İşyeri Hekimi ve Uzman İçin Aylık Görev Süresi

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin aylık görev süresi, işyerinin az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli olmasına ve çalışan sayısına göre belirlenir. Uzman için çalışan başına ayda en az süre sırasıyla 10, 20 ve 40 dakika; hekim için 5, 10 ve 15 dakikadır. Aynı tehlike sınıfındaki dakika ve tam gün eşikleri iki meslek için farklıdır; birine ait ölçü diğerine uygulanamaz.

Elli ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde hekim ve uzman bulundurma zorunluluğu 1 Ocak 2013’ten itibaren her tehlike sınıfı için uygulanır. Kamu kurumları ile elli kişiden az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde yükümlülük, ertelemelerin ardından 31 Aralık 2024 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Çalışan sayısından bağımsız olarak bütün işyerlerinin kapsandığı da aynı çerçevede yer alır. Bu iki ölçü tek bir başlangıç tarihine veya tek bir kapsam kuralına indirgenemez.

Tehlike sınıfının belirlenmesi

İşyerleri az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Sınıflandırmada işin niteliği, kullanılan materyaller, üretim yöntemleri, çalışma ortamı ve çalışma şartları dikkate alınır. Belirleyici olan, işyerinde yürütülen asıl iş ve işlemlerin tehlike düzeyidir. Asıl iş, İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’ndeki kategoriye göre ilgili sınıfa girer.

Az tehlikeli örnekleri arasında otel, yurt, mağaza, büro, restoran ve okul; tehlikeli örnekleri arasında kasap, mobilya üretim atölyesi, fabrika ve diş hekimliği; çok tehlikeli örnekleri arasında inşaat, kimya sanayisi, metal sanayisi, hastane ve petrol istasyonu sayılır. Örnekler her somut işyerinin sınıfını kendiliğinden belirlemez. Hastaneler çok tehlikeli sınıfta gösterildiğinden bu anlatıma göre çalışan sayısına bakılmaksızın işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı bulundurulur ve çok tehlikeli sınıfa ait süre ile sayı ölçülerine uyulur.

Sosyal Güvenlik Kurumu sicil numarasının soldan ikinci rakamından yedinci rakamına kadar olan bölüm, işyerinin tehlike sınıfını gösteren NACE kodunu içerir.

İş güvenliği uzmanının görev süresi

İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik’in 12. maddesine göre iş güvenliği uzmanı az tehlikeli işyerinde çalışan başına ayda en az 10 dakika, tehlikeli işyerinde en az 20 dakika, çok tehlikeli işyerinde en az 40 dakika görev yapar.

Az tehlikeli sınıfta 1000 ve daha fazla çalışanı olan işyerinde her 1000 çalışan için tam gün çalışacak en az bir iş güvenliği uzmanı görevlendirilir. Sayı 1000’in tam katını aşarsa artan çalışan sayısı için birinci fıkradaki süre ölçütüne göre yeteri kadar uzman eklenir. Tehlikeli sınıfta eşik her 500 çalışan, çok tehlikeli sınıfta her 250 çalışan için tam gün çalışan en az bir uzmandır. Bu sayıların tam katını aşan kısımda da birinci fıkradaki ölçüte göre ek uzman görevlendirilir.

İş güvenliği uzmanı, sözleşmede belirtilen süre kadar işyerinde hizmet sunar. Birden fazla işyeriyle kısmi süreli iş sözleşmesi yapılmışsa işyerleri arasında yolda geçen süreler haftalık kanuni çalışma süresinden sayılmaz. Tam gün çalışılan işyeri dışında fazla çalışma yapılamaz.

İşyeri hekiminin görev süresi

İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik’in 12. maddesine göre işyeri hekimi az tehlikeli işyerinde çalışan başına ayda en az 5 dakika, tehlikeli işyerinde en az 10 dakika, çok tehlikeli işyerinde en az 15 dakika görev yapar.

Az tehlikeli sınıfta 2000 ve daha fazla çalışanı olan işyerinde her 2000 çalışan için tam gün çalışacak en az bir işyeri hekimi görevlendirilir. Sayı 2000’in tam katını aşarsa artan kısım için birinci fıkradaki ölçüte göre ek hekim görevlendirilir. Tehlikeli sınıfta eşik her 1000 çalışan, çok tehlikeli sınıfta her 750 çalışan için tam gün çalışan en az bir hekimdir. Bu eşiklerin tam katını aşan çalışan sayısı için de birinci fıkradaki dakika ölçütü uygulanır.

Hekim ve uzman hizmet süresi, çalışan sayısı ile kişi başına düşen dakikanın çarpımıyla bulunur. Tehlikeli sınıfta 300 çalışanı bulunan bir işyeri için işyeri hekimi hesabı ayda 300 çarpı 10 dakika, yani 3000 dakika ve yaklaşık 50 saattir. Örnek yalnız hekimin tehlikeli sınıftaki dakika ölçüsüne dayanır ve yaklaşık olarak bırakılmıştır.

İşyeri hekimi, işyerine sözleşmede kararlaştırılan süre boyunca hizmet verir. Kısmi süreli birden çok sözleşme bulunması hâlinde işyerleri arasındaki intikal süreleri haftalık kanuni çalışma süresine dahil edilmez. Belirli istisnalar saklı kalmak üzere, tam zamanlı görev yapan hekimlerin görev yaptıkları işyeri haricinde fazla çalışma yapması mümkün değildir; bu sınırlamadan yalnızca kamu kurumlarında yöneticilik görevi bulunmayan tabipler ile aile hekimleri muaf tutulmuştur.

İstihdam, ortak sağlık birimi ve destek

İşveren, uzman ve hekim istihdamını doğrudan kendi bünyesinde sağlayabileceği gibi Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi üzerinden hizmet alımı yoluna da gidebilir. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi, en az bir çalışanı bulunan işyerlerinin uzman ve işyeri hekimi ihtiyacını temin etmek üzere tanımlanmış birimdir.

İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri de işverenin sorumluluklarını etkilemez. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.

İSG hizmet desteklerinden tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerleri yararlanabilir. Destekten yararlanmak için işyerinin tescilli olduğu Sosyal Güvenlik Kurumu birimine başvurulur.

İşverenin genel yükümlülükleri ve teftiş

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca işveren, çalışanların işle bağlantılı sağlık ve güvenliğini temin etmekle yükümlüdür. Bu kapsamda mesleki risklerin engellenmesi, eğitim ve bilgilendirmenin sağlanması dahil gereken önlemlerin alınması, organizasyon ve araç-gerecin temini ile tedbirlerin şartlara göre güncellenmesi yönünde faaliyet yürütür. İşveren ayrıca tedbirlere uyumu takip ederek aykırılıkları giderir, risk değerlendirmesi gerçekleştirir veya yaptırır, iş dağıtımında çalışanın sağlık ve güvenlik uygunluğunu gözetir ve gerekli bilgi ile talimatı almayan çalışanların hayati tehlike taşıyan alanlara girişini önler.

İş sağlığı ve güvenliği alanında temel sorumluluk işverene aittir. İşveren, çalışma koşullarını iyileştirerek ve düzenli kontroller gerçekleştirerek güvenli ortamı temin etmekle yükümlüdür. Mevzuat hükümlerinin uygulanmasını denetleme ve teftiş yetkisi Bakanlık iş müfettişlerindedir; yürütülecek teftişlerde işyerleri, çalışma düzeni ve kayıtlar incelenerek düzenlenen tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar geçerli kabul edilir.

Askeri işyerleri ile yurt savunması açısından gerekli maddelerin üretildiği işyerlerinin denetim ve teftişine dair işlemler, Millî Savunma Bakanlığı ile ilgili Bakanlığın ortaklaşa hazırlayacağı yönetmelik çerçevesinde yürütülür. Bu düzenleme yalnızca denetim ve kontrol süreçlerine ilişkin özel usulü kapsar.

Uyulmamanın sonuçları

Yükümlülüklere uyulmaması hâlinde idari para cezası, işyerinin geçici veya kalıcı olarak kapatılması ve kamu ihalesinden yasaklanma yaptırımlar arasında sayılabilir. Bu sayım, her ihlalde bu sonuçların kendiliğinden doğduğu anlamına gelmez.

İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sağlanmaması sonucu iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle bir işçi zarar görür ya da hayatını kaybederse, sorumluluklarını yerine getirmeyen işveren cezai yönden yargılanabilir. İşçinin zarar gördüğü veya öldüğü durumlarda işçi ya da ailesi maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Yargılanabilme ve tazminat talep edebilme, mahkûmiyet veya tazminat hükmünün kendiliğinden verildiği anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy