Ayrı İskoç vatandaşlığı doğmaz
İskoçya'da çalışma oturumu ayrı bir İskoç vatandaşlığı üretmez. Edinburgh, Glasgow veya Aberdeen'de çalışılsa da varılabilecek nihai statü British citizenship'tir. Göç ve vatandaşlık İskoç Hükümeti'ne bırakılmış bir yetki değildir. Bu alan, Birleşik Krallık Hükümeti'ne ait reserved matter kapsamındadır. Çalışma vizesi de vatandaşlık başvurusunun kendisi değildir. Kişi önce yerleşime elverişli bir statüde yasal olarak kalır. Sonraki eşik genellikle ILR diye anılan süresiz oturumdur. British citizenship, bunun ardından naturalisation başvurusuyla istenir.
Vize, süresiz oturum ve vatandaşlık ayrıdır
Vize, süresiz oturum ve vatandaşlık tek işlem değildir. Çalışma vizesinde beş yılın dolması pasaport hakkını kendiliğinden doğurmaz. Vize süresinin bitmiş olması, süresiz oturumun kazanıldığı veya vatandaşlık incelemesinin tamamlandığı anlamına gelmez. Her basamağın şartı ayrıca değerlendirilir.
Yerleşime açılan çalışma rotaları
Skilled Worker ve Health and Care Worker, doğru kullanıldığında yerleşim yoluna açılan başlıca rotalardır. Bu rotalarda beş yılın sonunda süresiz oturum başvurusu mümkün olur. Sürenin tamamlanması başvuru imkânı verir; imkân, başvurunun kabul edileceği sonucu doğurmaz.
Scale-up da yerleşim rotasıdır. Koşullar uygunsa beş yılın sonunda ILR'ye gidilebilir. Rota adı, koşullar uygun değilken beş yıl sonunda süresiz oturum sonucu üretmez.
Kişi İskoçya'da Innovator Founder veya Global Talent ile bulunuyorsa, bazı dosyalarda ILR yolu daha kısadır. Bu iki rotada üç yıl sonunda settlement mümkün olabilir. Anlatım bazı dosyalar ve olasılık ile sınırlıdır. Her başvuruda üçüncü yılın bitiminde süresiz oturum hakkı kendiliğinden doğmaz.
Yerleşim rotası olmayan vizeler
Graduate route yerleşim rotası değildir. High Potential Individual rotası da yerleşim rotası değildir ve HPI'de geçen süre settlement hesabına yazılmaz. İskoçya'da mezuniyet sonrası çalışma hakkı veya sponsorsuz kısa vadeli çalışma hakkı elde etmek, vatandaşlık rotasında bulunmakla aynı şey değildir. Bu vizeler geçişte yararlı olabilir. Çoğu dosyada daha sonra Skilled Worker, Global Talent veya başka bir yerleşim rotasına geçiş gerekir. Çoğu dosya ifadesi, geçişin bütün dosyalarda zorunlu olduğu biçiminde genişletilmemelidir.
On yıl önerisi ile beş ve üç yıl
Kasım 2025 tarihli earned settlement danışmasında, varsayılan settlement süresinin beş yıldan on yıla çıkarılması öneri düzeyinde gündeme gelmiştir. Skilled Worker tipi çalışma rotalarında çoğu durum için model beş yıl, Innovator Founder ve Global Talent için model üç yıldır. On yıllık öneri ile beş ve üç yıllık modeller aynı hüküm değildir; biri diğerinin yerine geçirilmemelidir.
Süresiz oturumun içeriği
ILR, kişinin Birleşik Krallık'ta süre sınırı olmaksızın yaşamasını, çalışmasını ve eğitim görmesini ifade eder. Bu konum settlement olarak tanımlanır ve British citizenship başvurusu için temel eşiklerden biridir.
Beş yılın bitimine en erken ne zaman başvurulur
Skilled Worker ve Health and Care Worker vizelerinde genel kural, beş yıllık uygun ve sürekli ikametten sonra ILR başvurusu yapılabilmesidir. Başvuru, beş yıllık sürenin dolmasından en erken 28 gün önce verilebilir. Başvurunun çok erken yapılması ret riski doğurur. Bu risk, erken başvurunun reddedileceği anlamına gelmez.
Sürekli ikamet ve yurt dışı günleri
Appendix Continuous Residence yönünden kural, her 12 aylık dönemde 180 günden fazla yokluğun sürekli ikameti kırabileceğidir. İskoçya'da çalışıyor olmak tek başına yeterli değildir. İş veya aile nedeniyle sık yurt dışına çıkan kişinin yokluk günlerini baştan itibaren düzenli takip etmesi gerekir. Yüz seksen günün aşılması her olayda kesin bir kesinti diye anlaşılmamalıdır.
İş, sponsor ve maaşın sürmesi
Skilled Worker veya Health and Care Worker üzerinden ILR başvurusunda yalnız beş yılın dolması yetmez. İş, sponsor ve maaş bakımından koşulların devam etmesi gerekir. Bu rotalarda ILR için maaş şartı önemini korur. İşin niteliğine göre standart, sağlık, eğitim veya salary list rejimleri devreye girebilir. İlk vizenin alınmış olması sonraki aşamayı kendiliğinden tamamlamaz. 2025 ve 2026 değişikliklerinden sonra maaş tabanları ile geçiş hükümleri teknik hale gelmiştir.
Life in the UK Test ve dil
Skilled Worker veya Health and Care Worker üzerinden ILR başvuran 18-64 yaş aralığındaki kişiler için Life in the UK Test zorunludur. Bu rotalarda ILR aşamasında İngilizce yeterliliği yeniden ayrıca ispatlanmaz. Yeniden ispat gerekmemesinin nedeni, yeterliliğin vize aşamasında zaten sağlanmış olmasıdır.
Naturalisation'da ikamet ve başvuru günü
Standart naturalisation kuralında kişi en az beş yıldır Birleşik Krallık'ta yaşamış olmalıdır. Çoğu durumda ILR alındıktan sonra 12 ayın da geçmiş olması aranır. On iki ay, bütün başvuru sahiplerine zorunlu süre diye düzleştirilemez. British citizen ile evli olan veya onun civil partneri olan kişi bu 12 aylık beklemenin dışındadır. Başvuru tarihinde kişinin göç hukuku bakımından süre kısıtından çıkmış olması da gerekir.
Online başvurularda Home Office başvuruyu aynı gün almış sayar. Kişinin, bu tarihten tam beş yıl önce Birleşik Krallık'ta fiziksel olarak bulunması beklenir. Bu bulunma tarihinde birkaç günlük sapma, uygulamada gereksiz bir ret doğurabilir.
British citizen eşi veya civil partner
Başvuru sahibi bir British citizen ile evliyse veya onun civil partneriyse naturalisation rotası kısalabilir. Bu halde başvurudan önce en az üç yıl Birleşik Krallık'ta yaşanmış olması ve başvuru gününden tam üç yıl önce Birleşik Krallık'ta bulunulmuş olması aranır. Son üç yılda toplam 270 günden, son 12 ayda ise 90 günden fazla dışarıda kalınmaması gerekir. Bu kişiler için ILR'den sonra 12 ay bekleme uygulanmaz. Evlilik veya partnership, sürenin bütün dosyalarda kendiliğinden kısalacağı anlamına gelmez.
Good character incelemesi
Good character, vatandaşlık aşamasında ayrı bir filtredir. Naturalisation dosyası bu incelemeye tabidir. Yalnızca göç statüsünü tamamlamak yetmez. Ceza, dürüstlük, beyan doğruluğu ve genel uygunluk da incelenir. Geçmişteki göç ihlalleri, yanlış beyanlar veya ciddi karakter sorunları naturalisation aşamasında yeniden önem kazanabilir. Yeniden önem kazanması, kendiliğinden ret sonucu doğurmaz.
On sekiz yaşından küçükler
On sekiz yaşın altındakiler kural olarak naturalise edilmez. Uygun durumlarda registration rotaları değerlendirilir. Aile dosyasında ebeveynin naturalisation yolu ile çocuğun vatandaşlık yolu her zaman aynı başlıkta yürümez.
Yaklaşık toplam takvim
Standart bir Skilled Worker dosyasında pasaporta giden yol çoğu zaman yaklaşık altı yıl civarında şekillenir. Bu, bütün dosyaları bağlayan kanuni bir altı yıl değildir. Anlatım, beş yıllık uygun ve sürekli ikametten sonraki süresiz oturum ile çoğu durumda ILR'den sonraki 12 ayın bir araya gelmesine ilişkindir.
Global Talent veya Innovator Founder ile bulunan kişide üç yıl sonunda ILR'ye geçilebildiği için vatandaşlık takvimi daha erken başlayabilir. British citizen eş istisnası yoksa genelde ILR'den sonra 12 ay daha beklenir. Toplam süre çoğu dosyada yaklaşık dört yıl civarına inebilir. Bu yaklaşık bir olasılıktır; bütün dosyalar için sabit dört yıl sonucu doğmaz.
Süresiz oturum vatandaşlığın yerine geçmez
ILR süresiz oturumdur. Citizenship ise nationality statüsüdür. İkisi arasında yeni bir başvuru, yeni bir karakter incelemesi ve yeni bir residence testi bulunur. Süresiz oturumun alınması vatandaşlık başvurusunu gereksiz bırakmaz.
İskoçya'da çalışmak İskoç vatandaşlığı verir mi?
Hayır. Edinburgh, Glasgow veya Aberdeen'de çalışarak ulaşılabilecek nihai statü British citizenship'tir. Göç ve vatandaşlık, İskoç Hükümeti'nin değil Birleşik Krallık Hükümeti'nin yetkisindeki reserved matter kapsamındadır.
Beş yıllık çalışma vizesi pasaport hakkı doğurur mu?
Hayır. Çalışma vizesinde beş yılın dolması kendiliğinden pasaport hakkı doğurmaz. Vize, süresiz oturum ve vatandaşlık ayrı aşamalardır.
Graduate veya HPI vizesi settlement rotası mıdır?
Hayır. Graduate route settlement rotası değildir. HPI rotası da settlement rotası değildir ve HPI süresi settlement hesabına sayılmaz.
Süresiz oturum başvurusu ne kadar erken yapılabilir?
Skilled Worker ve Health and Care Worker'da başvuru, beş yıllık sürenin bitiminden en erken 28 gün önce yapılabilir. Daha erken başvuru ret riski doğurur.
180 günü aşan yokluk ikameti kesin keser mi?
Hayır. Her 12 aylık dönemde 180 günden fazla yokluk sürekli ikameti kırabilir. Bu, her aşımın kesin kesinti olduğu anlamına gelmez. İskoçya'da çalışmak tek başına yeterli değildir.
ILR aşamasında İngilizce yeniden ispat edilir mi?
Skilled Worker veya Health and Care Worker üzerinden ILR'de İngilizce yeterliliği ayrıca yeniden ispatlanmaz; vize aşamasında sağlanmış olması yeterlidir. 18-64 yaş aralığındakiler için Life in the UK Test ise zorunludur.
British citizen eşi olan kişi 12 ay bekler mi?
Hayır. British citizen ile evli veya civil partner olanlar, ILR sonrası 12 aylık bekleme kuralına tabi değildir. Bu rotada en az üç yıl ikamet, tam üç yıl önce Birleşik Krallık'ta bulunma, son üç yılda 270 gün ve son 12 ayda 90 gün yokluk sınırı aranır. Rota kısalabilir; evlilik veya partnership süreyi bütün dosyalarda kendiliğinden kısaltmaz.
On sekiz yaşından küçükler naturalisation ile mi vatandaş olur?
Kural olarak hayır. On sekiz yaşın altındakiler naturalise edilmez. Uygun durumlarda registration rotaları değerlendirilir ve çocuğun yolu ebeveynin naturalisation yolu ile her zaman aynı başlıkta yürümez.
On yıl önerisi beş ve üç yıllık modellerin yerine geçer mi?
Hayır. Beş yıldan on yıla çıkarma, Kasım 2025 earned settlement danışmasında öneri düzeyinde gündeme gelmiştir. Skilled Worker tipi rotalarda çoğu durum için model beş yıl, Innovator Founder ve Global Talent için model üç yıldır. Öneri ile bu modeller aynı hüküm gibi okunmamalıdır.
Süresiz oturum vatandaşlık yerine geçer mi?
Hayır. ILR süresiz oturum, citizenship ise nationality statüsüdür. Arada yeni başvuru, yeni karakter incelemesi ve yeni residence testi bulunur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy