İpotek Teminatlı Menkul Kıymetlerin Hukuki Çerçevesi

İpotek Teminatlı Menkul Kıymet Tanımı ve İhraç Yetkisi

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 59/1 uyarınca ipotek teminatlı menkul kıymetler, ihraççıların genel yükümlülüğü niteliğinde bulunan ve teminatlar karşılık gösterilerek ihraç edilen sermaye piyasası araçlarıdır. III-59.1 sayılı Teminatlı Menkul Kıymetler Tebliği çerçevesinde bu kıymetler yalnızca konut finansmanı kuruluşları ile ipotek finansmanı kuruluşları tarafından ihraç edilebilir. Tebliğ kapsamında açıkça düzenlenmeyen hususlarda ise uygun düştüğü ölçüde Sermaye Piyasası Kurulu'nun borçlanma araçlarına ilişkin düzenlemelerinde yer alan esaslar uygulanır.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 31 ve III-59.1 sayılı Teminatlı Menkul Kıymetler Tebliği m. 5 uyarınca ihraç yetkisi esas sözleşmeye konulacak bir hükümle yönetim kuruluna devredilebilir. İhraca ilişkin alınacak yönetim kurulu kararında ipotek teminatlı menkul kıymet ihracının açıkça belirtilmesi, planlanan azami tutar ve satış şekline ilişkin bilgilerin yer alması zorunludur.

İhraç Yöntemleri ve Kurul Başvuru Usulü

İpotek teminatlı menkul kıymetlerin piyasaya arzı halka arz yoluyla, nitelikli yatırımcılara satış yöntemiyle veya birim nominal değeri en az 100.000 TL olarak belirlenmek kaydıyla tahsisli şekilde yapılabilir. Yurt dışında gerçekleştirilecek tahsisli ihraç işlemlerinde ise asgari birim nominal değere ilişkin bu şart aranmaz.

Halka arz edilecek ihraçlarda izahnamenin onaylanması amacıyla III-59.1 sayılı Tebliğ'in 1 numaralı ekinde yer alan belgelerle Sermaye Piyasası Kurulu'na başvurulur. İhracın yurt içinde halka arz edilmeksizin yürütülmesi ya da yurt dışında satış suretiyle gerçekleştirilmesi hallerinde ise ihraç belgesinin onayı talebiyle Tebliğ'in 2 numaralı ekindeki belgeler ibraz edilerek Kurul başvurusu yapılır.

İhraç edilecek menkul kıymetler, belirlenen ihraç tavanı kapsamında tertipler halinde satışa sunulabilir. İzahnamenin geçerlilik süresince yapılacak halka arzlarda her bir tertibin satışı için Sermaye Piyasası Kurulu'na başvurulması gerekir. Halka arz edilmeksizin yurt içinde yapılan ihraçlarda ise Kurulca belirlenen tavan dahilinde her tertibin satışından önce Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.'ye başvurulur; bu süreçte ihraç belgesinin onaylanmasının ardından Kurul nezdinde ek bir işlem yapılmasına gerek bulunmaz.

Teminat Defteri ve Varlıkların Korunması

III-59.1 sayılı Teminatlı Menkul Kıymetler Tebliği m. 12 uyarınca ihraççı kuruluşların teminat defteri tutması zorunludur. Teminat varlıklarla ilgili ihtilaflarda teminat defterine yapılmış olan kayıtlar esas alınır.

III-59.1 sayılı Teminatlı Menkul Kıymetler Tebliği m. 13 doğrultusunda teminat varlıklar, menkul kıymetler itfa edilinceye kadar teminat amacı haricinde tasarruf edilemez, rehnedilemez ve teminat gösterilemez. İhraççı kuruluşun yönetimi veya denetimi kamu kurumlarına devredilse dahi teminat varlıklar kamu alacaklarının tahsili amacı da dahil olmak üzere haczedilemez, iflas masasına dahil edilemez ve bu varlıklar hakkında ihtiyati tedbir kararı verilemez.

Teminat Sorumlusunun Denetim Görevi

İhraç öncesinde yazılı sözleşmeyle görevlendirilen teminat sorumlusu, teminat defterinin tutulmasını takiben teminat uyum ilkelerinin sağlanıp sağlanmadığını incelemekle yükümlüdür. Teminat sorumlusu; varlıkların deftere eklenmesi, defterden çıkarılması veya değiştirilmesine dair kayıtları, kredi dokümanlarını ve stres test ölçümlerinin mevzuata uygunluğunu inceleyerek doğruluğunu teyit eder.

Teminat sorumlusu, görevlerini yerine getirebilmek için ihraççı kuruluştan her türlü bilgi ve belgeyi talep etme, kayıtları inceleme ve çalışanlardan bilgi alma yetkisine sahiptir. Bu yetki bağımsız denetim, değerleme ve derecelendirme kuruluşları ile gerek görülen hallerde sicil müdürlükleri ve ilgili kayıt kuruluşları nezdinde de geçerlidir. Teminat sorumlusunun talep ettiği bilgi ve belgelere erişiminin engellenmesi halinde durum Sermaye Piyasası Kurulu'na bildirilir.

Yükümlülüklerin Aksaması ve İdareci Atanması

İhraççı kuruluşun ödeme yükümlülüklerini yerine getirememesi halinde durum gecikmeksizin teminat sorumlusuna bildirilir. Ödeme yükümlülüğünün aksadığı tarihten itibaren teminat varlıklardan yapılan tahsilatlar ayrı bir hesapta biriktirilir ve yalnızca muaccel hale gelen borçların karşılanmasında kullanılır. İhraççının toplam yükümlülüklerini kısmen veya tamamen karşılayamaması durumunda, alacağı teminat varlıklarla karşılanamayan menkul kıymet sahipleri ile teminatı koruma sözleşmelerinin karşı tarafları, teminatların tahsilini beklemeksizin ihraççının diğer malvarlığına başvurabilir.

İhraççı kuruluşun yönetim veya denetiminin kamu kurumlarına devredilmesi, faaliyet izninin kaldırılması veya iflası durumlarında Sermaye Piyasası Kurulu tarafından idareci atanabilir. Görevlendirilen idareci, ihraççının genel yükümlülüklerini üstlenmeksizin teminat varlıkları idare eder ve elde edilen gelir ölçüsünde yükümlülükleri yerine getirir. Teminat varlıklardan sağlanan gelirler öncelikle ipotek teminatlı menkul kıymet sahiplerine ve teminatın korunması amacıyla yapılan sözleşmelerin karşı taraflarına yapılacak ödemelere tahsis edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy