İşgücü Pazarında Rekabet İhlalleri ve Hukuki Rejim

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 üncü maddesi uyarınca belirli bir mal veya hizmet piyasasında rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliği kararları hukuka aykırı ve yasaktır. Kanunda piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü ile alım veya satım şartlarının belirlenmesi açıkça yasaklanan haller arasında yer almaktadır. Bu çerçevede işgücü pazarında personel transferlerini kısıtlayan çalışan ayartmama anlaşmaları ve teşebbüsler arasındaki belirli şirketlerden eleman alınmamasına yönelik kara liste uygulamaları kartel niteliğinde kabul edilmekte ve yaptırımlara konu olmaktadır.

4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 4Kaynağı aç

Madde
4 – Belirli
bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek
nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin
bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.
Bu
haller, özellikle şunlardır:
a)
Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi
unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tesbit edilmesi,
b)
Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya
unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü,
c)
Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında
belirlenmesi,
d)
Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada
faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması
yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi,
e)
Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki
kişilere farklı şartların uygulanması,
f)
Anlaşmanın niteliği veya ticari teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile
birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması veya aracı
teşebbüs durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın ya da hizmetin diğer bir
mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da arz edilen
bir mal veya hizmetin tekrar arzına ilişkin şartların ileri sürülmesi,
Bir
anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin
veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin
engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi,
teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder.
Ekonomik
ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu eylemde bulunmadığını
ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.
Muafiyet

İşgücü Pazarının Tanımı ve Teşebbüslerin Rakip Sayılması

Rekabet Kurumu, işgücü piyasalarına yönelik uygulamalarda teşebbüslerin ana faaliyet konuları temelinde pazar tanımı yapmaksızın pazarı iş gücü pazarı olarak nitelendirmektedir. Bu yaklaşım neticesinde, ana faaliyet konuları ve sektörleri tamamen farklı olan teşebbüsler dahi işgücü piyasalarında birbirinin rakibi olarak değerlendirilmektedir.

Çalışan Ayartmama ve Kara Liste Anlaşmalarının Hukuki Niteliği

Personel transferlerini sınırlandıran çalışan ayartmama anlaşmaları ile teşebbüsler arasındaki belirli şirketlerden eleman alınmamasına yönelik kara liste uygulamaları kartel olarak değerlendirilmekte ve cezalandırılmaktadır. Bir anlaşmanın varlığı ispatlanamadığında piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder. Taraflardan her biri ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.

Muafiyet ve Yan Sınırlama Korumasının Sınırları

4054 sayılı Kanun'un 5 inci maddesi uyarınca bir anlaşma veya uyumlu eylemin kanuni yasaklamadan muaf tutulabilmesi için malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin sağlanması, tüketicinin bundan yarar elde etmesi, rekabetin ilgili piyasanın önemli bir bölümünde ortadan kalkmaması ve sınırlamanın bu amaçlar için zorunlu olandan fazla olmaması gerekmektedir; bu şartların tamamının birlikte gerçekleşmesi zorunludur. İşgücü piyasasındaki çalışan transferlerini kısıtlayan ayartmama veya kara liste niteliğindeki anlaşmalara ise muafiyet veya yan sınırlama koruması tanınmamaktadır.

4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 5Kaynağı aç

Madde 5 – (Değişik birinci
fıkra:16/6/2020-7246/1 md.) Aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı halinde,
teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararları 4 üncü madde
hükümlerinin uygulanmasından muaftır:
a) Malların üretim
veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik
veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin
bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a)
ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması.
(Ek
ikinci fıkra:16/6/2020-7246/1 md.) İlgili teşebbüs veya teşebbüs
birlikleri, 4 üncü madde kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği
kararının muafiyet şartlarını taşıdığının Kurul tarafından tespit edilmesi amacıyla
Kuruma başvuruda bulunabilir.
(Değişik
fıkra: 2/7/2005-5388/1 md.) Muafiyet belirli bir süre
için verilebileceği gibi, muafiyetin verilmesi belirli şartların ve/veya belirli
yükümlülüklerin yerine getirilmesine bağlanabilir. Muafiyet kararları anlaşmanın
ya da uyumlu eylemin yapıldığı veya teşebbüs birliği kararının alındığı yahut bir
koşula bağlanmışsa koşulun yerine getirildiği tarihten itibaren geçerlidir.
Kurul,
birinci fıkrada gösterilen şartların gerçekleşmesi halinde, belirli konulardaki
anlaşma türlerine bir grup olarak muafiyet tanınmasını sağlayan ve bunların şartlarını
gösteren tebliğler çıkarabilir.
Hakim Durumun Kötüye Kullanılması

İnsan Kaynakları İletişim Kanallarında Bilgi Değişimi Riski

Teşebbüslerin çalışan ayartmama sözleşmelerinden ve centilmenlik mutabakatlarından kaçınmasının yanı sıra İnsan Kaynakları birimlerinin rakiplerle bilgi paylaşımı süreçleri de risk taşımaktadır. Özellikle rakip teşebbüs çalışanlarının bir arada bulunduğu WhatsApp grupları üzerinden yürütülen temas ve bilgi değişimleri rekabet ihlali açısından yüksek risk teşkil etmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Farklı sektörlerdeki şirketler işgücü pazarında rakip sayılır mı?

Evet, ana faaliyet konusu bazında pazar tanımı yapılmaksızın pazar iş gücü pazarı olarak nitelendirildiğinden tüm teşebbüsler işgücü piyasalarında birbirine rakip olarak değerlendirilmektedir.

Çalışan ayartmama anlaşmaları rekabet hukuku bakımından ne sayılır?

Personel transferlerini engelleyen çalışan ayartmama anlaşmaları ile teşebbüsler arasında eleman alımını sınırlandıran kara liste uygulamaları kartel olarak değerlendirilmekte ve cezalandırılmaktadır.

İşgücü piyasasındaki centilmenlik anlaşmaları muafiyetten yararlanabilir mi?

Hayır, işgücü piyasasındaki çalışan transferlerini kısıtlayan ayartmama veya kara liste niteliğindeki anlaşmalara muafiyet ya da yan sınırlama koruması sağlanmamaktadır.

Rakip çalışanların yer aldığı iletişim grupları hukuki risk yaratır mı?

Evet, İnsan Kaynakları birimi çalışanlarının rakiplerle bilgi değişimi riski bulunmakta olup özellikle rakip teşebbüs çalışanlarının yer aldığı WhatsApp grupları rekabet ihlali açısından yüksek risk teşkil etmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Ticaret hukuku