksa kişi veya yasal temsilcisi, sonucun yanında itiraz usulü ve süreleri hakkında da bilgilendirilir.
Gözetim altındaki yabancıların uyruğunu tespit etmek için elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir. Bu incelemeden elde edilen veriler söz konusu amaç dışında kullanılamaz.
İdari gözetim kararına başvuru
Gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru gözetimi durdurmaz. İdareye verilen dilekçe derhâl yetkili hâkime ulaştırılır. Hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Şartların kalktığı veya değiştiği ileri sürülerek yeniden başvurulabilir.
İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuran ve avukatlık ücretini karşılayamayan kişiye, talep etmesi hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır. Bu imkân talebe ve ücreti karşılayamamaya bağlıdır. Sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesine başvuruda ise yabancı, yasal temsilci veya avukat başvurabilir.
Sınır dışı etme kararını hangi makam alır?
Kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valilik alır. 54. madde kapsamındaki yabancı yakalanmışsa derhâl valiliğe bildirilir; değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez.
Sınır dışı kararına nereye ve kaç gün içinde başvurulur?
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir ve başvuruyu kararı veren makama da bildirir.
Mahkemeye başvurmak sınır dışı etmeyi engeller mi?
Yabancının rızası saklıdır. Bu kayıt dışında, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulmuşsa yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez.
İdare mahkemesinin kararı kesin midir?
Sınır dışı etme kararına karşı yapılan başvuruda mahkemenin kararı kesindir. Duruşma yapılması mahkemenin takdirine bağlıdır.
Vize süresini aşmak her durumda sınır dışı sebebi midir?
Hayır. Vize veya vize muafiyeti süresinin on günden fazla aşılması ya da vizenin iptali bu sonuca bağlanmıştır. İkamet izninin iptali ile kabul edilebilir gerekçe olmaksızın ikamet süresinin on günden fazla ihlali ayrı hâllerdir.
İdari gözetim en fazla ne kadar sürer?
Geri gönderme merkezindeki idari gözetim altı ayı geçemez. Yabancı iş birliği yapmaz veya ülkesi hakkında doğru bilgi ya da belge vermez ve bu yüzden işlem tamamlanamazsa süre en fazla altı ay daha uzatılabilir.
İdari gözetim kararına hangi mercie başvurulur?
Kişi, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru gözetimi durdurmaz; hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy