İsveç Çalışma İzni Kapsamı ve Genel Kural
Avrupa Birliği ve Avrupa Ekonomik Alanı dışındaki ülke vatandaşlarının İsveç sınırları dahilinde bir işverene bağlı olarak ücret karşılığı çalışabilmesi için kural olarak fiilen göreve başlamadan önce çalışma izni temin etmesi zorunludur. Avrupa Birliği ile Avrupa Ekonomik Alanı vatandaşları ise serbest dolaşım serbestisi çerçevesinde çalışma izni şartından bağımsız biçimde istihdam edilebilmektedir.
Çalışma İzninden Muaf Tutulan Meslek Grupları
Uluslararası hatta çalışan yük taşımacılığı şoförleri ile demir yolu personeli, İsveç'te kayıtlı iş yeri bulunmayan yabancı teşebbüslerin geçici mümessilleri izin şartından bağışık tutulabilmektedir. Bunun yanı sıra süresi üç ayı aşmayan yükseköğretim araştırmacıları veya akademisyenler, onaylı araştırma hareketliliği programındakiler, belirli basın mensupları ve acil afet destek personeli de muafiyetten faydalanabilmektedir. Bu muafiyetlere tabi bazı faaliyetlerin üç aydan uzun sürmesi vaziyetinde ise çalışma izni aranmasa dahi ziyaretçi izni alınması mecburidir.
Başvuru Koşulları ve Asgari Gelir Sınırı
Çalışma izni talebinde bulunan yabancının geçerliliği süren bir pasaporta ve her iki tarafça imza altına alınmış bir iş sözleşmesine sahip olması gerekir. Sözleşmedeki ücret düzeyi ve yan hakların İsveç toplu iş sözleşmelerine ya da ilgili sektörün mutat uygulamalarına uygunluğu aranır. İşverenin ayrıca işin başlangıcıyla birlikte çalışan namına hayat sigortası, mesleki emeklilik, sağlık sigortası ve iş kazası sigortası poliçelerini tanzim ettirmesi emredici bir koşuldur.
Yabancıya teklif edilen istihdamın bağımsız ve yeterli bir geçim temin etmesi şart koşulmuştur. Başvuru sırasında geçerli olan asgari geçim eşiği aylık SEK 29.680 düzeyindedir ve bu tutar medyan kazancın yüzde 80'ine tekabül eder. Hükûmetin bu eşiği medyan kazancın yüzde 90'ına yükseltme tasarrufu bulunmakla beraber yürürlükteki asgari tutar korunmaktadır. Belirtilen asgari gelir kriteri birden çok işte çalışılarak veya kazançlar bir araya getirilerek ikmal edilemez.
Pozisyonun İlanı ve Başvuru Basamakları
İşveren, yabancı personelin çalışma izni sürecini başlatmadan evvel kadroyu İsveç, AB/AEA ve İsviçre coğrafyasında adayların erişimine açık tutacak biçimde en az 10 gün süreyle ilan etmek zorundadır. Bu ilan vazifesi ekseriyetle İsveç Kamu İstihdam Kurumu portalı üzerinden icra edilir ve sistem vasıtasıyla EURES veri tabanında da görünürlük kazanır.
Başvuru prosedürü öncelikle işverenin istihdam koşullarını elektronik sisteme kaydetmesiyle faaliyete geçer. İşverenin bildirimini tamamlamasını müteakip çalışan kendi müracaat formunu ve eklerini doldurarak süreci ilerletir.
İlk defa çalışma izni başvurusunda bulunacak kişiler bakımından asıl kaide, müracaatın İsveç sınırları dışından tamamlanması ve yetkili makamlarca izin verilmeden önce ülkeye girilip fiilen işe başlanmamasıdır.
Buna karşın İsveç'te üniversite eğitimi oturumuyla ikamet ederken iş bulanlar, mezuniyet sonrası iş arama izni bulunanlar yahut işveren mülakatı amaçlı ziyaret sırasında iş teklifi alanlar belirli kanuni şartlar dahilinde ülke dışına çıkış yapmaksızın içeriden başvurabilmektedir.
İznin Süresi, Bağlayıcılığı ve İş Değişikliği
Çalışma izni kural olarak azami iki senelik müddet için tanzim edilir. Verilen izin hiçbir halükarda mevcut iş sözleşmesinin vadesini ve başvuru sahibinin pasaport geçerlilik süresini aşamaz.
Düzenlenen izin kararda açıkça tayin edilmiş işveren ve meslek unvanı bakımından geçerlidir. Bu unsurlardan herhangi birinin başkalaşması vaziyetinde yeni izin ihtiyacı doğabilir. İşveren veya meslek değişiminde yeni işverenin de söz konusu pozisyonu İsveç ve AB/AEA havzasında asgari ilan süresine uygun şekilde duyurmuş olması gerekmektedir.
Geçerli çalışma izninin süresi sona ermeden evvel yeni işverene ilişkin izin müracaatı yapılmışsa, başvuru hakkında yetkili merci tarafından nihai karar verilmesi beklenirken yeni işveren nezdinde fiilen mesaiye başlanabilir.
İsveç'te çalışmaya devam etmek isteyen yabancının mevcut izin müddeti tükenmeden uzatma başvurusunu tamamlaması lazımdır. Başvurunun zamanında yapılması durumunda karar süreci neticelenene dek mezkur işte çalışmanın sürdürülmesi hukuken mümkündür.
Aile Fertlerinin Hakları ve Süresiz Oturum
Çalışma izni sahibinin yakın aile mensupları kendisiyle eş zamanlı olarak veya akabinde İsveç'e gelmek üzere ikamet izni talebinde bulunabilir. Aile fertlerine bu izin verildiğinde eş, reşit yakınlar ve ilgili yaş eşiğine yaklaşan çocuklar da İsveç'te istihdam edilme ve çalışma hakkına kavuşur.
Asıl izin sahibiyle beraber en az üç yıl süreyle geçerli izinle İsveç'te ikamet etmiş olan aile fertleri, asıl başvurucuyla aynı tarihte daimi oturum müracaatı gerçekleştirebilir. İnceleme esnasında öncelikle asıl izin sahibinin durumu karara bağlanmakta, ardından aile üyelerinin dosyaları değerlendirilmektedir.
İlk kez çalışma izni alacak kişi İsveç içinden başvuru yapabilir mi?
İlk başvuruda kural İsveç dışından başvuru yapılması olmakla birlikte üniversite oturumu olanlar, mezuniyet sonrası iş arama izni sahipleri ve işveren ziyareti esnasında iş bulanlar koşulları taşımaları halinde içeriden başvurabilir.
Birden fazla işte çalışılarak asgari geçim ücreti karşılanabilir mi?
Hayır, çalışma izni için aranan aylık SEK 29.680 tutarındaki asgari geçim eşiği birden fazla iş birleştirilerek karşılanamaz.
Çalışma izni uzatma başvurusu sonuçlanana kadar çalışmaya devam edilebilir mi?
Evet, mevcut çalışma izninin geçerlilik süresi dolmadan usulüne uygun biçimde uzatma başvurusu yapılmışsa inceleme sonuçlanana kadar aynı işte çalışmaya devam edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy