İşçinin Ölümü Halinde Kıdem ve Ölüm Tazminatı Hakları

İş Sözleşmesinin Ölümle Sona Ermesi ve Tazminat Hakları

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 440 uyarınca iş sözleşmesi, işçinin ölümüyle birlikte kendiliğinden sona erer. Sözleşmenin bu yolla son bulması sebebiyle taraflar bakımından herhangi bir ihbar süresi ve ihbar tazminatı yükümlülüğü doğmaz. Bu sona erme halinde tarafların fesih iradesi aranmadığı gibi, kıdem tazminatına hak kazanılması bakımından haklı fesih sebeplerinin varlığı da aranmaz. Ölüm olayının intihar, ölüm karinesi veya işçinin tam kusurlu olduğu bir iş kazası sonucunda meydana gelmesi kıdem tazminatı hakkına engel oluşturmaz.

İşçinin ölümü durumunda işverenin yerine getirmekle yükümlü olduğu parasal haklar kıdem tazminatı ile sınırlı kalmayıp Türk Borçlar Kanunu kapsamında ölüm tazminatını da içerir. Ölüm tazminatı ile kıdem tazminatı birbirinden farklı kurumlardır; bu sebeple ölüm tazminatının talep edilmesi veya tahsil edilmiş olması, kıdem tazminatının talep edilmesine engel teşkil etmez.

Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları ve Hizmet Süresi

İşçinin ölümü sebebiyle kıdem tazminatına hak kazanılabilmesi için öncelikle bağımlılık ilişkisi içerisinde ücret karşılığı çalışan işçi sıfatının bulunması ve aynı işverene bağlı olarak veya aynı işyerinde en az bir yıl süreyle çalışılmış olması şarttır. Kurulan sözleşmenin yazılı veya sözlü olması geçerlilik bakımından bir değişiklik yaratmaz; yazılı şekil uyuşmazlıklarda ispat vasıtası niteliğindedir. Kıdem süresinin hesabında hizmet akdinin aralıksız sürmüş olması zorunlu tutulmamıştır; fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçirilen hizmet süreleri birleştirilerek hesaplanır.

İşyerinin devredilmesi, başka bir işverene intikali ya da nakli durumlarında işçinin kıdemi, işyerindeki hizmet akitlerinin toplam süresi dikkate alınarak belirlenir. 12 Temmuz 1975 tarihinden sonra meydana gelen işyeri devirlerinde doğmuş kıdem tazminatından hem devreden hem devralan işveren müştereken sorumludur; bununla birlikte devredenin mesuliyeti, işçiyi fiilen çalıştırdığı süre ve devir tarihindeki ücret düzeyiyle sınırlıdır. Anılan tarihten önceki devirlerde ise taraflar arasındaki sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça birikmiş kıdem tazminatından devralan yeni işveren sorumlu tutulur.

Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenemez. T.C. Emekli Sandığı ve Sosyal Sigortalar mevzuatına tabi olarak aynı veya değişik kamu kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle yaşlılık, malullük aylığı ya da toptan ödemeye hak kazanılması durumunda, hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu kuruluşu işvereni kıdem tazminatı öder. Ancak kamu kuruluşlarında evvelce kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek biçimde sona eren hizmet süreleri kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz. Emekli Sandığına tabi geçen süreye ait tazminat kısmı, aylığın başlangıç tarihindeki hükümlere göre bir hizmet yılı için öngörülen emeklilik ikramiyesi miktarını aşamaz. Yaşlılık veya toptan ödeme almak için aranan kuruma veya sandığa müracaat etmiş olma belgesi şartı, işçinin ölümü halinde aranmaz.

Kıdem Tazminatının Hesaplanması, Tavanı ve Zamanaşımı

1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi gereğince iş sözleşmesinin işçinin ölümüyle son bulduğu hallerde, işe başlama tarihinden itibaren sözleşmenin sürdüğü her bir tam hizmet yılı karşılığında işveren tarafından otuz günlük ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir. Tam yılı aşan artan süreler yönünden de aynı oran gözetilerek ödeme yapılır. Hesaplamada kural olarak işçinin aldığı son ücret dikkate alınır. Ücretin parça başı, akort, götürü veya yüzde yöntemi gibi sabit olmadığı durumlarda ise son bir yıllık sürede ödenen meblağın bu süredeki fiilen çalışılan gün sayısına bölünmesiyle bulunan ortalama ücret esas tutulur. Şayet son bir yıl içinde ücrete zam yapılmışsa, tazminata esas tutulacak ücret, işçinin işten ayrıldığı tarih ile zammın uygulandığı tarih arasında elde edilen kazancın ilgili günlere bölünmesi suretiyle belirlenir.

Kıdem tazminatına esas ücrete, ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve parayla ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de dahil edilir. Kanunda belirtilen 30 günlük süre, hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleriyle işçi lehine artırılabilir; ancak sözleşmelerle belirlenen yıllık kıdem tazminatı miktarı Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. İşveren, kıdem tazminatından doğan sorumluluğunu şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez. İşveren sorumluluğu altında yalnızca yaşlılık, emeklilik, malullük, ölüm ve toptan ödeme hallerine özgü olarak belirlenen kurumlarda veya bankalarda kıdem tazminatı fonu tesisi öngörülmüş olup fona ilişkin hususlar kanunla düzenlenir.

4857 sayılı İş Kanunu Ek Madde 3 uyarınca, iş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla hangi kanuna tabi olursa olsun kıdem tazminatının zamanaşımı süresi beş yıldır. Kıdem tazminatının vaktinde ödenmemesi sebebiyle açılacak davanın sonunda hâkim, gecikme süresi için ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder.

Türk Borçlar Kanunu Kapsamında Ölüm Tazminatı

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 440. maddesi uyarınca hizmet sözleşmesi işçinin ölümüyle kendiliğinden sona erer. Bu durumda işveren; işçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına, bunlar yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere, ölüm gününden başlayarak bir aylık ücret tutarında ödeme yapmakla yükümlüdür. İşçi ile işveren arasındaki hizmet ilişkisi beş yıldan uzun bir süre devam etmişse ödenecek tutar iki aylık ücrete yükselir.

Ölüm tazminatı alacağı, kanunda açıkça tayin edilen hak sahiplerine ait olup kıdem tazminatından ayrı bir talep hakkı doğurur. Kanunda belirtilen kişilerin ölüm tazminatını alması, mirasçıların kıdem tazminatı talep etme hakkını ortadan kaldırmaz.

Mirasçıların Hak Sahipliği ve Ödenmesi Gereken Diğer Alacaklar

1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca işçinin vefatı durumunda doğan kıdem tazminatı tutarı yasal mirasçılara intikal eder. Henüz miras paylaşımı yapılmamışsa hak sahipleri elbirliği mülkiyeti kurallarına göre müştereken hareket ederek talepte bulunmalıdır. Mirasın reddedilmesi durumunda ise kıdem tazminatı hakkından faydalanılamaz.

İşçinin vefatı anında doğmuş bulunan ücret alacakları, fazla çalışma ücreti alacağı, kullanılmayan yıllık izin hakkı ücreti, hafta tatili ile resmi tatil günlerine ait çalışma ücretleri ve mevzuattan doğan diğer alacakların da mirasçılara ödenmesi gerekir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy