Eşit Davranma Borcu ve Ayrımcılık Yasağının Kapsamı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesinin ilk fıkrası uyarınca iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılması yasaktır. İşveren, esaslı sebepler bulunmadığı sürece tam süreli çalışan işçi ile kısmî süreli çalışan işçi arasında ya da belirsiz süreli çalışan işçi ile belirli süreli çalışan işçi arasında farklı muamelede bulunamaz.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 5Kaynağı aç
Cinsiyet ve Gebelik Temelinde Farklı Muamele Yasağı
Biyolojik nedenler veya işin niteliğine ilişkin zorunluluklar bulunmadıkça iş sözleşmesinin kurulmasında, şartlarının belirlenmesinde, uygulanmasında ve feshinde cinsiyet veya gebelik sebebiyle doğrudan ya da dolaylı farklı işlem yapılamaz. Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük bir ücret kararlaştırılamayacağı gibi, işçinin cinsiyeti sebebiyle özel koruyucu hükümlerin tatbik edilmesi de daha düşük ücret ödenmesine gerekçe oluşturamaz.
Ayrımcılık Tazminatı ve Haklı Fesih İmkanı
İş ilişkisinde veya işin sona ermesinde eşit davranma borcuna aykırı davranılması halinde işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminat ile birlikte yoksun bırakıldığı diğer haklarını talep edebilir; bu kapsamda Sendikalar Kanunu hükümleri saklıdır. Ayrıca işverenin kanunda sayılan bu tür ayrımcı sebeplere dayanarak muamelede bulunması ve bu durumun iş yerinde çalışan bakımından katlanılamaz hale gelmesi işçi açısından haklı fesih oluşturur; bu koşullar altında işçi sözleşmesini haklı nedenle feshederek ayrımcılık tazminatı isteminde bulunabilir.
Ayrımcılık İddiasında İspat Külfeti
4857 sayılı İş Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca iş sözleşmesinin feshinde geçerli bir sebebin varlığını ispat yükümlülüğü işverene aittir; işçi feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ederse bu iddiasını ispatla yükümlü olur. Feshe ilişkin bu genel kural saklı kalmak üzere, işverenin eşit davranma borcuna aykırı davrandığını ispat yükü işçidedir. Ancak işçi ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat etme yükümlülüğü işverene geçer.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 20Kaynağı aç
Ayrımcılık tazminatının kanuni üst sınırı nedir?
İşverenin eşit davranma borcunu ihlal etmesi halinde işçi, dört aya kadar ücreti tutarında uygun bir tazminat ve yoksun bırakıldığı hakları talep edebilir.
Eşit davranma borcunun ihlal edildiğini kim ispatlamalıdır?
İspat yükü kural olarak işçidedir; ancak işçi ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir fiili durumu ortaya koyarsa ayrımcılık yapılmadığını ispat yükü işverene geçer.
Ayrımcılığa uğrayan işçi işten ayrılarak tazminat talep edebilir mi?
İşverenin kanunda sayılan nedenlerle ayrımcılık yapması iş ortamını katlanılamaz hale getirdiğinde işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshederek ayrımcılık tazminatı isteyebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy