Günlük dilde yatırım vizesi dense bile İsveç resmî mevzuatında bu adı taşıyan bağımsız bir kategori yoktur. Pasif biçimde sermaye koyan kişiye kendiliğinden oturum tanıyan bir altın vize düzeni, resmî sistemin dayanağı değildir. İsveç'te yaşamak üzere yatırım yoluyla oturum arayan kişi bakımından öne çıkan resmî ve fiilî yol, çoğu durumda kendi işini yürütmeye dayalı oturum iznidir.
İşe dayalı yollar ve kendi işini yürütme
İşe dayalı oturum yolları çalışan, kendi işini yürüten, AB Mavi Kart sahibi, araştırmacı, ICT personeli ve benzeri gruplar halinde ayrılır. Bu ayrımın içinde yatırımcıya özgü bir yatırım vizesi başlığı bulunmaz. İsveç'te kendi işini yürütmek isteyenler için ise açık bir oturum izni rejimi vardır.
Bizzat yönetim, çoğunluk payı ve kontrol
Kendi işini yürütme rejimi, yatırımcının işi bizzat yürütmesini, çoğunluk sahipliğini elinde bulundurmasını ve işletme üzerinde belirleyici kontrol taşımasını birlikte bekler. Yalnızca İsveç'te hisse almak, bir şirkete para yatırmak veya pasif yatırımcı kalmak çoğu olayda oturum hakkı vermez. Bir İsveç şirketine azınlık payıyla ortak olmak ya da yalnız sermaye koymak da çoğu durumda kendi işini yürütme oturumuna yetmez. Çoğu durum kaydı, her azınlık ortaklığının her dosyada retle sonuçlanacağı biçiminde genişletilemez.
AB ve AEA vatandaşları ile diğer ülke vatandaşları
AB veya AEA vatandaşı İsveç'te oturum izni almadan yaşayabilir, çalışabilir ve iş kurabilir. AB veya AEA dışı bir ülke vatandaşı, işini İsveç'te yaşayarak yönetecekse ülkeye gelmeden önce oturum izni almak zorundadır. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları bu ikinci gruptadır.
Pasaport, deneyim, dil ve sahiplik
Başvurucunun geçerli pasaportu olmalıdır. İlgili sektörde ve işletme yönetiminde iyi deneyim ile İsveççe veya İngilizce bakımından ilgili düzeyde bilgi aranır. İşletmenin en az yüzde 51'ine sahiplik ve işletme üzerinde belirleyici sorumluluk gerekir. İnandırıcı bir bütçe, müşteri temasları veya bir ağ ve hem kendisini hem eşlik eden aileyi geçindirecek mali güç de gösterilmelidir.
Dil ölçüsü, İsveççe veya İngilizce hakkında ilgili düzeyde bilgidir. İş çok sayıda İsveçli tedarikçi veya müşteriyle sürekli temas gerektiriyorsa çok iyi İsveççe gerekebilir. Bu daha yüksek düzey, sürekli ve geniş yerel temas koşuluna bağlıdır. Her sektörde kendiliğinden çok iyi İsveççe aranacağı sonucu çıkmaz.
Yaşam eşiği, öz kaynak ve şirket sermayesi
Başvurucunun kendi adına bir banka hesabında kendisi için en az 200.000 İsveç kronu, yanında gelecek eş için 100.000 İsveç kronu ve her çocuk için 50.000 İsveç kronu gösterilmesi istenir. Paranın İsveç bankasında bulunması zorunlu değildir. İsveç'e transfer edilebilir olması gerekir. Gösterilen tutar başvurucuya ait öz kaynak olmalıdır. Krediler normal olarak kabul edilmez. Bu ifade, her kredi biçiminin her olayda kesin olarak reddedileceği anlamına gelmez.
200.000, 100.000 ve çocuk başına 50.000 İsveç kronu yalnız yaşam masrafı eşiğidir. İşin kurulumu için gerekli yatırım kaynağı ayrıca bulunmalıdır. İşletmeyi kurmak veya satın almak ve işletme maliyetlerini karşılamak için gerekli ek fonlar da ayrıca gösterilir. Limited şirket için aranan en az 25.000 İsveç kronu sermaye, oturumdaki kişisel ve operasyonel mali yeterlilikle aynı kalem değildir. Şirket sermayesi daha düşüktür. Kendi işini yürütme oturumunda aranan toplam mali resim daha geniştir.
İzin ihtiyacı ve başvurunun yeri
Yabancı girişimcinin önce oturum izni ihtiyacını çözmesi gerekir. Şirket kurma hazırlıkları başvurunun parçası olabilir. İş planı, müşteri ilişkileri, ortaklık belgeleri, şirket evrakları ve finansman düzeninin görülmesi beklenir. Pratikte tam kurulmuş ve faal bir şirket her olayda şart olmayabilir. Buna rağmen inandırıcı ve belgelendirilmiş bir şirketleşme altyapısı gerekir.
Kendi işini yürütme izninde ilk başvuru genel olarak İsveç dışından yapılır. E-hizmet kullanılabiliyorsa başvuru dijital olarak yapılır. Kullanılamıyorsa form İsveç büyükelçiliğine veya başkonsolosluğuna sunulur. Önce turist gibi gidip ardından içeriden yatırım vizesine çevirme yaklaşımı çoğu olayda doğru değildir.
Limited şirket ile şubenin farkı
Limited şirkette ortakların sorumluluğu kural olarak şirkete koydukları sermaye ile sınırlıdır. Şirket ayrı bir tüzel kişilik olarak kayda alınır ve Bolagsverket nezdinde tescil edilir. Kuruluş için en az 25.000 İsveç kronu sermaye gerekir. Kuruluş sözleşmesi ve ana sözleşme hazırlanır, pay defteri tutulur. Çoğu olayda gerçek faydalanıcı kaydı da yapılır. Çoğu olay kaydı, bu kaydı her kuruluşta ayrıca tartışmasız bir zorunluluk haline getirmez.
Şube hukuken mümkündür. Şube ayrı bir tüzel kişilik oluşturmaz. Yabancı ana şirketin İsveç'teki uzantısı olarak kalır.
Dosyada genellikle bulunan belgeler
Dosyada genellikle pasaport kopyaları, son üç aya ait banka dökümleri, bütçe ve iş planı sunulur. Şirket satın alınıyorsa devir sözleşmesi, ortaklık varsa ortaklık sözleşmesi veya pay kaydı eklenir. Müşteri ve tedarikçi ilişkilerini gösteren sözleşmeler, işyeri belgeleri, eğitim evrakları, önceki işveren yazıları ile İsveççe veya İngilizce bilgisine dair belgeler de bu genel listenin içindedir. Genellikle kaydı, sayılan her belgenin her başvuruda zorunlu olduğu anlamına gelmez.
İşletme mevcutsa son iki yıla ait yıllık hesaplar, güncel bilanço ve gelir tablosu da istenir. Bu istem işletmenin mevcut olmasına bağlıdır.
İlk iznin üst süresi ve geçici niteliği
Kendi işini yürütmeye ilişkin ilk izin, genel uygulamada iki yılı geçmeyen bir süreyle verilir. Süre pasaportun geçerliliğini aşamaz. Aile üyeleri de aynı uzunlukta süre alabilir. En fazla ve genel olarak kayıtları, her ilk iznin tam iki yıl verileceği anlamına gelmez. Yatırım üzerinden kurulan ilk statü kalıcı değildir. Kişi önce geçici bir oturum izniyle sisteme girer.
Ailenin katılması ve çalışma hakkı
Aile üyeleri aynı başvuruda veya daha sonra katılabilir. İlk başvuruda eş ve çocuklar aynı dosyaya eklenebilir. Daha sonra gelecekler için ayrıca başvuru yapılır. Bu durumda İsveç'teki girişimcinin bakım yükümlülüğü daha görünür hale gelir. İzin verilirse yetişkin aile üyeleri ile içinde bulunulan yıl içinde 16 yaşını dolduracak çocuklar İsveç'te çalışma hakkı elde eder. Bu hak iznin verilmesine bağlıdır.
Uzatmada incelenen işletme durumu
İki yıl sonunda işin planlandığı gibi yürütülmüş olması beklenir. Vergi yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediği, muhasebenin genel kabul görmüş ilkelere uygun tutulup tutulmadığı ve gerekli sektör izinlerinin bulunup bulunmadığı incelenir. İcra borcu veya ödeme kusuru olup olmadığı, işletmenin kârlı ve sürdürülebilir nitelikte olup olmadığı ve başvurucunun kendisini işletmeden elde edilen gelirle geçindirip geçindiremediği de bu incelemenin parçasıdır.
Kalıcı oturum talebi
Kendi işini yürüten kişi bu izinle İsveç'te en az iki yıl yaşamışsa uzatma başvurusuyla birlikte kalıcı oturum izni talep edebilir. İki yılın dolması kalıcı iznin verileceği anlamına gelmez. Gelirin gerçekten işletmeden gelmesi, işin profesyonel ve kâr amaçlı yürütülmesi, en az yüzde 51 sahiplik ile belirleyici kontrolün sürmesi ve gelirin sürdürülebilir olması aranır. İleride artması beklenen gelir yetmez. Yalnız fiilen mevcut ve vergilendirilmiş işletme geliri dikkate alınır.
Aile fertleri de aynı dönemde kalıcı oturuma yaklaşabilir. Bunun için onların da İsveç'te en az üç yıl oturum izniyle yaşamış olmaları gerekir. Önce asıl başvurucunun kalıcı oturum talebi değerlendirilir. Bu talep kabul edilirse aile fertlerinin dosyası incelenir. Aynı dönemde yaklaşabilmek, aileye kalıcı oturum hakkının kendiliğinden doğduğu anlamına gelmez.
Şirket, vergi uyumu ve oturum katmanları
İsveç'te yapılan yatırım hukuken üç ayrı düzlemde incelenir. Birinci düzlem şirketler hukuku ve ticaret sicilidir. İkinci düzlem vergi ile işletmenin uyumudur. Üçüncü düzlem, yatırımcı İsveç'te yaşayacaksa uygulanan oturum izni rejimidir.
Yabancı doğrudan yatırım taraması
Screening of Foreign Direct Investments Act (2023:560) 1 Aralık 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanunun amacı, İsveç'in güvenliği, kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından olumsuz etki doğurabilecek yabancı doğrudan yatırımları taramaktır. Korunmaya değer faaliyetler arasında temel hizmetler, güvenlik yönünden hassas faaliyetler, kritik hammaddeler, geniş ölçekte hassas kişisel veri veya konum verisi işlenmesi ve bazı stratejik teknolojiler yer alır. Gerekirse yatırım yasaklanabilir, şarta bağlı olarak onaylanabilir veya sonradan geçersiz kılınabilir. Gerekirse kaydı her yatırımın yasaklanacağı anlamına gelmez. Tarama her yatırımcı için kendiliğinden bir sorun da değildir.
İş teklifi ve kısa süreli amaçlar
Amaç yüksek nitelikli bir iş teklifiyle gitmekse çalışma izni veya AB Mavi Kart yolu olabilir. Yalnız pazar araştırması yapılmak isteniyorsa farklı kısa süreli rejimler gündeme gelebilir. Yatırım üzerinden oturum denildiğinde resmî sistemde en yakın yol kendi işini yürütme iznidir.
Sık sorulan sorular
İsveç'te ayrı bir yatırım vizesi var mı?
Hayır. İsveç resmî mevzuatında bağımsız ve ayrı bir yatırım vizesi kategorisi yoktur. Pasif sermaye koyan kişiye otomatik oturum veren bir altın vize rejimi de sistemin temeli değildir. Yaşayarak yatırım üzerinden oturum arayan kişi için çoğu durumda kullanılan yol kendi işini yürütme iznidir.
Hisse almak oturum hakkı verir mi?
Çoğu olayda vermez. Yalnızca hisse almak, şirkete para yatırmak veya pasif yatırımcı olmak çoğu olayda oturum hakkı doğurmaz. Azınlık payla ortaklık veya salt sermaye de çoğu durumda kendi işini yürütme oturumuna yetmez.
Türkiye vatandaşı izni ne zaman almalıdır?
İsveç'te yaşayarak işini yönetecek Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, İsveç'e gelmeden önce oturum izni almak zorundadır. AB veya AEA vatandaşı ise oturum izni olmadan yaşayabilir, çalışabilir ve iş kurabilir.
İşletmede en az ne kadar pay aranır?
İşletmenin en az yüzde 51'ine sahiplik ve işletme üzerinde belirleyici sorumluluk aranır. Rejim ayrıca işin bizzat yürütülmesini, çoğunluk sahipliğini ve belirleyici kontrolü birlikte bekler.
Bankada hangi tutarlar gösterilir?
Kendi adına bir hesapta başvurucu için en az 200.000, eş için 100.000 ve her çocuk için 50.000 İsveç kronu gösterilmesi istenir. Bunlar yalnız yaşam masrafı eşiğidir. Kurulum ve işletme maliyeti için ek fon ayrıca gösterilir. Para öz kaynak olmalı ve İsveç'e transfer edilebilir olmalıdır. İsveç bankasında durması zorunlu değildir. Krediler normal olarak kabul edilmez.
İlk başvuru İsveç içinden yapılır mı?
İlk başvuru genel olarak İsveç dışından yapılır. E-hizmet kullanılabiliyorsa dijital başvuru, kullanılamıyorsa İsveç büyükelçiliği veya başkonsolosluğuna sunuş öngörülür. Turist olarak gidip içeriden yatırım vizesine çevirme yaklaşımı çoğu olayda doğru değildir.
İlk izin en fazla ne kadar sürer?
İlk izin genel olarak en fazla iki yıl verilir ve pasaport süresini aşamaz. Aile üyeleri aynı süreyi alabilir. İlk statü kalıcı değil geçicidir. Her iznin tam iki yıl olacağı bu üst sınırdan çıkmaz.
İki yıl dolunca kalıcı oturum kendiliğinden gelir mi?
Hayır. Kişi bu izinle en az iki yıl yaşamışsa uzatma başvurusuyla birlikte kalıcı oturum talep edebilir. Bu, iznin verileceği anlamına gelmez. Gelir işletmeden gelmeli, iş profesyonel ve kâr amaçlı yürütülmeli, en az yüzde 51 sahiplik ve belirleyici kontrol sürmeli ve gelir sürdürülebilir olmalıdır. Yalnız fiilen mevcut ve vergilendirilmiş gelir dikkate alınır.
Aile üyeleri ne zaman çalışabilir?
İzin verilirse yetişkin aile üyeleri ve içinde bulunulan yıl 16 yaşını dolduracak çocuklar İsveç'te çalışma hakkı elde eder. Eş ve çocuklar ilk dosyaya eklenebilir. Sonra gelecekler ayrıca başvurur.
Limited şirket sermayesi oturum tutarının yerine geçer mi?
Hayır. Limited şirket için en az 25.000 İsveç kronu sermaye, oturumdaki kişisel ve operasyonel mali yeterlilikten ayrıdır. Oturum için aranan mali resim daha geniştir.
Şube ayrı bir şirket sayılır mı?
Hayır. Şube hukuken mümkündür ancak ayrı bir tüzel kişilik oluşturmaz. Yabancı ana şirketin İsveç'teki uzantısıdır.
Her yabancı yatırım tarama nedeniyle engellenir mi?
Hayır. Tarama her yatırımcı için kendiliğinden bir sorun değildir. İsveç'in güvenliği, kamu düzeni veya kamu güvenliği üzerinde olumsuz etki yaratabilecek yatırımlar kanunun amacıyla bağlantılıdır. Gerekirse yatırım yasaklanabilir, şartlı onaylanabilir veya sonradan geçersiz kılınabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy