İş Kazası Tazminatı Hesaplama Unsurları ve Şartları

İş Kazasının Tanımı ve Hukuki Sorumluluk Çerçevesi

İş kazası; sigortalı işçinin işini gördüğü sırada, işyerinde bulunduğu anda, işveren tarafından görevlendirilerek başka bir yere gönderildiğinde veya işverence temin edilen taşıtla işyerine nakli esnasında bedensel veya ruhsal zarara uğraması halidir. Bu durumların herhangi birinde meydana gelen kaza hukuken iş kazası niteliği taşır.

İş kazası neticesinde yaralanma veya ölüm meydana gelmesi durumunda adli makamlarca ceza soruşturması yürütülerek sorumlular aleyhine ceza davası açılabilir. Kazaya maruz kalan çalışan veya vefatı halinde kanuni mirasçıları tarafından maddi ve manevi tazminat davaları açılabilir. Kusur durumuna bağlı olarak Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından sorumlulara karşı rücu davaları da açılabilmektedir.

İş kazasından kaynaklanan tazminat talepleri hem asıl işverene hem de alt işverenlere karşı ileri sürülebilir. Asıl işveren ile alt işverenler, iş kazasından kaynaklanan tazminat borcundan dolayı zarar görene karşı müteselsilen ve müştereken sorumludur.

Yaralanmalı İş Kazalarında Maddi Tazminat Talepleri

İş kazasında yaralanan sigortalının talep edebileceği bedensel zararlar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre bedensel zararlar; tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları kapsar.

Maddi tazminat istemi kapsamında; geçici iş göremezlik ödeneği, hekim raporuyla tespit edilen maluliyet oranına dayalı sürekli iş gücü kaybı kayıpları ile tedavi masrafları ve geçici bakım giderleri talep konusu yapılabilir. Geçici iş göremezlik, kalıcı sakatlık doğmasa dahi iyileşinceye kadar çalışılamayan süreye ilişkin maddi zararları ifade eder.

Ölümlü İş Kazalarında Maddi Zararlar ve Destekten Yoksun Kalma

Ölümlü iş kazalarında talep edilebilecek zararlar 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 53. maddesinde hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse bu ana kadar yapılan tedavi masrafları ile çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden kaynaklanan kayıplar talep edilebilir.

Vefat eden çalışanın desteğinden mahrum kalan aile bireyleri destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu hak doğrultusunda ölenin anne, baba, eş ve çocukları kaza sebebiyle uğradıkları destek kayıplarının tazminini isteyebilir.

Maddi Tazminatın Hesaplanmasında Aktüeryal İlkeler

Bedensel zararlar ile destekten yoksun kalma zararları, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ilgili kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre belirlenir. Bu tazminat miktarı; işçinin aylık maaşı, sigorta günü, tarafların olaydaki kusur dağılımı, bilirkişi raporu ve işçinin yaşı esas alınarak aktüeryal nitelikli hesaplamalar konusunda uzman bilirkişilerce hesaplanır.

Tazminat hesabı sürecinde çalışanın aktif dönemi ve pasif dönemi dikkate alınır. Aktüeryal hesaplamalarda PMF 1931 Yaşam Tablosu veya TRH 2010 Yaşam Tablosu ile Progresif Rant Formülü uygulanır. 6098 sayılı Kanun'un 55. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya azaltılamaz.

Sosyal Güvenlik Ödemeleri ve Sigorta Sorumluluğu

İş kazası hesaplamalarında Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan ilk peşin sermaye değerli gelirler mahsup edilebilmektedir. Bununla birlikte 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesinin birinci fıkrası gereğince kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, zararın tespitinde gözetilemez ve zarar veya tazminattan indirilemez.

İşverenin işletmesini İşveren Mali Sorumluluk Sigortası ile teminat altına almış olması halinde sigorta şirketinden de talepte bulunulabilir. Ancak bu süreçte mükerrer ödemeye yol açmamak adına tahsilde tekerrür olmamalıdır.

İdari Eylem ve İşlemlerde Borçlar Kanunu Hükümlerinin Uygulanması

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun bedensel zarar ve destekten yoksun kalmaya dair kuralları kamu idaresinin sorumluluğunda da geçerlidir. Kanunun 55. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca; her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün yitirilmesine veya ölüme bağlı zararlara ilişkin istem ve davalarda da bu hükümler tatbik edilir.

İş Kazalarında Manevi Tazminatın Şartları ve Belirlenmesi

Manevi tazminat, kazanın yol açtığı elem ve psikolojik sarsıntının hafifletilmesini hedefler. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 56. maddesi uyarınca, vücut bütünlüğü ihlal edilen çalışana somut olayın şartları değerlendirilerek manevi tazminat takdir edilebilir. Meydana gelen yaralanmanın ağır bedensel zarar doğurması veya ölümle sonuçlanması hallerinde ise çalışanın veya ölenin yakınları lehine de uygun bir manevi tazminata hükmedilebilir.

Manevi tazminat davası tek başına açılabileceği gibi maddi tazminat davasıyla birlikte de açılabilir. Miktar takdir edilirken somut olayın özellikleri, tarafların mali durumları, olaydaki kusur ağırlıkları, manevi zararın büyüklüğü ve paranın satın alma gücü değerlendirilir. Takdir edilecek manevi tazminat, sorumluyu fakirleştirmeyecek ve tazminat alacaklısını zenginleştirmeyecek nitelikte olmalıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy