Doğumla Vatandaşlık Kazanımı
İsveç hukukunda 1 Nisan 2015 tarihinden sonra doğan çocuklar bakımından doğum yerinin İsveç'te veya başka bir ülkede olması fark etmez. Çocuğun doğum anında anne veya babasından en az birinin İsveç vatandaşı olması halinde çocuk otomatik olarak İsveç vatandaşı sayılır. Ebeveynlerden birinin doğumdan önce ölmüş olması durumunda, söz konusu ebeveynin ölüm anında İsveç vatandaşı bulunması halinde de bu kural geçerlidir.
Eski Rejim Dönemi ve Yurt Dışı Doğumlar
1 Temmuz 2001 ile 1 Nisan 2015 tarihleri arasında uygulanan rejimde, İsveçli anneden doğan çocuk, doğum yeri fark etmeksizin doğumla İsveç vatandaşı olmaktaydı.
Aynı rejimde babası İsveç vatandaşı ve annesi İsveç vatandaşı olmayan çocuklarda sonuç, doğum yerine ve evlilik durumuna göre değişebilmekteydi. Bu dönemde çocuk İsveç'te doğmuşsa vatandaşlık doğumla kazanılmakta; yurt dışında doğmuşsa babanın anneyle evli olması önem taşımaktaydı.
Eski yasal rejim çerçevesinde, İsveçli baba ile yabancı annenin evlilik dışı çocuğu yurt dışında doğmuşsa ve ebeveynler sonradan evlenmişse, evlilik tarihinde çocuğun 18 yaşından küçük ve bekar olması şartıyla çocuk bu evlilik tarihinde İsveç vatandaşlığı kazanabiliyordu.
1 Nisan 2015 tarihinden önce yurt dışında doğmuş ve babası doğum anında İsveç vatandaşı olan ancak otomatik vatandaşlık kazanamayan çocuklar için babalık geçerli biçimde kurulmuşsa, çocuk 18 yaşından küçükken bildirim yapılabilmektedir.
Bildirim Yoluyla Vatandaşlık ve İkamet Süreleri
18 yaşından küçük bir çocuk adına vatandaşlık bildirimi yapılabilmesi için çocuğun belirli bir ikamet statüsüne sahip olması ve yeterli süre İsveç'te yaşamış bulunması gerekir. Bu statüler arasında kalıcı oturum izni, residence status, right of residence veya residence card ile başka bir İskandinav ülkesi vatandaşlığı yer alır. Kural olarak çocuğun en az üç yıl İsveç'te yaşamış olması aranırken, vatansız çocuklarda bu süre iki yıl olabilir. Bildirim yoluyla vatandaşlık kazanımına ilişkin şartları sıkılaştıran yasal düzenlemeler 1 Ekim 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Vatandaşlığa esas ikamet süresinin hesabında ziyaretçi izinleri yerleşik ikamet hesabına dahil edilmez. Çocuğun bir yıl içinde toplam altı haftadan uzun süre İsveç dışında kalması halinde bu süre ikamet hesabından düşülür. Çocuğun başka bir ülkeye taşınıp yerleşmesi durumunda ise yerleşik ikamet kesintiye uğrar ve dönüşte süre yeniden işlemeye başlar.
Bildirimde Temsil, Rıza ve Güvenlik İncelemesi
Vatandaşlık bildirimi çocuğun ebeveyni veya yasal temsilcisi tarafından yapılır. Çocuğun birden fazla ebeveyni veya yasal temsilcisi bulunması halinde hepsinin onayı gerekir. 12 yaşını dolduran çocukların vatandaşlık kazanımına rıza göstermesi şarttır.
Çocuk 15 yaşını doldurmuşsa yaş ve ikamet süresinin yanında kimliğin muhtemel doğruluğunun gösterilmesi gerekir. Ayrıca çocuğun ciddi suç şüphesi altında olmaması, kamu güvenliği bakımından sakınca oluşturmaması ve belirli şiddet örgütleriyle bağlantısının bulunmaması koşulu aranır. İsveç hukukuna göre dört yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiren bir suç yönünden çocuk hakkında makul şüphe ya da mahkûmiyet bulunması vatandaşlığa engel oluşturabilir.
AB ve AEA Vatandaşı Olan Çocuklar
Avrupa Birliği ve Avrupa Ekonomik Alanı vatandaşları ile bu kişilerin aile üyesi olan çocukların bildiriminde, çocuk fiilen İsveç'te bulunmuş olsa da geçirilen sürenin serbest dolaşım rejimine uygun bir ikamet hakkına (right of residence) dayanması ve ebeveynlerin iş, serbest meslek, yeterli mali kaynak veya eğitim durumuna ilişkin belgeleriyle tevsik edilmesi gerekir.
Vatansız Doğan Çocukların Durumu
İsveç topraklarında dünyaya gelip doğumundan itibaren vatansız statüde bulunan ve ülkede ikamet eden çocuklar; kalıcı oturum izni, oturum hakkı (right of residence), ikamet kartı veya ikamet statüsüne sahip bulunmaları kaydıyla bildirim usulüyle vatandaşlığa geçebilir.
Kalıcı oturum şartı, çocuğun İsveç'te beş yıl kesintisiz ya da toplam on yıl yaşamış olması halinde bazı durumlarda aranmayabilir. Bu koşulda çocuk geçici koruma, aile bağı, icranın önündeki engeller veya istisnai sıkıntılı durumlar gibi geçici izin temelleriyle de başvuru yapabilir.
Ebeveynin Vatandaşlığının Çocuğa Etkisi
İsveç'te yaşayan 18 yaş altındaki çocukların ebeveynle birlikte vatandaş olabilmesi için ebeveynin velayet hakkına sahip bulunması, çocukla arasında gerçek bağ olması, çocuğun genellikle ebeveynle birlikte yaşaması ve yerleşime esas geçerli bir oturum statüsüne sahip olması şarttır. 12 yaş ve üzerindeki çocukların ayrıca rızası aranır.
Ebeveyn bildirim yoluyla vatandaş olmuşsa ve çocuk İsveç'te yaşayan 18 yaşın altındaki bir kişi ise belirli şartlarda çocuk aynı anda otomatik vatandaşlık kazanabilir. Bunun için vatandaş olan ebeveynin çocuğun tek velisi olması, ortak velayetin diğer tarafının zaten İsveç vatandaşı bulunması veya diğer ebeveynin de aynı anda vatandaş olması ihtimallerinden birinin gerçekleşmesi gerekir.
Ebeveyn başvuru yoluyla İsveç vatandaşı olmuşsa çocuk otomatik olarak vatandaşlık kazanamaz. Bu halde ebeveynin çocuğu kendi başvurusuna dahil etmesi veya çocuk için ayrıca başvuru yapılması gerekir.
Evlat Edinme Halleri
12 yaşından küçük bir çocuk 30 Haziran 1992 tarihinden sonra bir İsveç vatandaşı tarafından evlat edinilmişse; evlat edinme kararının İsveç'te veya başka bir İskandinav ülkesinde verilmiş olması ya da yabancı kararın İsveç'te MFoF tarafından tanınmış bulunması veya kanunen İsveç'te geçerli olması koşuluyla çocuk otomatik olarak İsveç vatandaşı olabilir.
Evlat edinildiği tarihte 12 yaşını doldurmuş olan çocuklar için otomatik vatandaşlık kuralı geçerli olmayıp, ayrıca vatandaşlık başvurusu yapılması gerekir. Ebeveyni sonradan İsveç vatandaşı olmuş çocuklara uygulanan başvuru rejimi bu çocuklar bakımından da tatbik edilir.
1 Nisan 2015'ten sonra doğan çocuğun vatandaşlığında doğum yeri etkili midir?
Doğum yerinin bir önemi bulunmamaktadır; 1 Nisan 2015 sonrası doğan çocuk, doğum anında veya ölen ebeveynin ölüm anında ebeveynlerinden biri İsveç vatandaşıysa otomatik olarak vatandaşlık kazanır.
12 yaşını dolduran çocuğun bildirim usulünde rızası gerekir mi?
Evet, 12 yaşını dolduran çocukların vatandaşlık kazanımına bizzat rıza göstermesi aranmaktadır.
Vatansız çocuklarda kalıcı oturum şartının aranmadığı haller var mıdır?
İsveç'te beş yıl kesintisiz ya da toplam on yıl yaşayan vatansız çocuklarda bazı hallerde kalıcı oturum aranmayabilir ve geçici koruma veya aile bağı gibi geçici izin temelleriyle başvuru yapılabilir.
Ebeveyn başvuru yoluyla vatandaş olduğunda çocuk otomatik olarak vatandaş olur mu?
Hayır, ebeveyn başvuru yoluyla vatandaş olduğunda çocuk otomatik olarak vatandaşlık kazanamaz; ebeveynin çocuğu kendi başvurusuna dahil etmesi ya da çocuk için ayrıca başvuru yapılması gerekir.
Evlat edinilen çocuklarda otomatik vatandaşlık şartları nelerdir?
Otomatik vatandaşlık için evlat edinme anında çocuğun 12 yaşından küçük olması, evlat edinme kararının veya onayının 30 Haziran 1992'den sonra gerçekleşmiş bulunması ve kararın İsveç'te ya da bir İskandinav ülkesinde verilmesi veya yabancı kararın İsveç'te MFoF tarafından tanınmış ya da kanunen geçerli olması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy