İspanya’da Şirket Kurma ve Girişimci Oturum İzni

Türk vatandaşı İspanya'da limited şirket kursa, ortak olsa, vergi numarası alsa ya da müdür olarak atansa da bu işlemler kendiliğinden oturum ve çalışma hakkı vermez. Hisse sahipliği, yöneticilik veya şirket adına yatırım da ülkede yaşama hakkını tek başına sağlamaz. Kişi İspanya'ya yerleşip işletmeyi bizzat yönetecek, müşterilerle çalışacak, hizmet sunacak veya şirket içinde devamlı faaliyet yürütecekse uygun oturum ve çalışma statüsü gerekir. Proje yenilikçi ve İspanya bakımından özel ekonomik değer taşıyorsa 14/2013 sayılı Kanun kapsamında girişimci oturumuna başvurulabilir; dayanak faaliyet yenilikçi olmalı veya özel ekonomik ilgi taşımalıdır. Geleneksel ve yerel ölçekteki ticari faaliyette genel serbest çalışma oturumu daha uygun olabilir.

Yurt dışından yönetim ile yerinde çalışma

Avrupa Birliği dışındaki bir ülke vatandaşı, İspanya'da oturmadan da şirketini yönetebilir. Ülkedeki işlemler için bir temsilci görevlendirmesi de mümkündür. Bu olanak, kişinin yerleşip işletmeyi yönetmesi, müşterilerle çalışması, hizmet sunması veya şirket içinde sürekli faaliyet yürütmesi hâllerinin yerine geçmez. Söz konusu hâllerde elverişli oturum ve çalışma statüsü aranır.

Girişimci oturumunun kapsamı

Mevzuattaki adı autorización de residencia para emprendedores olan bu oturum, yabancı girişimcilere yönelik özel bir türdür. Avrupa Birliği serbest dolaşım rejiminden yararlanmayan kişiler kapsamındadır. Girişimci vizesi ile girişimci oturumu bu türü ifade eder. Dayanak, 14/2013 sayılı Girişimcilerin Desteklenmesi ve Uluslararasılaşması Hakkında Kanun'un 69 ve 70. maddeleridir.

Başvuru yalnızca ülke dışından gelecek kişilere özgü değildir. İspanya'ya girmek isteyenler bu yola başvurabilir. Ülkede geçerli vizesi, kalışı veya oturum izni bulunan ve yenilikçi bir ekonomik faaliyeti kurmak, büyütmek ya da yönetmek isteyen yabancılar da başvurabilir.

Bu oturumda genel yabancı işçi kotaları işletilmez. İşgücü piyasasında aynı işi yapabilecek birinin bulunup bulunmadığına ilişkin istihdam piyasası testi de aranmaz. Dosyanın ekseni bir iş teklifi değil, girişimcinin kendi projesidir. İzin ilk aşamada üç yıl için verilir ve ülkenin tamamında geçerlidir.

Yenilik ve özel ekonomik ilgi

Belirleyici olan yalnızca şirketin kurulmuş olması değildir. Proje yenilikçi ve İspanya bakımından özel ekonomik değer taşıyorsa 14/2013 sayılı Kanun kapsamında girişimci oturumuna başvurulabilir; faaliyet yenilikçi olmalı veya İspanya için özel ekonomik ilgi taşımalı ve ENISA tarafından olumlu değerlendirilmelidir. Yeni şirket kurmak tek başına yetmez. Daha önce yürütülmüş bir iş modelini aynen tekrar etmek de yeterli değildir.

Yenilik, ürünün mutlaka dünyada ilk kez geliştirilmiş olması demek değildir. Ürün, hizmet, üretim yöntemi, teknolojik altyapı, dağıtım modeli veya müşteri deneyimi bakımından mevcut çözümlerden anlamlı bir ayrışma yeterli görülebilir.

Değerlendirmede öne çıkabilecek alanlar teknoloji, yapay zekâ ve siber güvenlik ile biyoteknolojidir. Sağlık teknolojileri, finansal teknolojiler ve enerji verimliliği de bu kapsamda sayılır. Sürdürülebilirlik, döngüsel ekonomi, ileri üretim, mobilite ve ölçeklenebilir dijital platformlar da öne çıkabilir. Sektör adının teknoloji olması tek başına yeterli değildir. Projenin gerçek farklılığı, teknik yeterliliği ve ticari uygulanabilirliği açıklanmalıdır.

Geleneksel restoran ve emlak ofisi, yalnızca şirket kurulduğu için girişimci vizesine uygun sayılmaz. Sıradan ithalat ve ihracat şirketi, küçük perakende mağazası ile genel danışmanlık bürosu da aynı durumdadır. Uygunluk; yenilikçi yöntem, özgün teknoloji, ölçeklenebilir yapı veya İspanya ekonomisine somut katma değer bulunmasına bağlıdır.

Yatırım eşiği ve finansmanın gösterilmesi

Girişimci oturumunda kanunla belirlenmiş sabit bir asgari yatırım tutarı yoktur. Her başvuranın belirli sayıda çalışan istihdam etmesini öngören genel bir zorunluluk da bulunmaz. Asgari yatırım ve asgari istihdam şartının yokluğu, sermayesi veya finansman planı olmayan her projenin kabul edileceği anlamına gelmez. Sabit bir yatırım eşiğinin bulunmaması, iş planındaki harcamaların finanse edilmesine gerek olmadığı sonucu da doğurmaz.

Projenin hayata geçmesi için gereken gerçek yatırım, sektör ve iş modeline göre hesaplanır. Yalnızca yazılım ve danışmanlığa dayanan bir proje ile üretim tesisi, laboratuvar veya fiziksel lojistik altyapısı gerektiren bir proje aynı mali kaynakla yürütülemez. ENISA, plandaki yatırım ihtiyacının gerçekçi olup olmadığına, finansmanın hangi kaynaklardan geleceğine ve başvuranın projeyi fiilen yürütüp yürütemeyeceğine bakar. Kanuni bir alt sınır olmasa da ihtiyaç duyulan finansman somut ve güvenilir belgelerle gösterilmelidir.

Limited şirketin kanuni asgari sermayesi bir eurodur. Sermaye 3.000 euroya ulaşıncaya kadar yıllık kârın en az yüzde 20'si yasal yedeğe ayrılır. Tasfiye sırasında şirket malvarlığı borçları karşılamazsa ortaklar, 3.000 euro ile ödenmiş sermaye arasındaki farktan sorumludur. Şirketin bir euro sermaye ile kurulabilmesi, girişimci oturumunun da bir euro yatırımla alınacağı anlamına gelmez. Göçmenlik başvurusunda projenin ihtiyaç duyduğu gerçek sermaye ve finansman ayrı değerlendirilir.

Üç değerlendirme alanı ve iş planı

Kanunda üç temel değerlendirme alanı vardır. İlkinde başvuranın mesleki profili, deneyimi ve projeye katılım düzeyi incelenir. Ortak birden fazlaysa inceleme, oturum izni isteyen kişiyle sınırlı kalmaz; diğer ortakların projedeki rolleri ve payları da ele alınır. İkinci alan iş planıdır. Planda hedef müşteri grubu ve pazar analizi ile gelir modeli bulunur. Yatırım ihtiyacı ve finansman kaynakları da, geliştirilecek ürün veya hizmetin açıklamasıyla birlikte yer almalıdır. Üçüncü alanda İspanya ekonomisine sağlanacak katma değer, yenilik unsurları ve yeni yatırım fırsatları değerlendirilir.

Ölçeklenebilirlik de önem taşır. Model tek bir bölgeye ve girişimcinin kişisel emeğine bağlı kalmadan büyüyebiliyor, farklı pazarlara açılabiliyor, teknoloji ya da fikrî mülkiyet kullanıyor ve sürdürülebilir gelir üretebiliyorsa dosya güçlenebilir. İyi hazırlanmış bir fikir, kişide projeyi hayata geçirecek bilgi ve deneyim yoksa yeterli görülmeyebilir. Birlikte ele alınan hususlar eğitim geçmişi, teknik uzmanlık ve önceki iş deneyimidir. Yönetilen projeler, sektördeki bağlantılar ve şirket yönetme kapasitesi de bu incelemeye girer.

Sağlık teknolojisi başvurusunda, kişiden sağlık, mühendislik, yazılım veya ürün geliştirme alanlarından biriyle bağlantılı deneyim göstermesi beklenebilir. Finansal teknoloji projesinde bankacılık, finans, yazılım veya düzenleyici uyum tecrübesi önem taşıyabilir. Bu iki örnek, her dosya için genel bir diploma şartına dönüşmez.

Başvuranın projede yalnızca pasif yatırımcı olması, girişimci oturumunun niteliğiyle uyuşmayabilir. Kanun, faaliyeti başlatacak, geliştirecek veya yönetecek girişimciyi esas alır. Ortaklık oranının yanında günlük görev, karar alma yetkisi ve projeye ayrılacak zaman da açıklanmalıdır.

İş planı yalnızca kazanç tahminlerinden oluşmamalıdır. Hangi sorunun çözüldüğü, mevcut çözümlerden fark, hedef müşteriler ve İspanya'nın neden merkez ülke seçildiği ayrıntılı açıklanmalıdır. Pazar büyüklüğü ile rakip analizi, fiyatlandırma, satış kanalları, pazarlama stratejisi ve ilk üç yılın hedefleri gerçekçi verilere dayanmalıdır. Mali planda başlangıç yatırımı ve aylık işletme giderleri gösterilir. Personel giderleri, teknoloji ve lisans maliyetleri, tahmini satışlar ve nakit akışı da yer almalıdır.

Öz kaynak, ortak yatırımı, kredi, girişim sermayesi veya başka bir kaynak kullanılacaksa bu kaynakların gerçekleşme durumu belgelenmelidir. Yalnızca ileride yatırımcı bulunacağına ilişkin soyut beklenti, projenin finanse edilebilir olduğunu göstermeyebilir. Marka, patent veya yazılım varsa bunların kime ait olduğu belirtilmelidir. Faydalı model, alan adı ve diğer fikrî mülkiyet hakları için de aynı açıklama gerekir; İspanyol şirketine nasıl kullandırılacakları yazılmalıdır.

Mesleki geçmişle ilgisi bulunmayan projeler dosyayı zayıflatabilir. Genel geçer pazar araştırması, dayanağı gösterilmeyen gelir tahmini ve yabancı bir modelin uyarlanmadan aktarılması da dosyayı zayıflatabilir. Başvuru öncesinde şirketin yalnız kâğıt üzerinde var olması, çalışma alanı, müşteri planı, finansman ya da teknik ekip bulunmaması olumlu ENISA raporunu güçleştirebilir.

Kişisel şartlar ve belgeler

Başvuran 18 yaşını doldurmuş olmalı, İspanya'da düzensiz durumda bulunmamalı ve son iki yılda ikamet ettiği ülkelerde İspanyol hukukunda suç sayılan fiillerden mahkûm olmamalıdır. Son beş yıllık dönem için sabıka bulunmadığına ilişkin bir sorumluluk beyanı da sunulur. İki yıllık koşul mahkûmiyetin bulunmamasına, beş yıllık koşul ise beyana ilişkindir; bu iki süre aynı şartın tekrarı değildir.

Başvuranın İspanya'da geçerli kamu veya özel sağlık sigortası, kendisi ve ailesi için yeterli mali kaynağı olmalı ve başvuru harcını ödemelidir. Kamu düzeni, kamu güvenliği, halk sağlığı veya ulusal güvenlik bakımından tehdit oluşturduğu kabul edilen kişi hakkında ret, iptal veya yenilememe kararı verilebilir.

Faaliyetin görüleceği sektörde ruhsat, diploma tanıma, meslek odası üyeliği veya idari izin gerekiyorsa bu şartlar ayrıca yerine getirilir. Girişimci oturumu, düzenlenmiş meslekleri gerekli mesleki izinler olmadan icra etme hakkı vermez. Türkiye'den alınan adli sicil, nüfus ve diğer kamu belgelerinin apostilli olması ve yetkili tercüman tarafından İspanyolcaya çevrilmesi gerekir.

Başvuru yolu ve idari süreler

Başvuruları Büyük Şirketler ve Stratejik Gruplar Birimi, yani UGE, elektronik ortamda değerlendirir. İş projesinin yenilik ve ekonomik değer incelemesini kamu sermayeli inovasyon şirketi ENISA yapar. ENISA'nın vereceği olumlu rapor zorunludur. Başvuran ENISA'ya ayrı bir göçmenlik başvurusu yapmaz. Teknik proje bilgileri ENISA sistemi üzerinden sunulur; gerekli rapor, UGE değerlendirmesi sırasında kurumlardan istenir.

Sıra şöyledir: önce ENISA sisteminde girişimciler için oturum izni seçeneği üzerinden proje formu doldurulur, ardından 790-038 sayılı harç ödenir ve göçmenlik başvurusu elektronik merkez üzerinden sunulur.

İspanya dışında bulunan başvuranlar bakımından oturum izni ve vize, tek başvuruyla başlatılarak art arda yürütülür. UGE oturum iznini uygun bulduğunda konsolosluk vize aşaması tamamlanır. İspanya'da yasal olarak bulunan kişi ise ülke dışına çıkmadan doğrudan UGE üzerinden oturum iznine başvurabilir.

ENISA raporunun 10 iş günü içinde düzenlenmesi öngörülür. Oturum izni bakımından UGE'nin azami karar süresi, elektronik başvurudan itibaren 20 gündür. Yirmi gün içinde karar verilmezse başvuru idari sessizlik yoluyla kabul edilmiş sayılır. Ret kararına karşı idari üst başvuru yapılabilir.

Oturum izni kabul edildikten sonraki vize başvurularının kural olarak 10 iş günü içinde sonuçlandırılması öngörülür. Güvenlik araştırması veya ek belge talebi varsa fiilî süre uzayabilir.

Yenileme ve uzun dönem oturum

İlk düzenlenen izin üç yıllıktır ve ülke genelinde geçerlidir. Süre dolunca, iznin verilmesini sağlayan şartlar sürüyorsa iki yıllık yenileme başvurusu yapılabilir. Yenileme incelemesinde şirketin kurulup faaliyete geçmesi, iş planındaki temel hedeflerin uygulanması, yenilik ve ekonomik değer özelliklerinin korunması ve başvuranın faaliyet içindeki rolünün devamı değerlendirilir.

Başlangıç projesinin tamamen bırakılması yenilemede risk oluşturabilir. Şirketin uzun süre faaliyetsiz kalması veya yalnızca oturum amacıyla kurulmuş görünmesi de aynı riski doğurabilir.

Yenileme istendiğinde mevcut izin, karara kadar geçerliliğini korur. İzin sona erdikten sonraki 90 gün içinde de başvuru sunulabilir. Geç başvuru nedeniyle idari yaptırım gündeme gelebilir.

Yasal ve kesintisiz beş yıl ikametin sonunda uzun dönem oturum izni değerlendirilebilir. Yalnızca girişimci kartlarının toplam süresi esas alınmaz. İspanya'daki fiilî ikamet ile yurt dışında geçirilen süreler de dikkate alınır.

Aile üyelerinin başvurması

Eş veya evlilik benzeri kayıtlı partner birlikte ya da daha sonra başvurabilir. Küçük çocuklar da bu kapsamdadır. Ekonomik olarak bağımlı ve kendi aile birimini kurmamış yetişkin çocuklar ile bakmakla yükümlü olunan anne ve baba da başvurabilir.

Aile başvuruları ana başvuruyla aynı anda sunulursa birlikte değerlendirilir. Her aile üyesi için aile bağı, sağlık sigortası ve yeterli mali kaynak gösterilmelidir. Aile bireylerine verilen izin, ana başvuranın statüsüne bağlıdır. Evlilik, doğum ve bağımlılık belgelerinin apostilli ve İspanyolca tercümeli hazırlanması gerekir.

Limited şirket ve kuruluş adımları

Girişimcilerin sık kullandığı şirket türlerinden biri Sociedad de Responsabilidad Limitada, yani limited şirket S.L.'dir. Tek ortaklı şirket S.L.U. şeklinde kurulabilir. Sık kullanılması, limited şirketi kurulabilecek tek tür hâline getirmez.

Kuruluşta genel olarak NIE numarası alınır, şirket unvanı belirlenir ve ana sözleşme hazırlanır. Sermaye oluşturulur; kuruluş işlemi noter huzurunda yapılır. Vergi numarası alınır ve şirket ticaret siciline kaydedilir. Kuruluş ile bazı faaliyete başlama işlemleri, CIRCE ve Tek Elektronik Belge sistemi üzerinden elektronik yürütülebilir. Faaliyet konusuna göre belediye işyeri ruhsatı veya çevre izni gerekebilir. Sağlık izni, turizm kaydı veya mesleki yeterlilik de gerekebilir.

Serbest çalışma oturumuyla ayrım

Şirket projelerinin her biri girişimci oturumuna uygun değildir. Yerel ölçekte geleneksel işyeri açacak veya yenilik unsuru bulunmayan serbest meslek yürütecek kişinin genel serbest çalışma oturumuna başvurması gerekebilir. İnceleme; faaliyetin sürdürülebilirliğini, gerekli ruhsat ve mesleki yeterlilikleri, yatırımın yeterliliğini ve geçim kaynaklarını kapsar. İlk izin bir yıl sürelidir. Belirli bir özerk bölge ve faaliyet sektörüyle sınırlı olabilir.

Girişimci oturumu ile genel serbest çalışma arasındaki tercih, daha kolay görünen başvuruya göre değil, projenin gerçek niteliğine göre yapılmalıdır. Bu ölçüt, yollardan birinin diğerinden kolay olduğu anlamına gelmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy