Hukuk Bürolarında İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi

by Avukat Erdal Ersoy
Hukuk Bürolarında İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kamu ve özel sektöre ait işlerin bütünü ile işverenleri, işveren vekillerini ve stajyerler dahil tüm çalışanları faaliyet alanına bakılmaksızın kapsamaktadır. Az tehlikeli sınıfa dahil işyerlerine ilişkin görevlendirme yükümlülüğü ertelenmişken, 1 Ocak 2025 tarihi itibarıyla tek bir çalışanı olan avukatlık büroları da dahil olmak üzere tüm işyerleri bakımından iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğu yürürlüğe girmiştir.

6331 sayılı İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
MADDE 2 – (1) Bu Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır. (2) Ancak aşağıda belirtilen faaliyetler ve kişiler hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz: a) Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler hariç Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetleri. b) Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri. c) Ev hizmetleri. ç) Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanlar. d) Hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri sırasında, iyileştirme kapsamında yapılan işyurdu, eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetleri. e) (Ek: 10/9/2014-6552/15 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 14/5/2015 tarihli ve E.: 2014/177, K.: 2015/49 sayılı Kararı ile.) Tanımlar

6331 Sayılı Kanunun Kapsamı ve İstisnalar

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kural olarak bütün işyerlerine ve çalışanlara uygulanır. Bununla birlikte Kanun m. 2/2 gereğince, çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal veya hizmet üretenler yasal çerçevenin haricinde tutulmuştur. Ayrıca fabrika, bakım merkezi ve dikimevi benzeri işyerleri dışındaki askeri ve istihbari faaliyetler, afet müdahale süreçleri, ev hizmetleri ile hükümlü ve tutukluların infaz sırasındaki iyileştirme amaçlı işyurdu ve meslek edindirme faaliyetleri de bu düzenlemenin dışındadır. Bu bakımdan bürosunda çalışan istihdam etmeyen avukatlar kapsam dışı kalırken, yanında personel çalıştıran bürolar kanuni yükümlülüklere tabidir.

Uzman, Hekim ve Sağlık Personeli Görevlendirme Esasları

6331 sayılı Kanun m. 6 uyarınca işverenler, çalışan sayısı ve tehlike sınıfı ölçütlerini gözeterek işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak zorundadır. Bu çerçevede işveren, mesleki risklerin önlenmesi ve çalışanların korunması gayesiyle personeli arasından iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi görevlendirir; ayrıca on ve daha fazla çalışanı bulunan çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde diğer sağlık personelinin istihdamı da gerekir. Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen hallerde ise diğer sağlık personeli bulundurma şartı aranmamaktadır.

6331 sayılı İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
MADDE 6 – (1) Mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunulmasına yönelik çalışmaları da kapsayacak, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması için işveren; a) Çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirir. Çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde, bu hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden veya ÇASMER’lerden hizmet alarak yerine getirebilir. Ancak belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olması hâlinde, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak, bu hizmetin yerine getirilmesini kendisi üstlenebilir. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/16 md.) Belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olmayan ancak 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyeri işverenleri veya işveren vekili tarafından Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla işe giriş ve periyodik muayeneler ve tetkikler hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütebilirler.[2][3][4] b) Görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşların görevlerini yerine getirmeleri amacıyla araç, gereç, mekân ve zaman gibi gerekli bütün ihtiyaçlarını karşılar. c) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerini yürütenler arasında iş birliği ve koordinasyonu sağlar. ç) Görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşlar tarafından iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuata uygun olan ve yazılı olarak bildirilen tedbirleri yerine getirir. d) Çalışanların sağlık ve güvenliğini etkilediği bilinen veya etkilemesi muhtemel konular hakkında; görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşları, başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen çalışanları ve bunların işverenlerini bilgilendirir. (2) 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşları; iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini, Sağlık Bakanlığına ait döner sermayeli kuruluşlardan doğrudan alabileceği gibi 4734 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde de alabilir. (3) Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde, diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunlu değildir. (4) (Ek: 10/9/2014-6552/16 md.) Birinci fıkranın (a) bendine göre yapılacak görevlendirme süresinin belirlenmesinde 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ile 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki öğrenci statüsünde olan çırak ve stajyerler, çalışan sayısının toplamına dâhil edilmez. (5) (Ek:9/1/2025-7538/19 md.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir. İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin desteklenmesi

Görevlendirme sürelerinin belirlenmesinde çırak ve stajyerlerin durumu özel olarak düzenlenmiştir. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki öğrenci statüsünde bulunan stajyer ve çıraklar, 6331 sayılı Kanun m. 6/4 uyarınca görevlendirme süresinin hesaplanmasına esas toplam çalışan sayısına dahil edilmez.

Hizmetlerin Kurum Dışından Temini ve İşverenin Yükümlülükleri

Büro bünyesinde aranan nitelikleri haiz personel bulunmadığında işveren, 6331 sayılı Kanun m. 6/1-a uyarınca bu hizmetleri Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB) veya Çalışan Sağlığı Merkezleri (ÇASMER) üzerinden hizmet alarak karşılayabilir. İşveren, yetkilendirdiği kişi ya da hizmet aldığı kuruluşların görevlerini icra edebilmeleri için araç, gereç, mekân ve çalışma zamanı gibi gereksinimleri karşılamak, sağlık ve güvenlik hizmetlerini yürütenler arasında iş birliği ile koordinasyonu sağlamak ve mevzuata uygun biçimde yazılı olarak bildirilen tedbirleri yerine getirmekle yükümlüdür.

Hizmetlerin İşveren Tarafından Bizzat Yürütülmesi ve Eğitim Şartı

İşverenin mevzuatta aranan nitelik ve belgelere sahip olması durumunda, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısı gözetilerek iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yerine getirilmesi bizzat işveren tarafından üstlenilebilir.

Bunun yanı sıra ilgili uzmanlık belgelerine sahip olmayan ancak elliden az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinin işverenleri veya işveren vekillerine kanunla istisnai bir usul tanınmıştır. 6331 sayılı Kanun m. 6/1-a uyarınca bu kişiler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilen eğitimleri tamamlamak koşuluyla, işe giriş ile periyodik muayeneler ve tetkikler hariç tutulmak üzere iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini bizzat yürütebilmektedir. İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri ile tetkikler ise işverenin bizzat yürütebileceği bu kapsamın dışında kalır.

Yükümlülüklere Aykırılığın Yaptırımı ve İdari Para Cezaları

Belirlenen nitelikleri haiz iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeyen işverenler hakkında 6331 sayılı Kanun m. 26 gereğince idari para cezası verilir. Bu ceza görevlendirilmeyen her bir kişi için ve aykırılığın devam ettiği her ay yönünden uygulanır; aynı şekilde diğer sağlık personeli görevlendirmeme durumu da aylık idari para cezasına bağlanmıştır. Uygulanacak idari para cezaları, Kanunun 26. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ondan az, on ila kırk dokuz arası, elli ve daha fazla çalışan sayısı kademelerine ve işyerinin az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıf derecesine göre kanunda öngörülen artırım oranları tatbik edilerek uygulanır.

6331 sayılı İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU m. 26Kaynağı aç
MADDE 26 – (1) Bu Kanunun; a) 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir yükümlülük için ayrı ayrı ikibin Türk Lirası, b) 6 ncı maddesinin birinci fıkrası gereğince belirlenen nitelikte iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeyen işverene görevlendirmediği her bir kişi için beşbin Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar, diğer sağlık personeli görevlendirmeyen işverene ikibinbeşyüz Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar, aynı fıkranın (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir ihlal için ayrı ayrı binbeşyüz Türk Lirası, (ç) bendine aykırı hareket eden işverene yerine getirilmeyen her bir tedbir için ayrı ayrı bin Türk Lirası, c) 8 inci maddesinin birinci ve altıncı fıkralarına aykırı hareket eden işverene her bir ihlal için ayrı ayrı binbeşyüz Türk Lirası, ç) 10 uncu maddesinin birinci fıkrasına göre risk değerlendirmesi yapmayan veya yaptırmayan işverene üçbin Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için dörtbinbeşyüz Türk Lirası, dördüncü fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene binbeşyüz Türk Lirası, d) 11 ve 12 nci maddeleri hükümlerine aykırı hareket eden işverene, uyulmayan her bir yükümlülük için bin Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar, e) 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir yükümlülük için ayrı ayrı binbeşyüz Türk Lirası, ikinci fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene ikibin Türk Lirası, dördüncü fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen sağlık hizmeti sunucuları veya yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına ikibin Türk Lirası, f) 15 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, sağlık gözetimine tabi tutulmayan veya sağlık raporu alınmayan her çalışan için bin Türk Lirası, g) 16 ncı maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, bilgilendirilmeyen her bir çalışan için bin Türk Lirası, ğ) (Değişik: 4/4/2015-6645/4 md.) 17 nci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, her bir aykırılık için çalışan başına ayrı ayrı beşyüz Türk Lirası, h) 18 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, her bir aykırılık için ayrı ayrı bin Türk Lirası, ı) 20 nci maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene bin Türk Lirası, üçüncü fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene binbeşyüz Türk Lirası, i) 22 nci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir aykırılık için ayrı ayrı ikibin Türk Lirası, j) 23 üncü maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen bildirim yükümlülüklerini yerine getirmeyen yönetimlere beşbin Türk Lirası, k) 24/A maddesinin birinci fıkrasında belirtilen iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda ölçüm, inceleme ve araştırma yapılmasına, numune alınmasına veya eğitim kurumları ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin kontrol ve denetiminin yapılmasına engel olan işverene beşbin Türk Lirası,[12] 1) (Değişik: 4/4/2015-6645/4 md.) 25 inci maddesinin altıncı fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene ihlale uğrayan her bir çalışan için bin Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar, m) 29 uncu maddesinde belirtilen; büyük kaza önleme politika belgesi hazırlamayan işverene ellibin Türk Lirası, güvenlik raporunu hazırlayıp Bakanlığın değerlendirmesine sunmadan işyerini faaliyete geçiren, işletilmesine Bakanlıkça izin verilmeyen işyerini açan veya durdurulan işyerinde faaliyete devam eden işverene seksenbin Türk Lirası, n) 30 uncu maddesinde öngörülen yönetmeliklerde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, uyulmayan her hüküm için tespit edildiği tarihten itibaren aylık olarak bin Türk Lirası, o) (Ek: 4/4/2015-6645/4 md.) Çalışanlarına, standartlara uygun ve CE işaretli kişisel koruyucu donanım temin etmeyen işverenlere çalışan başına beşyüz Türk Lirası, ö) (Ek: 4/4/2015-6645/4 md.) Yer altı maden işletmelerinde çalışanların bulundukları yeri ve giriş çıkışlarını gösteren takip sistemini kurmayan işverenlere çalışan başına beşyüz Türk Lirası, idari para cezası verilir. (2) (Değişik: 4/4/2015-6645/4 md.) Bu Kanunda belirtilen idari para cezaları, 14 üncü maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere uygulanacak idari para cezaları hariç gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir. 14 üncü maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenler için uygulanan idari para cezaları hariç tahsil edilen idari para cezaları genel bütçeye gelir kaydedilir. 14 üncü maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere uygulanacak idari para cezaları ise doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumunca verilir. Sosyal Güvenlik Kurumunca verilen idari para cezalarının tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesi hükümleri uygulanır. Verilen diğer idari para cezaları tebliğinden itibaren otuz gün içinde ödenir. İdari para cezaları tüzel kişiliği bulunmayan kamu kurum ve kuruluşları adına da düzenlenebilir. (3) (Ek: 4/4/2015-6645/4 md.) Bu maddede belirtilen idari para cezaları; a) Ondan az çalışanı bulunan işyerlerinden; 1) Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için aynı miktarda, 2) Tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde yirmi beş oranında artırılarak, 3) Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde elli oranında artırılarak, b) On ila kırk dokuz çalışanı bulunan işyerlerinden; 1) Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için aynı miktarda, 2) Tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde elli oranında artırılarak, 3) Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde yüz oranında artırılarak, c) Elli ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinden; 1) Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde elli oranında artırılarak, 2) Tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde yüz oranında artırılarak, 3) Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde iki yüz oranında artırılarak, uygulanır. (4) (Ek: 4/4/2015-6645/4 md.) İşin durdurulması hâlinde, durdurmaya sebep olan fiilden dolayı ilgili idari para cezası uygulanmaz. (5) (Ek: 4/4/2015-6645/4 md.) Çalışan sayısıyla çarpılarak verilen idari para cezalarında üçüncü fıkra hükümleri uygulanmaz. (6) (Ek: 4/4/2015-6645/4 md.) 14 üncü maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenler için uygulanan idari para cezaları hariç olmak üzere bu Kanuna göre tahsil edilen idari para cezaları, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim ve araştırma-geliştirme projelerine ilişkin harcamalarda kullanılır. Bu amaçla ihtiyaç duyulan ödenek, Bakanlık bütçesinde öngörülür. Söz konusu ödeneğin kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar, Bakanlık ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir. Hüküm bulunmayan haller ve muafiyet
Tek çalışanı olan hukuk bürolarında uzman ve hekim görevlendirilmesi zorunlu mudur?

Evet, az tehlikeli sınıfta bulunan işyerleri yönünden yapılan ertelemelerin ardından, 1 Ocak 2025 tarihi itibarıyla tek bir çalışanı olan avukatlık büroları da dahil olmak üzere tüm işyerleri için iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğu başlamıştır.

Avukatlar iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini bizzat üstlenebilir mi?

Gerekli nitelik ve belgelere sahip olan işverenler bu hizmetleri kendileri üstlenebilir. Ayrıca elliden az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta bulunan işyerlerinde işveren veya işveren vekili, Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri ile tetkikler hariç hizmetleri bizzat yürütebilir.

Büroda nitelikli personel yoksa uzman ve hekim hizmeti nasıl sağlanır?

İşyerinde aranan niteliklere sahip çalışan bulunmadığı takdirde işveren, 6331 sayılı Kanun m. 6/1-a uyarınca Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB) veya Çalışan Sağlığı Merkezleri (ÇASMER) üzerinden hizmet alımı yaparak yükümlülüğünü yerine getirebilir.

Stajyerler görevlendirme süresinin hesaplanmasında çalışan sayısına dahil edilir mi?

Mesleki Eğitim Kanunu ile Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki öğrenci statüsünde bulunan çırak ve stajyerler, 6331 sayılı Kanun m. 6/4 uyarınca görevlendirme süresinin tespitine esas çalışan sayısı toplamına dahil edilmez.

İş güvenliği uzmanı veya hekim görevlendirmemenin yaptırımı nedir?

Görevlendirilmeyen her bir personel için ve ihlalin sürdüğü her ay yönünden 6331 sayılı Kanun m. 26 gereğince idari para cezası verilir; bu cezalar işyerinin çalışan sayısı basamağına ve tehlike derecesine göre artırımlı uygulanır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu