İskoçya’da Mezuniyet Sonrası Yasal Statü ve Yetkili Rota
İskoçya’da eğitimini tamamlayan uluslararası öğrenciler için Birleşik Krallık genel rejiminden ayrı, bağımsız bir mezuniyet sonrası ikamet izni bulunmamaktadır. İskoç Hükümeti tarafından iki yıllık ek bir mezun vizesi modeli önerilmiş olmakla birlikte, yürürlükte ve başvuruya açık ayrı bir İskoç vizesi yer almamaktadır. Dolayısıyla İskoçya’daki yükseköğrenim kurumlarından mezun olan kişilerin mezuniyet sonrasında ülkede kalarak çalışmaları veya iş aramaları, Home Office tarafından yürütülen ve Göçmenlik Kuralları Appendix Graduate kapsamında düzenlenen Birleşik Krallık Graduate visa sistemi üzerinden gerçekleştirilmektedir.
Graduate Visa Başvuru Koşulları ve Kapsamdaki Eğitimler
Graduate visa başvurusunda bulunabilmek için başvuru sahibinin mevcut veya son statüsünün Student visa ya da Tier 4 (General) olması ve bu öğrenci statüsü altında aldığı eğitimi başarıyla tamamlamış bulunması gerekir. Bunun yanı sıra eğitimin alındığı kurumun, başvuru tarihinde mevzuatta aranan uyumluluk geçmişine (track record of compliance) sahip bir yükseköğretim kurumu niteliği taşıması şarttır.
Söz konusu rota, Birleşik Krallık bünyesindeki lisans, yüksek lisans ve doktora programlarını temel almaktadır. Mesleki hukuk formasyonu bakımından; Solicitors Regulation Authority onaylı hukuk tamamlama eğitimi, İngiltere ve Galler ile Kuzey İrlanda'daki mesleki avukatlık kursları ve İskoçya sınırları içinde sunulan Diploma in Professional Legal Practice niteliğindeki programlar da uygunluk kapsamındadır. Toplam süresi 12 ayı aşan eğitimlerde en az 12 ayın, daha kısa programlarda ise tüm eğitimin fiilen Birleşik Krallık'ta tamamlanmış olması ve müracaat sırasında ilgilinin ülke içinde bulunması gerekmektedir.
Vize Süreleri ve Başvuru Süreci
Graduate visa süresi, 31 Aralık 2026 tarihine kadar yapılan başvurularda 2 yıl, 1 Ocak 2027 ve sonrasında yapılan başvurularda ise 18 ay olarak düzenlenir. Doktora veya doktora dengi bir yeterlilik derecesini başarıyla tamamlayan kişiler bakımından ise bu süre 3 yıl olarak belirlenmiştir.
Graduate visa başvurusu, mevcut Student veya Tier 4 vizesi sona ermeden önce tamamen çevrim içi ortamda tamamlanmalıdır. İşlem sürecinde geçerli bir pasaport veya kimlik ve uyruğu teyit eden seyahat belgesi ile ilk öğrenci vizesi talebinde yer alan CAS referans numarası kullanılır. Kimlik teyidi ekseriyetle UK Immigration: ID Check uygulaması üzerinden yürütülmekle birlikte, kimi dosyalarda UKVCAS randevusuna gidilmesi gerekebilir. Belgelerin ve kimlik denetiminin sonuçlanmasının ardından değerlendirmeler çoğunlukla 8 hafta içerisinde neticelenmekte ve bu bekleme aşamasında Birleşik Krallık'ta ikamet sürdürülebilmektedir. Müracaat kabul edildiğinde, mezuniyet sonrası oturum hakkı dijital kayıt mahiyetinde eVisa olarak tanzim edilir.
Çalışma Hakları, Eğitim Faaliyetleri ve Aile Bireyleri
Graduate visa hamilleri pek çok alanda istihdam edilebilir, bağımsız veya serbest meslek (self-employed) icra edebilir, iş arayışında bulunabilir ve gönüllü faaliyetlere katılabilir. İzin sahipleri şartları taşıyan aile fertleriyle ülkede ikamete devam edebileceği gibi yurt dışına seyahat edip Birleşik Krallık'a tekrar giriş yapabilir. Buna karşılık vize sahiplerinin profesyonel sporcu olarak faaliyette bulunması yasak olduğu gibi, kamu yardımlarına (public funds) ve Devlet Emeklilik Maaşı'na (State Pension) başvuru hakkı da tanınmamıştır. Eğitim faaliyetleri yönünden ise yalnızca Student visa için elverişli olmayan kurslarda öğrenim görülebilmekte; ilgili eğitim öğrenci vizesi kapsamında kaldığında yeni bir başvuru yahut süre uzatımı aranmaktadır. Bunlara ek olarak, hassas araştırma sahalarında yürütülen çalışmalar bakımından ATAS (Academic Technology Approval Scheme) yükümlülüğünün devam etmesi söz konusu olabilmektedir.
Vize sahibinin eşi ve çocukları, kural olarak yalnızca mevcut öğrenci vizesi süresince bakmakla yükümlü olunan kişi (dependant) statüsünde kayıtlı bulunuyorlarsa bu rotada da birlikte kalmaya devam edebilirler. Çocuğun Birleşik Krallık’ta mevcut öğrenci statüsü devam ederken doğmuş olması bu çerçevede bir istisna oluşturabilir. Genel kural çerçevesinde bu aşamada yeni bir bağımlı aile ferdinin eklenmesine izin verilmemektedir.
Diğer Vize Türlerine Geçiş ve Skilled Worker Rotası
Graduate visa statüsü süre sonunda uzatılamaz. Ancak vize süresi dolmadan önce gerekli şartlar sağlandığı takdirde Skilled Worker veya Innovator Founder gibi diğer vize kategorilerine geçiş yapılması mümkündür.
Skilled Worker sistemine geçişte; 26 yaşın altındaki başvuru sahipleri, öğrenciler, yeni mezunlar veya mesleki eğitimdeki kişiler standart meslek rayicinin (going rate) yüzde 70'ine kadar inebilen bir ücret indirimi mekanizmasından yararlanabilmektedir. Bununla birlikte söz konusu indirimden faydalanılabilmesi için belirlenen taban maaşın en az 33.400 sterlin seviyesinde bulunması şartı aranmaktadır.
İskoçya'da mezuniyet sonrası oturum ve çalışma vizesi ne kadar süreyle verilir?
Başvuru 31 Aralık 2026 tarihine kadar tamamlanırsa vize süresi 2 yıl, 1 Ocak 2027 ve sonrasında 18 ay olarak düzenlenir; doktora mezunları için bu süre 3 yıldır.
Graduate visa başvurusu Birleşik Krallık dışındayken yapılabilir mi?
Başvurunun Birleşik Krallık içindeyken yapılması şarttır ve 12 aydan uzun süren programlarda en az 12 ayın fiilen ülkede geçirilmiş olması gerekir.
Graduate visa süresi dolduğunda vize uzatılabilir mi?
Graduate visa uzatılamaz; vize süresi bitmeden önce şartları karşılanan Skilled Worker veya Innovator Founder gibi diğer vize kategorilerine geçiş yapılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy