İşe İade Davası Şartları, Açma Süresi ve Tazminatı

İşe iade davası, iş güvencesi kapsamında bulunan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesinin işverence geçerli bir sebep olmaksızın feshedilmesi durumunda işe başlatılmasını ve yasal tazminatlara hak kazanmasını sağlayan hukuki yoldur. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmakla yükümlüdür.

İşe İade Davası Açma Şartları ve İş Güvencesi Kapsamı

İşçinin iş güvencesinden yararlanarak işe iade talebinde bulunabilmesi için işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalıştırılması ve işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması gerekir. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyerinin bulunması halinde otuz işçi ölçütü bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir. İşçinin altı aylık kıdemi ise aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır. Yer altı işlerinde çalışan işçiler bakımından kanun altı aylık kıdem şartını aramamıştır.

Belirli süreli iş sözleşmesi bulunanlar, deneme süresindeki çalışanlar, yer altı işleri hariç olmak üzere altı aydan az kıdemi olanlar ve bünyesinde otuzdan az personel çalıştıran yerlerdeki işçiler işe iade davası açamaz. Ayrıca işletmenin tamamını sevk ve idare eden işveren vekilleri ve yardımcıları ile işyerinin yönetiminde bulunup işçi alma ve işten çıkarma yetkisi olan yöneticiler 4857 sayılı Kanun'un 18. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca iş güvencesinden yararlanamaz.

İş sözleşmesinin feshinde sendika üyeliği, sendikal faaliyetlere katılmak ya da işyeri sendika temsilciliği yapmak geçerli bir fesih sebebi oluşturmaz.

Arabuluculuk Zorunluluğu ve Dava Açma Süresi

İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiasıyla fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması halinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlık aynı iki haftalık süre içinde iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürülebilir.

Arabulucuya başvurulmaksızın doğrudan dava açılması sebebiyle davanın usulden reddedilmesi halinde ret kararı taraflara resen tebliğ edilir. Kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulması mümkündür.

Yetkili ve Görevli Mahkeme

İşe iade davalarında görevli mahkeme İş Mahkemesidir. İş mahkemesinin bulunmadığı yargı çevrelerinde bu davalar iş mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesinde görülür.

Yetkili mahkeme davalı işverenin yerleşim yeri veya işçinin işini gördüğü işyerinin bulunduğu yer mahkemesidir. İşyerinin şubeleri bulunuyorsa işçinin çalıştığı şubenin bulunduğu yer yetkili kılınır. İşçinin farklı illerdeki işyerlerinde çalışması durumunda iş sözleşmesinin sona erdiği yer mahkemesi yetkilidir. İşçinin birden fazla işveren bünyesinde çalışması halinde ise davalılardan herhangi birinin bulunduğu yer mahkemesinde dava açılabilir.

Yargılama Usulü, İspat Yükü ve Diğer Talepler

Basit usule tabi olan işe iade yargılaması ivedilikle sonuçlandırılır. Feshin geçerli bir nedene dayandığını kanıtlama yükümlülüğü işverene ait olup, iş sözleşmesinin başka bir sebebe dayalı olarak feshedildiğini öne süren işçi bu iddiasını ispatlamak zorundadır. Yerel mahkeme kararına karşı iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesi başvuruyu ivedilikle inceler ve kesin karara bağlar.

Fazla çalışma ücreti gibi feshe bağlı olmayan işçilik alacakları işe iade davasının içinde değil, ayrı bir ek dava yoluyla talep edilebilir.

İşe İade Kararının Sonuçları ve Tazminatlar

Mahkeme veya özel hakemce feshin geçersizliğine karar verildiğinde işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır. İşçi süresi içinde başvuruda bulunmazsa işverence yapılmış olan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren sadece bunun hukuki sonuçlarıyla sorumlu olur.

İşçinin süresinde başvurması üzerine işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşveren işçiyi eski veya eşdeğer bir işte aynı şartlar altında işe almalıdır. İşçiyi başvurusu üzerine bir ay içinde işe başlatmayan işveren, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödemekle yükümlü olur.

Hükmün kesinleşmesine dek boşta geçen en çok dört aya kadarlık süreye ait doğmuş ücret ve parasal haklar işçiye ödenir. Mahkeme veya özel hakem, işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süreye ilişkin ücret ve diğer hakları dava tarihindeki ücret üzerinden parasal olarak tayin eder.

İşçi işe başlatılırsa, fesih sırasında peşin ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı yapılacak ödemeden mahsup edilir. İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya ücreti peşin ödenmemişse bu sürelere ait ücret tutarı ayrıca ödenir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 21. maddesinde yer alan işe başlatma, işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre alacağına dair hükümler sözleşmelerle hiçbir suretle değiştirilemez; aksine yapılan sözleşme hükümleri geçersizdir.

İşe iade davası devam ederken başka bir yerde çalışmaya başlayan işçi, davayı kazandığında yeni işini bırakıp eski işine dönebilir. İşçi eski işine dönmek istemezse işe başlatmama tazminatından vazgeçerek boşta geçen süre alacağını talep edebilir ve yeni işinde çalışmayı sürdürebilir.

İşe iade davasının kabul edilmemesi halinde yapılan fesih haklı hale gelir. Bu durumda işe iade sağlanmadığı gibi boşta geçen süre tazminatı ile işe başlatmama tazminatına da hükmedilmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy