Bağlantılı Dava Tanımı ve İki Temel Ölçüt
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 38. maddesinin birinci fıkrası, bağlantılı davayı iki seçenek üzerine kurar: aynı maddi veya hukuki sebepten doğan davalar ile biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte olduğu davalar. Bu iki ölçüt birbirinden bağımsızdır; yalnızca birinin gerçekleşmiş olması bağlantı değerlendirmesi için yeterlidir.
Danıştay 7. Dairesi'nin E: 2010/5548, K: 2010/4415 sayılı kararında, birden fazla davanın bağlantılı sayılabilmesi için bunların birlikte incelenerek karar verilmesinin zorunlu olması gerektiği vurgulanmıştır. Bu değerlendirme söz konusu karara özgü bir yorum niteliği taşımakta olup kanun metnindeki iki ölçütle ilişkisi kesin biçimde ayrıştırılamamaktadır.
Bağlantı Kararı Nasıl Verilir?
İYUK m. 38, bağlantı kararının taraflardan birinin istemi üzerine verilebileceği gibi mahkemece re'sen de verilebileceğini düzenlemektedir. Bu kural, bağlantı tespitinin yalnızca taraf iradesine bırakılmadığını ortaya koymaktadır.
Ayrı Hukuki Sebeplere Dayanan Davalar Bağlantılı Sayılır mı?
Danıştay 7. Dairesi, E: 2010/5548, K: 2010/4415 sayılı kararında, birinin 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'ndan, diğerinin 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'ndan kaynaklandığı bir uyuşmazlıkta, davalara konu idari işlemlerin farklı hukuki sebeplere dayandığını ve ayrı hükümlere göre değerlendirilip yargılama yapılması gerektiğini saptayarak davalar arasında İYUK m. 38'de öngörülen bağlantının varlığından söz edilemeyeceğini hükme bağlamıştır.
Benzer biçimde, aynı soruşturma kapsamında disiplin cezası verilen iki ayrı kişinin farklı mahkemelerde açtığı davalar da bağlantılı sayılmamıştır. Danıştay 12. Dairesi, her kişinin kusur ve sorumluluğunun ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ve bir dava hakkında verilecek kararın diğerinin sonucunu etkileyecek nitelikte olmadığını saptayarak davalar arasında bağlantı bulunmadığı sonucuna oybirliğiyle varmıştır.
Bağlantı Kararı Üzerine Dosyalar Nereye Gönderilir?
İYUK m. 38/5 uyarınca, bağlantılı davalar aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeki mahkemelerde bulunuyorsa dosyalar o yer bölge idare mahkemesine gönderilir. Bağlantılı davaların farklı bölge idare mahkemelerinin yargı çevresindeki mahkemelerde ya da doğrudan Danıştay'da bulunduğu hâllere ilişkin gönderim kuralları da kanunda düzenlenmiştir.
Kanun Yararına Temyiz ile Bağlantı Kararlarının İlişkisi
İdare veya vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemesi kararlarının kanun yararına temyize konu olabilmesi için bu kararların yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade etmesi, başka bir deyişle nihai hükmün tartışılmasını gerektirecek nitelikte bir hukuka aykırılık taşıması gerekir. Bu koşul 2577 sayılı Kanun'un 51. maddesinde düzenlenmiştir. Bağlantılı davalar hakkında verilen kararlar da bu niteliği taşıdığında söz konusu yola başvurulabilir; ancak kanun yararına temyiz, bağlantı kurumuna özgü bir başvuru yolu değildir.
Danıştay Kurul Kararlarına Uyulması Zorunluluğu
İYUK'un 49. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ile Vergi Dava Daireleri Kurulu kararlarına uyulması zorunludur; bu kararlara karşı dava dairelerine ısrar olanağı tanınmamıştır. Bu usul kuralı bağlantılı davalara özgü olmamakla birlikte, İYUK m. 38 kapsamındaki bir uyuşmazlıkta daire kararının Kurul tarafından bozulması durumunda da geçerlidir.
Sık Sorulan Sorular
Aynı konuyu düzenleyen iki ayrı idari işleme karşı açılan davalar bağlantılı mıdır?
İYUK m. 38/1'e göre davaların aynı maddi veya hukuki sebepten doğması ya da birinde verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte olması gerekir. İşlemler farklı hukuki dayanaklara yaslanıyorsa ve birindeki karar diğerini etkileyecek nitelikte değilse bağlantı koşulu gerçekleşmeyebilir.
Bağlantı kararı yalnızca taraf istemiyle mi verilir?
Hayır. İYUK m. 38, bağlantı kararının taraflardan birinin istemi üzerine verilebileceği gibi mahkemece re'sen de verilebileceğini öngörmektedir.
Aynı soruşturmadan doğan disiplin davalarının bağlantılı sayılıp sayılmayacağı nasıl değerlendirilir?
Danıştay 12. Dairesi, aynı soruşturma kapsamında ceza alan iki ayrı kişinin açtığı davaların ne aynı maddi veya hukuki sebepten kaynaklandığından ne de birindeki kararın diğerini etkileyeceğinden söz edilemeyeceğini saptayarak davalar arasında bağlantı bulunmadığı sonucuna oybirliğiyle varmıştır.
Bağlantılı davalar farklı bölge idare mahkemelerinin yargı çevresinde açılmışsa dosya nereye gönderilir?
İYUK m. 38, bağlantılı davaların değişik bölge idare mahkemelerinin yargı çevrelerindeki mahkemelerde bulunması hâlinde dosyaların Danıştay'a gönderileceğini düzenlemektedir.
Bağlantılı davalardan biri Danıştay'da görülüyorsa ne olur?
İYUK m. 38, bağlantılı davalardan birinin Danıştay'da bulunması hâlinde dava dosyasının Danıştay'a gönderileceğini öngörmektedir.
Bağlantı kararına karşı hangi yola başvurulabilir?
Bağlantı kararının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa ve karar yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade ediyorsa, 2577 sayılı Kanun'un 51. maddesi kapsamında kanun yararına temyiz yolu gündeme gelebilir. Bu yol bağlantı kararlarına özgü olarak tasarlanmamış olmakla birlikte söz konusu koşulu taşıyan kararlar bakımından uygulanabilirliği değerlendirilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy