İsveç'te doğan çocukların vatandaşlık kazanımında temel belirleyici unsur soy bağıdır. 1 Nisan 2015 tarihinden sonra doğan bir çocuk, doğum yerinin neresi olduğuna bakılmaksızın, doğum anında ebeveynlerinden birinin İsveç vatandaşı olması halinde kendiliğinden İsveç vatandaşlığı kazanır. Ebeveynlerden birinin vefat etmiş olması halinde ise vefat eden ebeveynin ölüm anında İsveç vatandaşı bulunması aynı hukuki sonucu doğurur.
Eski Yasal Düzenlemede Yapay Döllenmeyle Doğan Çocuklar
Eski yasal rejim döneminde, İsveç vatandaşı bir kadınla evli olan, kayıtlı partnerlik bağı bulunan ya da birlikte yaşayan İsveç vatandaşı olmayan annenin yapay döllenme neticesinde İsveç'te dünyaya getirdiği çocuk bakımından da belirli şartların gerçekleşmesiyle İsveç vatandaşlığı oluşabilmektedir.
Yabancı Ülke Vatandaşı Ebeveynlerin Çocuklarında İkamet ve Oturum İzni
Anne ve babası İsveç vatandaşı olmayan ve Avrupa Birliği ile Avrupa Ekonomik Alanı dışındaki bir ülkenin tabiiyetinde bulunan çocuklar adına oturum izni başvurusu yapılması mümkündür. Ebeveynlerden birinin İsveç'te oturum iznine sahip bulunduğu, diğer ebeveynin ise iltica başvurusunda bulunduğu hallerde çocuk adına oturum izni talep edilebilir; çocuğun uluslararası koruma ihtiyacının bulunması durumunda ise çocuk adına iltica başvurusu yapılması gündeme gelir.
Oturum izni başvurusunda çocuğun geçerli bir pasaporta sahip olması aranır. Pasaport henüz temin edilmemişse başvuru yapılabilmekte, ancak idari karar verilmeden önce belgenin sunulması gerekmektedir. Dosyaya çocuğun pasaport sureti, tek ebeveynin velayeti söz konusuysa velayet kararı veya diğer ebeveyn vefat etmişse ölüm belgesi eklenir. Ortak velayette velilerden yalnız birinin İsveç'te yaşaması halinde, yurtdışındaki velinin çocuğun İsveç'e yerleşmesine ilişkin yazılı rızası ile kimlik belgesi sureti aranır. İbraz edilen belgelerin İsveççe veya İngilizce düzenlenmesi, onaylı tercümelerinin yapılması ve orijinal suretlerinin dosyaya sunulması zorunludur.
Avrupa Birliği veya Avrupa Ekonomik Alanı vatandaşı olup İsveç'te serbest ikamet hakkı bulunan ebeveynin aynı statüdeki çocuğu da otomatik olarak serbest ikamet hakkı kazanabilir; bu durumda ayrıca Göç İdaresi ile temas kurulması gerekmeksizin nüfus kaydı için İsveç Vergi Dairesi ile iletişim yeterlidir.
Vatansız Doğan Çocukların Bildirim Yoluyla Vatandaşlığı
İsveç'te doğan ve doğum anından itibaren hiçbir ülkenin vatandaşlığına sahip olmayan çocuklar, geçerli oturum statülerinden birine sahip olmaları ve ülkede yaşamaları kaydıyla bildirim usulüyle İsveç vatandaşı olabilirler. İdari süreçte çocuğun vatandaşlığının belirsiz veya bilinmiyor olması yeterli sayılmamakta; fiilen ve hukuken doğumdan beri vatansız bulunma hali aranmaktadır.
İsveç sınırları içinde doğmuş vatansız çocuğun ülkede kesintisiz beş yıl veya toplam on yıl yaşamış olması halinde kalıcı oturum izni şartı aranmayabilir. Bu durumda geçici koruma, aile bağı, icra engeli veya zorlayıcı insani durumlar gibi geçici oturum statülerine dayanılarak da bildirim prosedürü yürütülebilmektedir.
Genel Bildirim Şartları ve Çocuklar İçin Yaş Sınırları
On sekiz yaşından küçük çocuklar için genel bildirim yolunun işletilmesinde geçerli kalıcı oturum izni, oturum kartı, serbest ikamet hakkı veya bir diğer İskandinav ülkesinin vatandaşlığı gibi uygun bir yasal statü bulunmalıdır. Bununla birlikte çocuğun olağan şartlarda üç yıl, vatansız olması durumunda ise iki yıl süreyle İsveç'te ikamet etmiş olması kuraldır.
Bildirim usulüyle yapılan vatandaşlık başvurularında, on iki yaşını doldurmuş olan çocuğun vatandaşlığa geçiş yönünde açık rıza göstermesi kanuni bir zorunluluktur.
Bildirimde bulunacak çocuğun on beş yaşını doldurmuş olması halinde ilave inceleme şartları devreye girer. Bu kapsamda ebeveynin çocuğun kimliğinin kuvvetle muhtemel olduğunu ortaya koyması, çocuğun ağır suç şüphesi veya kesinleşmiş mahkûmiyetinin bulunmaması, mükerrer suç kaydının olmaması ve kamu güvenliği açısından bir engel taşımaması aranır. 1 Ekim 2024 tarihinde yürürlüğe giren yasal düzenleme ile bildirim usulü kapsamındaki güvenlik denetimleri ve kazanım koşulları daha sıkı hale getirilmiştir.
Ebeveynin Vatandaşlığa Kabulünün Çocuğa Etkisi
Ebeveynin bildirim yoluyla İsveç vatandaşlığı kazanması durumunda, on sekiz yaşından küçük olan ve İsveç'te yaşayan çocuk da belirli hallerde eşzamanlı olarak vatandaşlık elde edebilir. Bu sonucun doğabilmesi için vatandaş olan ebeveynin çocuk üzerinde tek veli olması, ortak velayette diğer velinin zaten İsveç vatandaşı bulunması ya da her iki velinin aynı anda bildirimle vatandaşlığa geçmiş olması şarttır.
Ebeveynin vatandaşlığı bildirim yerine başvuru yoluyla kazanması halinde çocuk kendiliğinden vatandaş olamaz. Ebeveynin çocuğu kendi başvurusuna dahil etmesi veya çocuk adına bağımsız bir başvuru yapması zorunludur. Başvuru usulünde on beş yaşını tamamlamış çocuklar için İsveç'te üç yıllık mutat ikamet ve düzenli yaşam şartı aranmakta; ayrıca çocuğun şahsen yetkili makamlar nezdinde kimlik kontrolüne tabi tutulması gerekmektedir.
İsveç'te doğan her çocuk doğrudan İsveç vatandaşı olur mu?
Hayır. 1 Nisan 2015 tarihinden sonra doğan çocukların doğumla otomatik vatandaşlık kazanabilmesi için doğum anında ebeveynlerden birinin İsveç vatandaşı olması veya vefat etmiş ebeveynin ölüm anında bu vatandaşlığa sahip bulunması gerekir.
Vatansız doğan çocuk için kalıcı oturum olmadan bildirim yapılabilir mi?
Evet. İsveç'te doğan vatansız çocuğun ülkede kesintisiz beş yıl veya toplam on yıl yaşamış olması halinde kalıcı oturum şartı aranmayabilir ve geçici oturum statüleriyle bildirim yoluna gidilebilir.
On beş yaşını dolduran çocukların bildirim sürecinde hangi şartlar aranır?
Kimliğin muhtemelen doğrulanması, çocuğun ağır suç şüphesi ya da mahkûmiyetinin bulunmaması, mükerrer suç geçmişinin olmaması ve kamu güvenliği açısından sakınca oluşturmaması şartları aranır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy