6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kamu ve özel sektöre ait işlerin bütünü ile işverenleri, işveren vekillerini ve stajyerler dahil tüm çalışanları faaliyet alanına bakılmaksızın kapsamaktadır. Az tehlikeli sınıfa dahil işyerlerine ilişkin görevlendirme yükümlülüğü ertelenmişken, 1 Ocak 2025 tarihi itibarıyla tek bir çalışanı olan avukatlık büroları da dahil olmak üzere tüm işyerleri bakımından iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğu yürürlüğe girmiştir.
6331 sayılı İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
6331 Sayılı Kanunun Kapsamı ve İstisnalar
İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kural olarak bütün işyerlerine ve çalışanlara uygulanır. Bununla birlikte Kanun m. 2/2 gereğince, çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal veya hizmet üretenler yasal çerçevenin haricinde tutulmuştur. Ayrıca fabrika, bakım merkezi ve dikimevi benzeri işyerleri dışındaki askeri ve istihbari faaliyetler, afet müdahale süreçleri, ev hizmetleri ile hükümlü ve tutukluların infaz sırasındaki iyileştirme amaçlı işyurdu ve meslek edindirme faaliyetleri de bu düzenlemenin dışındadır. Bu bakımdan bürosunda çalışan istihdam etmeyen avukatlar kapsam dışı kalırken, yanında personel çalıştıran bürolar kanuni yükümlülüklere tabidir.
Uzman, Hekim ve Sağlık Personeli Görevlendirme Esasları
6331 sayılı Kanun m. 6 uyarınca işverenler, çalışan sayısı ve tehlike sınıfı ölçütlerini gözeterek işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak zorundadır. Bu çerçevede işveren, mesleki risklerin önlenmesi ve çalışanların korunması gayesiyle personeli arasından iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi görevlendirir; ayrıca on ve daha fazla çalışanı bulunan çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde diğer sağlık personelinin istihdamı da gerekir. Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen hallerde ise diğer sağlık personeli bulundurma şartı aranmamaktadır.
6331 sayılı İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
Görevlendirme sürelerinin belirlenmesinde çırak ve stajyerlerin durumu özel olarak düzenlenmiştir. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki öğrenci statüsünde bulunan stajyer ve çıraklar, 6331 sayılı Kanun m. 6/4 uyarınca görevlendirme süresinin hesaplanmasına esas toplam çalışan sayısına dahil edilmez.
Hizmetlerin Kurum Dışından Temini ve İşverenin Yükümlülükleri
Büro bünyesinde aranan nitelikleri haiz personel bulunmadığında işveren, 6331 sayılı Kanun m. 6/1-a uyarınca bu hizmetleri Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB) veya Çalışan Sağlığı Merkezleri (ÇASMER) üzerinden hizmet alarak karşılayabilir. İşveren, yetkilendirdiği kişi ya da hizmet aldığı kuruluşların görevlerini icra edebilmeleri için araç, gereç, mekân ve çalışma zamanı gibi gereksinimleri karşılamak, sağlık ve güvenlik hizmetlerini yürütenler arasında iş birliği ile koordinasyonu sağlamak ve mevzuata uygun biçimde yazılı olarak bildirilen tedbirleri yerine getirmekle yükümlüdür.
Hizmetlerin İşveren Tarafından Bizzat Yürütülmesi ve Eğitim Şartı
İşverenin mevzuatta aranan nitelik ve belgelere sahip olması durumunda, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısı gözetilerek iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yerine getirilmesi bizzat işveren tarafından üstlenilebilir.
Bunun yanı sıra ilgili uzmanlık belgelerine sahip olmayan ancak elliden az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinin işverenleri veya işveren vekillerine kanunla istisnai bir usul tanınmıştır. 6331 sayılı Kanun m. 6/1-a uyarınca bu kişiler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilen eğitimleri tamamlamak koşuluyla, işe giriş ile periyodik muayeneler ve tetkikler hariç tutulmak üzere iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini bizzat yürütebilmektedir. İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri ile tetkikler ise işverenin bizzat yürütebileceği bu kapsamın dışında kalır.
Yükümlülüklere Aykırılığın Yaptırımı ve İdari Para Cezaları
Belirlenen nitelikleri haiz iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeyen işverenler hakkında 6331 sayılı Kanun m. 26 gereğince idari para cezası verilir. Bu ceza görevlendirilmeyen her bir kişi için ve aykırılığın devam ettiği her ay yönünden uygulanır; aynı şekilde diğer sağlık personeli görevlendirmeme durumu da aylık idari para cezasına bağlanmıştır. Uygulanacak idari para cezaları, Kanunun 26. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ondan az, on ila kırk dokuz arası, elli ve daha fazla çalışan sayısı kademelerine ve işyerinin az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıf derecesine göre kanunda öngörülen artırım oranları tatbik edilerek uygulanır.
6331 sayılı İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU m. 26Kaynağı aç
Tek çalışanı olan hukuk bürolarında uzman ve hekim görevlendirilmesi zorunlu mudur?
Evet, az tehlikeli sınıfta bulunan işyerleri yönünden yapılan ertelemelerin ardından, 1 Ocak 2025 tarihi itibarıyla tek bir çalışanı olan avukatlık büroları da dahil olmak üzere tüm işyerleri için iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğu başlamıştır.
Avukatlar iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini bizzat üstlenebilir mi?
Gerekli nitelik ve belgelere sahip olan işverenler bu hizmetleri kendileri üstlenebilir. Ayrıca elliden az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta bulunan işyerlerinde işveren veya işveren vekili, Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri ile tetkikler hariç hizmetleri bizzat yürütebilir.
Büroda nitelikli personel yoksa uzman ve hekim hizmeti nasıl sağlanır?
İşyerinde aranan niteliklere sahip çalışan bulunmadığı takdirde işveren, 6331 sayılı Kanun m. 6/1-a uyarınca Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB) veya Çalışan Sağlığı Merkezleri (ÇASMER) üzerinden hizmet alımı yaparak yükümlülüğünü yerine getirebilir.
Stajyerler görevlendirme süresinin hesaplanmasında çalışan sayısına dahil edilir mi?
Mesleki Eğitim Kanunu ile Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki öğrenci statüsünde bulunan çırak ve stajyerler, 6331 sayılı Kanun m. 6/4 uyarınca görevlendirme süresinin tespitine esas çalışan sayısı toplamına dahil edilmez.
İş güvenliği uzmanı veya hekim görevlendirmemenin yaptırımı nedir?
Görevlendirilmeyen her bir personel için ve ihlalin sürdüğü her ay yönünden 6331 sayılı Kanun m. 26 gereğince idari para cezası verilir; bu cezalar işyerinin çalışan sayısı basamağına ve tehlike derecesine göre artırımlı uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

