İşini Eksik, Kötü veya Yetersiz Yapan İşçide Fesih

İşçinin işini eksik, kötü veya yetersiz yapması ile yapmakla ödevli olduğu görevleri hatırlatmaya rağmen yapmamakta ısrar etmesi aynı hüküm altında anlatılmaz. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesi, belirli işyeri ve kıdem koşullarında belirsiz süreli sözleşmenin geçerli bir sebeple sona erdirilmesini düzenler. Aynı Kanun'un 25. maddesinin II numaralı bendinin (h) alt bendi ise hatırlatmaya rağmen görevde ısrarlı yapmamayı, bildirim süresi beklenmeksizin başvurulabilecek hâller arasında sayar. Bu bende dayanıldığı iddiası, işçinin 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna gitmesini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Geçerli fesihte işyeri, kıdem ve sözleşme

Otuz veya daha fazla işçinin çalıştığı işyerinde, en az altı aylık kıdemi bulunan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Bu sebep işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından doğabileceği gibi işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden de kaynaklanabilir. Yer altında çalışan işçiler bakımından altı aylık kıdem koşulu aranmaz.

Altı aylık sürenin hesabında 4857 sayılı İş Kanunu'nun 66. maddesinde gösterilen süreler gözetilir. Kıdem, aynı işverenin bir işyerinde veya değişik işyerlerinde geçen sürelerin bir araya getirilmesiyle bulunur. İşverenin aynı işkolunda birden çok işyeri varsa, işçi sayısı bu işyerlerindeki işçilerin toplamına göre belirlenir.

Kapsam, belirli işveren vekillerini dışarıda bırakır. İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ile yardımcıları ve işyerinin bütününü sevk ve idare edip işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri hakkında 18, 19 ve 21. maddeler ile 25. maddenin son fıkrası uygulanmaz.

Yazılı bildirim, açık sebep ve savunma

İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır. Bu yükümlülük 4857 sayılı İş Kanunu'nun 19. maddesinde yer alır.

Belirsiz süreli iş sözleşmesi, işçinin hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan, davranışından veya veriminden kaynaklanan nedenlerle feshedilemez. Buna karşılık işverenin 25. maddenin II numaralı bendi koşullarına uygun fesih hakkı saklıdır. Savunma kuralı ile bu bentteki fesih hakkı aynı maddede birlikte düzenlenmiştir; birinin sonucu diğerinin yerine konulamaz.

Hatırlatmaya rağmen görevleri yapmamakta ısrar

4857 sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin II numaralı bendinin (h) alt bendi, işçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevlerin kendisine hatırlatılmasına rağmen bu görevleri yapmamakta ısrar etmesini düzenler. Bu hâl, bildirim süresinin beklenmesine gerek olmayan fesih hâlleri arasındadır. Hüküm hem hatırlatmayı hem de buna rağmen yapmama yönündeki ısrarı birlikte arar ve bu durumu işin eksik, kötü veya yetersiz yapılması diye adlandırmamaktadır.

İşçi, feshin 25. maddedeki bentlerde öngörülen sebeplere uygun olmadığını ileri sürerek 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir. Böylece 25. maddeye dayanan fesih, maddenin son fıkrası nedeniyle yargı yolunun dışında bırakılmaz.

İşe iade başvurusu, dava ve ispat

İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediğini veya gösterilen sebebin geçerli olmadığını ileri sürüyorsa, bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri uyarınca arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı süre içinde özel hakeme de götürülebilir.

Arabulucuya başvurulmadan doğrudan açılan dava usulden reddedilir. Ret kararı taraflara resen tebliğ edilir. Kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ederse bu iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Hangi somut olguların geçerli sebep oluşturacağı ve hangi araçlarla ispat edileceği bu hükümde ayrıca sayılmamıştır.

İşe iade davası ivedilikle sonuçlandırılır. Mahkeme kararına karşı istinaf yoluna başvurulursa bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir. 20. maddenin dördüncü fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 19/10/2005 tarihli ve E.:2003/66, K.:2005/72 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Geçersizlik kararı, işe başlatma ve tazminat

Geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkeme ya da özel hakem tarafından tespit edilip feshin geçersizliğine karar verilirse, işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçi başvurusuna rağmen bu süre içinde işe başlatılmazsa işveren, en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur. Mahkeme veya özel hakem, geçersizlik kararı verirken işe başlatılmama hâlinde ödenecek tazminat miktarını da belirler.

Kararın kesinleşmesine kadar işçinin çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer haklar ödenir. Mahkeme veya özel hakem, işe başlatılmama tazminatı ile bu ücret ve diğer hakları dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal tutar olarak belirler.

İşçi işe başlatılırsa, daha önce peşin ödenen bildirim süresine ait ücret ve kıdem tazminatı yapılacak ödemeden mahsup edilir. İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya bu süreye ait ücret peşin ödenmemişse, ilgili ücret tutarı ayrıca ödenir.

İşçi, kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır. Bu süre içinde başvurmazsa yapılan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren yalnız bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.

Arabuluculukta işçinin işe başlatılması konusunda anlaşma varsa taraflar; işe başlama tarihini, en çok dört aya kadar olan ücret ve diğer hakların parasal miktarını ve işe başlatılmama hâlindeki tazminatın parasal miktarını belirlemek zorundadır. Bunlar belirlenmezse anlaşma sağlanamamış sayılır ve son tutanak buna göre düzenlenir. İşçi kararlaştırılan tarihte işe başlamazsa fesih geçerli hâle gelir; işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.

21. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları sözleşme ile hiçbir surette değiştirilemez. Bu fıkralara aykırı sözleşme hükümleri geçersizdir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy