İskoçya sınırları dâhilinde ayrı ve bağımsız bir vatandaşlık rejimi bulunmamaktadır. Scotland Act 1998 gereğince vatandaşlık ve göç sahası Birleşik Krallık düzeyinde merkezi idarenin yetkisindedir (reserved matter). Dolayısıyla Glasgow, Edinburgh, Aberdeen veya Dundee gibi İskoçya şehirlerinde ikamet eden bir yabancının evlilik üzerinden ulaşabileceği hukuki statü İskoç vatandaşlığı değil, Birleşik Krallık vatandaşlığıdır (British citizenship). Birleşik Krallık vatandaşı ile evlenmek yahut tescilli bir birliktelik (civil partnership) kurmak kişiye kendiliğinden vatandaşlık sağlamaz; mevzuatta öngörülen koşulların sağlanması ve eş üzerinden vatandaşlığa kabul (naturalisation) başvurusunun yapılması gerekir.
British Nationality Act 1981 Section 6(2) Rejimi
Birleşik Krallık vatandaşı eş veya civil partner ile evli olan yetişkinlerin vatandaşlık başvuruları British Nationality Act 1981 kapsamındaki section 6(2) naturalisation düzenlemesine tabidir. Bu kapsamda başvuru yapılabilmesi için ilgilinin 18 yaşını doldurmuş bulunması, akıl sağlığının yerinde (sound mind) kabul edilmesi, başvuru tarihinde Birleşik Krallık vatandaşı eş ile evlilik veya civil partner bağının sürmesi ve Birleşik Krallık'ta en az 3 yıl yaşamış olması şarttır.
İkamet takvimine ilişkin teknik kural uyarınca, başvurunun idare tarafından teslim alındığı tarihten tam 3 yıl önceki günde başvuru sahibinin Birleşik Krallık'ta fiziksel olarak bulunmuş olması gerekir. Vatandaşlık başvurusu incelendiği sırada ilgilisine kendiliğinden bir göç statüsü kazandırmaz; bu nedenle başvuru sahibinin karar verilene ve tören aşaması tamamlanana kadar ülkede kalma iznini kesintisiz biçimde koruması gerekmektedir.
Süre Sınırlaması Olmayan Oturum Statüsü ve 12 Ay Şartı
Eş üzerinden vatandaşlık başvurusunda bulunabilmek için başvuru anında süresiz oturum (Indefinite Leave to Remain – ILR) veya AB Yerleşim Planı (EUSS) kapsamında settled status gibi göç süresi sınırlaması bulunmayan (free from immigration time restrictions) bir statüye fiilen sahip olunması zorunludur. Başvuru sahibi 3 yıllık ikamet şartını doldurmuş olsa dahi, henüz süresiz oturum statüsünü edinmemişse eş üzerinden vatandaşlığa kabul başvurusu gerçekleştiremez.
Genel 5 yıllık vatandaşlık rotasında süresiz oturum izni alındıktan sonra ilave 12 ay bekleme kuralı aranırken, British Nationality Act 1981 section 6(2) uyarınca başvuran British citizen eşleri için bu 12 aylık ilave bekleme şartı aranmaz. Süresiz oturum veya EUSS settled status sahibi olan eşler, diğer tüm kriterleri karşıladıkları takdirde derhal vatandaşlığa başvurabilirler.
Aile Vizesi ve Süresiz Oturuma Geçiş Basamakları
Partner ve eş aile vizesi (spouse/partner family visa) için başvuru sahibi ile partnerin 18 yaşından büyük olması ve eşin Birleşik Krallık ya da İrlanda vatandaşı olması veya süresiz yerleşim statüsünde bulunması gerekmektedir. Ziyaretçi statüsünde olanlar ya da 6 ay veya daha kısa süreli vizeye sahip kişiler, nişanlılık vizesi (fiancé/fiancée visa) veya aile mahkemesi süreçleri gibi özel istisnalar haricinde, kural olarak Birleşik Krallık içinden aile vizesine geçiş yapamaz ve başvuruyu ülke dışından gerçekleştirmek zorundadır.
Eş vizesi kapsamında ülkeye ilk girişte genellikle 2 yıl 9 ay kalış süresi verilir. Birleşik Krallık içerisinden uzatma veya bu statüye geçiş işlemlerinde ise bu süre genellikle 2 yıl 6 ay olarak tanınır. Aile vizesi rotasından süresiz yerleşim (ILR) elde edebilmek için bu vize türüyle en az 5 kesintisiz yılın (continuous years) tamamlanması gerekir; 6 aylık nişanlılık vizesi altında geçirilen süreler bu 5 yıllık yerleşim hesabına dâhil edilmez.
Ülke Dışında Bulunma Süreleri ve Devamsızlık Hesaplaması
Section 6(2) uyarınca yapılan vatandaşlık başvurusunda, son 3 yıllık ikamet döneminde Birleşik Krallık dışındaki toplam yokluk süresi kural olarak 270 günü geçmemelidir. Bunun yanı sıra başvuru tarihinden geriye dönük son 12 ay içindeki toplam yokluk süresinin de kural olarak 90 günü aşmaması aranır.
İdarenin takdir yetkisi dâhilinde, 3 yıllık dönemde bazı dosyalarda 300 güne kadar olan yokluklar normalde göz ardı edilebilir; bu süreyi aşan durumlarda ise başvuru sahibinin Birleşik Krallık'ta güçlü aile, ev ve malvarlığı bağlarını ortaya koyması beklenir. Ülke dışındaki yokluk süresinin 540 günü aşması durumunda ise vatandaşlık başvurusunun başarısız olma veya reddedilme olasılığı belirgin ölçüde yükselmektedir.
Dil, Yaşam Testi ve İyi Hal (Good Character) Denetimi
Başvuru sahiplerinin Life in the UK testini geçmeleri ve kabul edilebilir düzeyde İngilizce, Galce veya İskoç Galcesi (Scottish Gaelic) dillerinden birinde iletişim kurabildiklerini belgelemeleri zorunludur. Onaylı İngilizce dil sınavı sonucu sunulacaksa, bu sonucun başvuru tarihinden önceki 2 yıl içinde alınmış olması gerekir. EUSS kapsamında settled status sahibi olanlar bu aşamada Life in the UK ve dil şartını karşılamamış olabileceklerinden, naturalisation başvurusu öncesinde bu koşulları ayrıca yerine getirmelidirler. 65 yaş ve üzerindeki kişiler ile uzun süreli fiziksel veya zihinsel engeli bulunanlar bu sınav ve dil zorunluluklarından muaf tutulabilir.
İyi hal (good character) değerlendirmesinde adayın göç geçmişi, vergi ve ulusal sigorta (National Insurance) yükümlülükleri, yerel yönetim vergisi (council tax), kamu fonlarının kullanımı ve genel dürüstlüğü denetlenir. 10 Şubat 2025'ten sonra yapılan ve yasa dışı giriş (illegal entry) unsuru taşıyan vatandaşlık başvuruları kural olarak reddedilir.
Referanslar, Vatandaşlık Töreni ve Çifte Vatandaşlık
Vatandaşlık başvurusunda başvuru sahibini en az 3 yıldır tanıyan iki referans gösterilmelidir. Referanslardan birinin profesyonel bir meslek mensubu olması; diğerinin ise Birleşik Krallık pasaportu sahibi bir vatandaş ve profesyonel meslek mensubu ya da 25 yaşın üzerinde bulunması gerekir.
Başvurusu kabul edilen 18 yaş ve üstü kişilerin, davet tarihinden itibaren genellikle 3 ay içinde yerel idarece düzenlenen vatandaşlık törenine katılması gerekmektedir. Törende sadakat yemini veya beyanının ardından hak ve özgürlüklere saygı taahhüdü verilerek vatandaşlığa kabul belgesi teslim alınır. Birleşik Krallık mevzuatı çifte vatandaşlığa (dual citizenship) izin verir; ancak mevcut vatandaşlığın korunup korunamayacağı kişinin bağlı bulunduğu milli devletin hukuk kurallarına göre ayrıca belirlenir.
Birleşik Krallık vatandaşıyla evlenildiğinde vatandaşlık kendiliğinden kazanılır mı?
Hayır, evlilik otomatik vatandaşlık hakkı kazandırmaz; eş üzerinden naturalisation başvurusunda bulunulması ve yasal şartların tamamlanması gerekir.
Eş üzerinden vatandaşlık başvurusu için gereken ikamet süresi nedir?
British Nationality Act 1981 section 6(2) uyarınca başvuru sahibinin en az 3 yıl Birleşik Krallık'ta yaşamış olması ve başvuru anında süre kısıtlaması bulunmayan bir yerleşim statüsüne sahip olması aranır.
Eş üzerinden başvuruda süresiz oturum sonrası bekleme süresi var mıdır?
Hayır, British citizen eş ile başvuran ve süresiz oturum veya EUSS settled status sahibi olan kişiler bakımından genel 5 yıllık yoldaki 12 ay ilave bekleme kuralı aranmaz; diğer şartlar sağlandığında başvuru derhal yapılabilir.
Vatandaşlık dil şartı için İskoç Galcesi kabul edilir mi?
Evet, mevzuata göre İngilizce ve Galce yanında İskoç Galcesi (Scottish Gaelic) de kabul edilen yeterlilik dilleri arasındadır.
Birleşik Krallık çifte vatandaşlığa izin verir mi?
Evet, Birleşik Krallık çifte vatandaşlığa izin vermektedir; ancak kişinin mevcut tabiiyetini muhafaza edip edemeyeceği kendi milli hukuk düzenine bağlıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy