İskoçya’da Uzun Süreli İkametle Vatandaşlık Şartları

İskoçya'da Vatandaşlık Rejimi ve Yetki Sınırları

İskoçya'da yürürlükte bulunan ayrı ve bağımsız bir İskoç vatandaşlığı rejimi bulunmamaktadır. Scotland Act 1998 düzenlemesi uyarınca vatandaşlık ve göç alanı Birleşik Krallık düzeyinde tutulmuş bir yetki alanıdır. Bu çerçevede Edinburgh, Glasgow veya Aberdeen gibi İskoçya şehirlerinde uzun yıllar yaşayan yabancıların elde edeceği statü teknik olarak İngiliz vatandaşlığıdır (British citizenship). Uzun süreli ikamet sonrası vatandaşlığa geçiş kural olarak iki aşamalı bir hukuki süreçten oluşur; ilgililerin öncelikle süresiz oturum niteliği taşıyan bir statüye ulaşması, ardından vatandaşlığa kabul (naturalisation) başvurusunda bulunması gerekir.

Vatandaşlık başvurusunun yapıldığı tarihte kişinin göç mevzuatı yönünden herhangi bir süre sınırlamasına tabi olmaması şarttır. Bu koşul uygulamada süresiz oturum izni (indefinite leave to remain – ILR) veya Avrupa Birliği Yerleşim Programı kapsamındaki yerleşik statü (settled status) ile kanıtlanır. Süresiz oturum iznine ya da süresiz giriş iznine (indefinite leave to enter) sahip olanların Birleşik Krallık'ta kalışı süreye bağlı tutulmaz ve bu kişiler yerleşik kabul edilir. İrlanda vatandaşları ise farklı bir hukuki temelde yerleşik sayılabilmektedir.

Süresiz Oturum ve Yerleşik Statüye Geçiş Yolları

Süresiz oturum hakkına ulaşmak için gereken ikamet süreleri vize kategorisine göre değişir. Nitelikli Çalışan (Skilled Worker) vizesi sahipleri kural olarak 5 yıllık sürenin sonunda süresiz oturum izni başvurusu yapabilmekte olup başvuru en erken 5 yıllık uygun sürenin dolmasına 28 gün kala gerçekleştirilebilir. Küresel Yetenek (Global Talent) rotasında ise yerleşime giden süre başvuru sahibinin uzmanlık alanına ve başvuru temelinin niteliğine bağlı olarak 3 veya 5 yıl olabilmektedir.

Birleşik Krallık'ta 10 yıl boyunca yasal ve kesintisiz şekilde ikamet eden kişiler süresiz oturum izni başvurusunda bulunma hakkına sahiptir. Eski Part 7 kurallarının yerini 11 Nisan 2024 tarihinde alan Appendix Long Residence düzenlemesi uyarınca, 10 yıllık ikamet süresinin hesabında çoğu rotadaki yasal izin süreleri hesaba katılabilir. Uzun süreli ikamet üzerinden elde edilen süresiz oturum izni, ilerleyen aşamada vatandaşlık başvurusunda bulunmak için yasal bir dayanak oluşturur.

On yıllık ikametin kesintisiz sayılabilmesi için aranan yasal koşulların korunması şarttır. Göçmenlik kefaleti (immigration bail), geçici kabul (temporary admission), geçici salıverilme (temporary release) ile Ziyaretçi (Visitor), Kısa Dönem Öğrenci (Short-term Student), Mevsimlik İşçi (Seasonal Worker) ve Ukrayna programları kapsamındaki kimi izinler kesintisiz ikameti bozar. Bununla birlikte dikkate alınmayan bazı vize aşımı süreleri ile ortak seyahat alanı (common travel area) kapsamındaki bazı süreler ikameti otomatik olarak kesintiye uğratmayabilir. 11 Nisan 2024 öncesindeki ayrılıklar bakımından ise Birleşik Krallık dışında tek seferde 184 günden fazla kalınması veya toplam yokluğun 548 günü aşması ikamet kesintisizliğini kırabilir.

Uzun süreli ikamet başvurusu yapıldıktan sonra karar çıkmadan Birleşik Krallık, İrlanda, Kanal Adaları veya Man Adası dışına seyahat edilmesi halinde başvuru geri çekilmiş sayılır. Bu rotada bağımlı aile üyeleri (dependants) ana başvuru sahibiyle birlikte işlem göremez; her bireyin kendi 10 yıllık ikametine dayanarak bağımsız başvuru yapması zorunludur. On yıllık yasal ve kesintisiz ikamet şartını tamamlayıp İngilizce dil yeterliliği ile Birleşik Krallık'ta Yaşam (Life in the UK) şartlarını henüz sağlayamayan kişiler ise belirli durumlarda geçici kalış izni (temporary permission to stay) alabilir.

Kazanılan süresiz oturum statüsünün korunması Birleşik Krallık dışındaki sürelere bağlıdır. Süresiz oturum izni alan bir kişi Birleşik Krallık dışında 2 yıldan fazla kaldığında bu statüyü kaybedebilir. Yerleşik statü (settled status) sahipleri bakımından bu süre genel olarak 5 yıl, İsviçre vatandaşları ile onların aile üyeleri için ise 4 yıldır.

Vatandaşlığa Kabul Başvurusunda Aranan Şartlar

Genel vatandaşlığa kabul rotasında başvuru sahibinin en az 5 yıl Birleşik Krallık'ta yaşamış olması ve bu sürenin sonunda 12 ay boyunca süresiz oturum izni, yerleşik statü ya da süresiz giriş izni sahibi bulunması gerekir. Yerleşik statü temininden sonra vatandaşlık için çoğu durumda 12 ay beklenmesi gerekse de İngiliz vatandaşı ile evli olanların başvurularında bu bekleme kuralı farklılaşabilmektedir. Ayrıca ön yerleşik statü (pre-settled status) sahibi bazı kişiler, belirli şartlarda 5 yıllık fiilî yaşamı ve ilgili faaliyetleri ispatlayarak vatandaşlığa giden zemini oluşturabilir.

Başvuru sahibinin 18 yaşını doldurmuş olması, Birleşik Krallık'ta yaşamaya devam etme niyetini taşıması ve iyi karakter şartını sağlaması zorunludur. Beş yıllık genel rotada toplam yurt dışı yokluğunun 450 günü geçmemesi ve son 12 ayda kural olarak 90 günden fazla Birleşik Krallık dışında kalınmaması beklenir. Ayrıca kişinin yetkili idarenin başvuruyu aldığı tarihten tam 5 yıl önceki günde fiziken Birleşik Krallık'ta bulunmuş olması gerekir; bu mevcudiyet şartı karşılanmadığında başvuru muhtemelen reddedilir ve alternatif tarih incelemesi yalnızca istisnai hallerde gündeme gelir.

Vatandaşlık başvurusunda dil yeterliliği İngilizce, Galce (Welsh) veya İskoç Galcesi (Scottish Gaelic) dillerinden biri üzerinden kanıtlanabilir. Başvuru sahibinin 65 yaş ve üzerinde bulunması ya da uzun süreli fiziksel veya zihinsel engelinin mevcut olması durumunda dil yeterliliği bakımından istisna rejiminden yararlanılabilir. İyi karakter değerlendirmesinde ise göç ihlallerine yönelik katı ilkeler geçerli olup 10 Şubat 2025 tarihinden sonra yapılan başvurularda yasa dışı giriş (illegal entry) içeren dosyalar normal olarak ret ile sonuçlandırılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy