İşyerinde sigara içmek, 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-d'de işyerine gelme veya işyerinde kullanma bakımından açıkça sayılan maddeler arasında yer almaz. Bu bentte anılan maddeler sarhoşluk ve uyuşturucu maddedir. Sigara içilmesinin iş sözleşmesini kendiliğinden sona erdirdiği veya her olayda haklı ya da geçerli fesih oluşturduğu bu hükümden çıkmaz. Fesih m. 25'teki bentlere dayandırılsa bile işçi, sebebin feshe uygun olmadığını ileri sürerek 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. Bu imkân, feshin geçersizliğine karar verileceği anlamına gelmez.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 25Kaynağı aç
Düzen ihlali ile tehlike yaratan davranışın ayrılması
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2012/38094 esas ve 2014/30214 karar sayılı kararında, işçinin sigara içme yasağına ilişkin işveren talimatı ile işyeri yönetmeliğine aykırı davrandığı sabit kabul edilmiştir. Karar bu tespiti, feshin haklı veya geçerli sayılması sonucuna kendiliğinden bağlayan bir hüküm olarak kurmamıştır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2012/38094, K. 2014/30214Kaynağı aç
Kararda, yapılan işin niteliği gözetilerek sigara içilen yerin işyerinde tehlike yaratıp yaratmadığının mahallinde uzman bilirkişi aracılığıyla saptanması gerektiği belirtilmiştir. Tehlike doğuracak eylemin varlığı tespit edilirse işveren feshinin haklı olduğunun kabulü gerekir. Bu tehlike araştırması yapılmadan ölçülülük ilkesinden hareketle kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin kabul edilmesi hatalı görülmüş ve karar bozulmuştur. Karar, tehlikenin bulunduğunu kendisi saptamamakta; haklı fesih sonucunu bu tespitin yapılması haline bağlamaktadır.
Buna göre talimata veya işyeri yönetmeliğine aykırılık ile eylemin tehlike doğurması aynı sonuç değildir. Tehlikenin saptanması halinde haklı fesih kabulü öngörülmüş olmakla birlikte, tehlike bulunmayan bir sigara ihlalinin geçerli fesih sayılıp sayılmayacağı bu kararda hükme bağlanmamıştır. Yanıcı veya patlayıcı risk bulunan yerdeki ihlalin m. 25/2 kapsamında haklı fesih olduğu sonucu da bu karar metninde kurulmamaktadır.
Yazılı bildirim, sebep ve savunma
4857 sayılı İş Kanunu m. 19'a göre işveren fesih bildirimini yazılı yapar ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtir. Bu şart, madde metninde sigara içmeye özel bir düzenleme olarak yer almaz; fesih bildiriminin genel şekil ve içerik şartıdır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 19Kaynağı aç
Aynı maddeye göre, belirsiz süreli iş sözleşmesi, işçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle, hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan feshedilemez. İşverenin m. 25/II şartlarına uygun fesih hakkı ise saklıdır. Madde metni işyerinde sigara içmeyi m. 25/II bentleri arasında saymadığından, bu saklı hakkın sigara içme olayına uygulanacağı sonucu çıkarılamaz. Sarhoşluk veya uyuşturucu kullanımına ilişkin bent de sigara ya da tütünü kapsamına alan bir ifade içermez.
Maddenin son fıkrası ve yargı yolu
İş Kanunu m. 25'in son fıkrası, işçinin feshin bentlerde öngörülen sebeplere uygun olmadığı iddiasıyla 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilmesini düzenler. Dolayısıyla m. 25 kapsamındaki bir fesih iddiası, işe iade yolunu kendiliğinden kapatan bir istisna olarak uygulanamaz. Yargı yolunun açık olması, ileri sürülen sebebin geçersiz sayılacağı veya işçinin işe iadesine karar verileceği sonucu doğurmaz.
Geçersizlik kararı verilmesi halinde sonuçlar
İş Kanunu m. 21'e göre, geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkemece ya da özel hakemce belirlenerek feshin geçersizliğine karar verilirse işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Bu yükümlülük, geçersizlik kararının verilmiş olmasına bağlıdır. Sigara nedeniyle yapılan her fesih için bu sonucun doğduğu söylenemez.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 21Kaynağı aç
İşçi başvurduğu halde işveren bir ay içinde işçiyi işe başlatmazsa, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için ise en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer haklar ödenir. Metin, her olayda dört aylık ödemenin zorunlu olduğunu düzenlemez; dört ay üst sınırdır.
İşçi, kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurur. Bu süre içinde başvurmazsa işverence yapılmış fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren yalnız bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur. Sürenin işlemesi, kararın kesinleşmesine ve tebliğine bağlıdır.
Arabuluculuk anlaşması ve mahsup
Arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflar işçinin işe başlatılması konusunda anlaşırsa, işe başlatma tarihini, çalıştırılmayan süreye ilişkin ücret ve diğer hakların parasal miktarını ve işe başlatılmama halinde ödenecek tazminatın parasal miktarını belirlemeleri zorunludur. Bu zorunluluk, arabuluculukta işe başlatma konusunda anlaşmaya varılması haline bağlıdır.
İşçi işe başlatılırsa, peşin ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı, m. 21'deki ödemeden mahsup edilir. Mahsup, işçinin işe başlatılması haline bağlıdır.
Sık sorulan sorular
Sigara içmek m. 25/II-d kapsamında mıdır?
Hayır. Bu bentte işyerine gelme veya işyerinde kullanma bakımından açıkça sayılan maddeler sarhoşluk ve uyuşturucu maddedir. Metinde sigara veya tütün geçmediğinden sigara içmenin bu bende girdiği sonucu çıkarılamaz.
M. 25'e dayanan fesih yargı yolunu kapatır mı?
Kapatmaz. İşçi, feshin bentlerdeki sebeplere uygun olmadığını ileri sürerek 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. Bu hüküm, feshin geçersiz olduğuna karar verileceği anlamına gelmez.
Davranışa dayalı fesihte bildirim nasıl yapılır?
İşveren fesih bildirimini yazılı yapmalı ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmelidir. Belirsiz süreli sözleşmede davranış veya verime dayalı fesih, kural olarak savunma alınmadan yapılamaz; m. 25/II şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır. Sigara içme bu saklı hak kapsamına ayrıca yerleştirilemez.
Sigara yasağına aykırılık feshin haklılığını gösterir mi?
Hayır. Somut kararda talimat ve yönetmelik aykırılığı sabit görülmekle birlikte, haklı fesih kabulü sigara içilen yerin tehlike yaratıp yaratmadığının mahallinde uzman bilirkişiyle saptanmasına bağlanmıştır. Tehlike yoksa ihlalin geçerli fesih oluşturup oluşturmadığına karar verilmemiştir.
Geçersizlik kararı sonrası işçi ne kadar sürede başvurur?
İşçi, kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için başvurmalıdır. Başvurmazsa yapılan fesih geçerli fesih sayılır ve işveren yalnız bu feshin hukuki sonuçlarından sorumlu olur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy