İş Kazası Tespiti Olmadan Tazminat Davası Açılması

İş Kazası Niteliğinin Ön Sorun Olarak Değerlendirilmesi

İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında, meydana gelen olayın hukuken iş kazası niteliğinde olup olmadığının saptanması yargılamada ön sorun teşkil eder. Bu belirleme, tazminat davasında taraf sıfatı bulunmayan Sosyal Güvenlik Kurumunun hak alanını doğrudan etkilediğinden, uyuşmazlığın çözümü için olayın vasfının açıklığa kavuşturulması gerekir.

Kanunen İş Kazası Sayılan Haller ve Bildirim Yükümlülüğü

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla ya da görevli olarak başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda maruz kaldığı kazalar iş kazasıdır. Ayrıca emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarında ve işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi esnasında gerçekleşen, sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar kanunen iş kazası kabul edilir.

5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 13Kaynağı aç

MADDE 13- İş kazası;
a) Sigortalının işyerinde
bulunduğu sırada,
b) (Değişik: 17/4/2008-5754/8
md.) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle
sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
c) Bir işverene bağlı olarak
çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi
nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) (Değişik: 17/4/2008-5754/8
md.) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna
süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e) Sigortalıların, işverence
sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
meydana gelen ve sigortalıyı
hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.[25]
İş kazasının 4 üncü maddenin
birinci fıkrasının;
a) (a) bendi ile 5 inci madde
kapsamında bulunan sigortalılar bakımından bunları çalıştıran işveren tarafından,
o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Kuruma da en geç kazadan sonraki üç
işgünü içinde,
b) (b) bendi kapsamında bulunan
sigortalı bakımından kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının
bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç işgünü içinde,
c) (Mülga: 17/4/2008-5754/8
md.)
(Değişik paragraf: 17/4/2008-5754/8
md.) iş kazası
ve meslek hastalığı bildirgesi ile doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma bildirilmesi
zorunludur. Bu fıkranın (a) bendinde belirtilen süre, iş kazasının işverenin kontrolü
dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren
başlar.
Kuruma bildirilen olayın iş
kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında bir karara varılabilmesi için gerektiğinde,
Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık
iş müfettişleri vasıtasıyla soruşturma yapılabilir. Bu soruşturma sonunda yazılı
olarak bildirilen hususların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa,
Kurumca bu olay için yersiz olarak yapılmış bulunan ödemeler, ödemenin yapıldığı
tarihten itibaren gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan, 96 ncı madde hükmüne
göre tahsil edilir.
İş kazası ve meslek hastalığı
bildirgesinin şekli ve içeriği, verilme usûlü ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin
usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Meslek hastalığının tanımı,
bildirilmesi ve soruşturulması

İşveren, söz konusu kazayı derhal yetkili kolluk kuvvetlerine bildirmekle yükümlüdür. Durumun en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle iletilmesi zorunludur. Kazanın işverenin kontrol alanı dışındaki bir mahalde gerçekleşmesi durumunda ise üç işgünlük bildirim süresi kazanın öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Kurum, bildirilen vakanın iş kazası sayılıp sayılmayacağını denetim memurları veya iş müfettişleri vasıtasıyla soruşturabilir; tahkikat neticesinde olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa yapılan yersiz ödemeleri tahsil eder.

Sosyal Güvenlik Kurumuna Başvuru ve Tespit Davası Usulü

Zararlandırıcı olay Sosyal Güvenlik Kurumunca daha önce iş kazası olarak kaydedilmemiş veya reddedilmişse, mahkemece davacıya öncelikle vakayı Kuruma ihbar etmesi için önel verilir. Kurumun olayı iş kazası olarak kabul etmemesi durumunda, hak alanları doğrudan etkileneceğinden Sosyal Güvenlik Kurumu ile işverene karşı iş kazasının tespiti davası açılması için davacıya süre tanınır. Açılan tespit davası, tazminat davası nezdinde bekletici mesele yapılarak davanın sonucu beklenir.

Gelir Bağlanması ve Peşin Sermaye Değerinin Tazminattan Mahsubu

Olayın Kurumca veya açılan tespit davası sonucunda iş kazası olarak tescil edilmesi durumunda, davacıya Kuruma başvurarak iş kazası sigorta kolundan gelir bağlanmasını talep etmesi için önel tanınır. Haksız zenginleşmeyi ve mükerrer ödemeyi engellemek amacıyla, Kurum tarafından sigortalıya bağlanan gelirin peşin sermaye değeri hesaplanan maddi tazminat miktarından mahsup edilir. Yargılamada Kurumca karşılanmayan zarar üzerinden işverenin tazminat borcu belirlenir.

Maluliyet Oranının Tespiti ve Sağlık Raporlarına İtiraz

5510 sayılı Kanun'un 95. maddesi doğrultusunda, meslekte kazanma gücü kaybına veya çalışma gücü kaybına dayanak oluşturacak sağlık kurulu raporlarının usul ve esaslarını belirleme yetkisi Sosyal Güvenlik Kurumuna aittir. Kurumca saptanan meslekte kazanma gücü kayıp derecelerine ilgililerin itiraz etmesi halinde bu başvuru Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca değerlendirilerek karara bağlanır.

5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 95Kaynağı aç

MADDE 95- Bu Kanun gereğince, yurt dışında tedavi
için yapılacak sevklere, çalışma gücü kaybı, geçici iş göremezlik ödeneklerinin
verilmesine ilişkin raporlar ile iş kazası ve meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma
gücü veya çalışma gücü kaybına esas teşkil edecek sağlık kurulu raporlarının usûl
ve esaslarını, bu raporları vermeye yetkili sağlık hizmeti sunucularının sahip olması
gereken kriterleri belirlemeye, usulüne uygun olmayan sağlık kurulu raporu ve dayanağı
tıbbî belgeleri düzenleyen sağlık hizmet sunucusuna iade ederek belirlenen bilgileri
içerecek şekilde yeniden düzenlenmesini istemeye Kurum yetkilidir.
Usûlüne uygun sağlık kurulu
raporu ve dayanağı tıbbî belgeler ile gerekli diğer belgelerin incelenmesiyle; yurt
dışında tedavi için yapılacak sevklere, vazife malullük
derecesini, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu tespit edilen meslekte
kazanma gücünün kaybına veya meslekte kazanma gücünün kaybı derecelerine ilişkin
usulüne uygun düzenlenmiş sağlık kurulu raporları ve diğer belgelere istinaden Kurumca
verilen karara ilgililerin itirazı halinde, durum Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca
karara bağlanır.[175]
Bu maddenin uygulamasına ilişkin
usûl ve esaslar, Sağlık Bakanlığı ile Kurumun birlikte çıkaracağı yönetmelikle düzenlenir.
Yersiz ödemelerin geri
alınması

Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun verdiği karar Sosyal Güvenlik Kurumu açısından bağlayıcı olsa da diğer ilgililer yönünden kesin bağlayıcılık taşımaz. İlgililerin bu karara itiraz etmesi durumunda maluliyet oranı ve meslekte kazanma gücü kaybı incelemesi Adli Tıp Kurumu vasıtasıyla yürütülür.

İş kazası tespiti yapılmadan tazminat davası açılabilir mi?

İş kazası tespiti yapılmadan doğrudan tazminat davası açılabilir; ancak mahkeme olayın iş kazası niteliğini ön sorun kabul ederek tespit sürecini bekletici mesele yapar.

SGK olayı iş kazası kabul etmezse ne yapılır?

Kurumun kazayı kabul etmemesi durumunda mahkeme davacıya Sosyal Güvenlik Kurumu ve işveren aleyhine iş kazası tespit davası açması için önel verir.

SGK geliri tazminat tutarından neden mahsup edilir?

Haksız zenginleşmenin ve mükerrer ödemelerin önüne geçilmesi için Kurumca bağlanan gelirin peşin sermaye değeri tazminat miktarından düşülür.

Yüksek Sağlık Kurulu raporuna karşı nereye itiraz edilir?

Yüksek Sağlık Kurulu kararı ilgilileri bağlamadığından itiraz halinde maluliyet durumuna ilişkin inceleme Adli Tıp Kurumu aracılığıyla yapılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İş hukuku