İzinsiz Eser Kullanımında Bedel, Tazminat ve Durdurma

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na uygun yazılı izin alınmadan bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshalarını yayan, temsil eden ya da işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten kişilere karşı izni alınmayan hak sahipleri bedel isteyebilir. Bu bedel, sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek miktarın veya Kanun hükümlerine göre belirlenecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasıdır.

Mali haklara ilişkin sözleşmenin şekli

5846 sayılı Kanun’un 52. maddesi, mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını şart koşar. Aynı hüküm, bu işlemlerin konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini de arar. Düzenleme mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarruflarla sınırlıdır; hakların hangi ayrıntıyla gösterileceğini veya belirli bir kullanım türüne özgü ek şartı ayrıca belirtmez.

İzinsiz kullanımda istenebilecek bedel

Kanunun 68. maddesi, yazılı izin alınmadan eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya her türlü işaret, ses ya da görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten kişileri kapsar. İzni alınmamış hak sahipleri, sözleşme olsaydı istenebilecek bedelin veya Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir.

İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibinin önünde üç seçenek bulunur. Çoğaltılmış kopyalar ile çoğaltmaya yarayan film, kalıp ve benzeri araçların imhasını isteyebilir. Bunların üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında kendisine verilmesini de isteyebilir. Sözleşme varsa, isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talep edebilir. Bu seçeneklerden birinin kullanılması, izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Kopyalar satışa çıkarılmışsa imkân daha sınırlıdır. Hak sahibi, tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar bakımından, satışa çıkarılmamış kopyalar için öngörülen seçeneklerden birini kullanabilir. Seçenekler bu nüshalarla sınırlıdır.

68. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki yetkiler eser sahibinden başka hak sahiplerince kullanılacaksa, eser sahibinin 52. maddeye uygun yazılı çoğaltma izninin bulunması aranır.

Manevi zarar, mali hak tazminatı ve elde edilen kâr

70. madde, manevi hakları haleldar edilen kişiye uğradığı manevi zarar karşılığında manevi tazminat davası açma imkânı tanır. Mahkeme, para biçimindeki bu tazminatın yerine veya ona ek olarak başka bir manevi giderim biçimine de karar verebilir.

Mali hakları haleldar edilen kimse, tecavüz edenin kusuru bulunuyorsa haksız fiillere ilişkin hükümler çerçevesinde tazminat isteyebilir. Kusur şartı bu tazminat talebine bağlıdır.

Manevi veya mali hakka yönelik tecavüzde zarar gören, tazminattan başka temin edilen kârın kendisine verilmesini de isteyebilir. Bu talep ileri sürülürse 68. madde uyarınca istenen bedel indirilir. Hüküm, verilen kârı ayrıca tanımlamaz.

İktibasın sayılı hâlleri

35. madde iktibası genel bir serbestlik olarak düzenlemez. Alenileşmiş bir eserin bazı cümle ve fıkralarının müstakil bir ilim ve edebiyat eserine alınması caizdir. Yayımlanmış bir bestenin en çok tema, motif, pasaj ve fikir niteliğindeki parçalarının müstakil bir musiki eserine alınması da caizdir.

Alenileşmiş güzel sanat eserleri ile yayımlanmış diğer eserler, amacın haklı göstereceği oranda ve içeriği aydınlatmak amacıyla bir ilim eserine konulabilir. Ayrıca alenileşmiş güzel sanat eserleri, konuyu aydınlatmak için bilimsel konferans veya derslerde projeksiyon ve benzeri araçlarla gösterilebilir.

İktibas belli olacak biçimde yapılmalıdır. İlim eserlerinde, kullanılan eserin ve eser sahibinin adının yanında alıntının alındığı yer de belirtilir.

Hak bilgilerinin korunması ve iletimde durdurma sırası

Ek 4. madde, eser nüshasında veya eserin topluma sunulması sırasında görülen hak sahipliği, kullanım süresi ve şartlarına ilişkin bilgileri ve bunları temsil eden sayı ya da kodları korur. Bu bilgiler yetkisiz biçimde kaldırılamaz veya değiştirilemez. Bilgileri bozulan eserlerin asılları veya kopyaları dağıtılamaz, dağıtılmak üzere ithal edilemez, yayımlanamaz veya topluma iletilemez. Koruma fonogramlar ve bunlardaki icralar için de geçerlidir.

Dijital iletim dâhil olmak üzere işaret, ses veya görüntü naklinde Kanundaki hakların ihlali iddiasında başvuru sırası bellidir. Hakları haleldar olan gerçek veya tüzel kişi önce bilgi içerik sağlayıcısından üç gün içinde ihlalin durdurulmasını ister. İhlal sürerse Cumhuriyet savcısına başvuru üzerine üç gün içinde servis sağlayıcıdan, ihlale devam eden bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulması istenir. Usulün ayrıntıları Bakanlık yönetmeliğine bırakılmıştır.

Yer sağlayıcının yükümlülük sınırı

5651 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre yer sağlayıcı, yer sağladığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı bir faaliyet bulunup bulunmadığını araştırmakla yükümlü değildir. Buna karşılık, yer sağladığı hukuka aykırı içerikten aynı Kanunun 8 ve 9. maddelerine göre haberdar edilmesi hâlinde bu içeriği yayından çıkarmakla yükümlüdür.

Yer sağlayıcı, yer sağladığı hizmetlere ilişkin trafik bilgilerini bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmayacak şekilde yönetmelikte belirlenecek süre boyunca saklar. Bu bilgilerin doğruluğunu, bütünlüğünü ve gizliliğini sağlamakla da yükümlüdür.

Ceza hükümleri ve indirim imkânı

71. madde, Ek 4. maddenin birinci fıkrasındaki fiilleri yetkisiz işleyenleri ve Kanunda tanınmış hakları ihlal etmeye devam eden bilgi içerik sağlayıcıları kapsar. Fiil daha ağır cezayı gerektiren bir suç oluşturmuyorsa üç aydan iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Aynı maddede, kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran veya depolayan kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Bu sonuç, Ek 4. maddenin birinci fıkrasındaki fiiller için düzenlenen üç aydan iki yıla kadar hapis cezasından ayrıdır.

Hukuka aykırı olarak üretilmiş, işlenmiş, çoğaltılmış, dağıtılmış veya yayımlanmış eseri, icrayı, fonogramı ya da yapımı satışa arz eden, satan veya satın alan kişi bakımından ayrı bir imkân vardır. Kovuşturmadan önce bunları kimden temin ettiğini bildirir ve yakalanmalarını sağlarsa, hakkında verilecek cezadan indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir. Bu sonuç zorunlu değildir.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy