5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 96. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları gerçekleştiren kişi hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde ise cezanın alt sınırı iki yıl altı aydan az olamaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 96Kaynağı aç
İş Yerinde Psikolojik Taciz Olgusu ve Somut Davranışlar
Türk hukukunda iş yerinde psikolojik taciz ya da bilinen adıyla mobbing; çalışanlara yönelik diğer çalışanlar veya işverenler tarafından sistemli ve tekrarlanan biçimde sürdürülen her türlü kötü muamele, aşağılama, tehdit ve şiddet benzeri davranışları ifade eder. Çalışanın kendini ifade etmesinin engellenmesi, sürekli haksız eleştirilere maruz bırakılması, iş ortamında yok sayılması, iletişimin bütünüyle kesilmesi, fikirlerinin dikkate alınmaması, asılsız söylentiler ve hoşa gitmeyen imalarda bulunulması bu olgunun yaygın örneklerindendir. Bunun yanı sıra çalışanın mesleki tecrübesine uygun nitelikli iş verilmeyip anlamsız görevlerle sürekli yerinin değiştirilmesi, aşırı ağır işlere koşulması veya fiziksel şiddetle tehdit edilmesi de bu baskı sürecinde yer alabilmektedir.
Sistematik Yıldırma Eylemlerinin Hukuki Niteliği ve Farklı Yaklaşımlar
Yargı kararlarıyla görevine dönen personele yetkilerine uygun görev verilmeyerek kurumun bodrum katında teknik araçlardan yoksun biçimde çalışmaya zorlanması gibi sistematik değersizleştirme ve yıldırma eylemleri, bir değerlendirmeye göre doğurduğu sonuçlar ve ağırlığı itibarıyla 5237 sayılı Kanun'un 96. maddesinde düzenlenen eziyet suçunu oluşturmaktadır. Buna karşılık, aynı mahiyetteki eylemlerin süreklilik veya mağdura acı çektirme kastının yoğunluğu yönünden eziyet boyutuna varmadığı, idari yetkinin usulsüz kullanımı mahiyetindeki tasarrufların görevi kötüye kullanma veya insan onuruyla bağdaşmayan koşullara tabi kılma çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği yönünde karşı yaklaşımlar da bulunmaktadır.
İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu bakımından 5237 sayılı Kanun'un 117. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla iş ve çalışma hürriyetini ihlal eden kişiye, mağdurun şikayeti halinde altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise çaresizliğini, kimsesizliğini ve bağlılığını sömürmek suretiyle kişileri ücretsiz olarak veya sağladığı hizmet ile açık şekilde orantısız düşük bir ücretle çalıştıran ya da bu durumda bulunan kişiyi insan onuru ile bağdaşmayacak çalışma ve konaklama koşullarına tabi kılan kimseye altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adli para cezası öngörülmektedir. Maddenin dördüncü fıkrasına göre cebir veya tehdit kullanarak işçiyi veya işverenlerini ücretleri azaltıp çoğaltmaya veya evvelce kabul edilenlerden başka koşullar altında anlaşmalar kabulüne zorlayan ya da bir işin durmasına, sona ermesine veya durmanın devamına neden olan kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 117Kaynağı aç
Kamu görevlisinin yetkisini kötüye kullanması yönünden ise 5237 sayılı Kanun'un 257. maddesinin birinci fıkrası, kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan durumlar dışında görevin gereklerine aykırı hareket ederek kişilerin mağduriyetine, kamunun zararına veya kişilere haksız menfaate yol açan eylemler için altı aydan iki yıla kadar hapis cezası belirlemiştir. Görevin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme gösterilerek aynı sonuçlara sebebiyet verilmesi hâlinde ise maddenin ikinci fıkrası uyarınca üç aydan bir yıla kadar hapis cezası gündeme gelmektedir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 257Kaynağı aç
Kamu Görevlisi Sıfatı ve Özel Kanuni Sorumluluk Düzenlemeleri
5237 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde kamu görevlisi; kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi şeklinde tanımlanmaktadır. 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu'nun 42. maddesi gereğince, odaların ve Birliğin paraları ile para hükmündeki evrak, senet ve diğer malları aleyhine suç işleyen yahut bilanço, tutanak, rapor ve diğer her çeşit kâğıt, defter ve kayıtlar üzerinde suç mahiyetinde değişiklik yapan veya bunları kasten yok eden organlara dahil kişiler ile personel hakkında Devlet memurları hakkındaki cezalar uygulanır. Bu düzenleme uyarınca, odaların mal varlıkları veya defter ve kayıtları aleyhine işlenen belirli fiiller bakımından oda veya birlik organlarına dahil kişiler ile personelin kamu görevlisi gibi cezalandırılması istisnai nitelik taşımaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 6Kaynağı aç
6964 sayılı ZİRAAT ODALARI VE ZİRAAT ODALARI BİRLİĞİ KANUNU m. 42Kaynağı aç
Sanığın Vefatının Kamu Davasına ve Hükme Etkisi
Ceza yargılamasında hüküm kurulduktan sonra sanığın öldüğünün resmi nüfus kayıtlarıyla anlaşılması hâlinde mahkemenin durumu araştırarak yasal sonuçları takdir etmesi zorunludur. 5237 sayılı Kanun'un 64. maddesinin birinci fıkrası uyarınca sanığın ölümü kamu davasının düşürülmesini gerektirmekte, ancak niteliği gereği müsadereye tabi eşya ve maddi menfaatler hakkında davaya devam olunabilmektedir. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ise hükümlünün ölümü hapis ve henüz infaz edilmemiş adli para cezalarını ortadan kaldırırken, müsadereye ve yargılama giderlerine ilişkin kesinleşmiş hükümlerin infazı devam etmektedir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 64Kaynağı aç
İş yerinde sistematik psikolojik taciz eylemleri doğrudan eziyet suçu sayılır mı?
Sistematik psikolojik taciz fiilleri eylemlerin ağırlığına, sürekliliğine ve amacına göre TCK m. 96 kapsamında eziyet olarak değerlendirilebileceği gibi, fiilin niteliğine göre görevi kötüye kullanma veya TCK m. 117/2'de düzenlenen insan onuru ile bağdaşmayacak çalışma koşullarına tabi kılma suçu çerçevesinde de tartışılmaktadır.
5237 sayılı TCK uyarınca eziyet suçunun yaptırımı nedir?
TCK m. 96/1 hükmüne göre bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları gerçekleştiren faile iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir; suçun kadına karşı işlenmesi durumunda alt sınır iki yıl altı aydan az olamaz.
Sanığın hükümden sonra ölmesi durumunda kamu davası nasıl sonuçlanır?
TCK m. 64/1 uyarınca sanığın ölümü halinde kamu davasının düşürülmesine karar verilir; ancak müsadereye tabi eşya ve menfaatler yönünden yargılamaya devam edilerek müsadere kararı verilebilir.
Ceza kanunu uygulamasında kamu görevlisi kimdir?
TCK m. 6/1-c maddesine göre kamusal bir faaliyetin icrasına atama, seçilme veya herhangi bir suretle sürekli, süreli veya geçici olarak iştirak eden herkes ceza hukuku bakımından kamu görevlisidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy