İnsani İkamet İzninin Koşulları ve Sona Ermesi

İnsani ikamet izni, diğer ikamet izinlerinin verilmesindeki şartlar aranmadan verilebilen bir izin türüdür. Süre Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlıdır. İzin, Genel Müdürlüğün onayı alınarak valiliklerce verilebilir ve uzatılabilir. Kanundaki bir hâlin bulunması izni kendiliğinden doğurmaz.

İznin verilebileceği hâller

Çocuğun yüksek yararının söz konusu olması bu hâllerdendir. Hakkında sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunduğu hâlde Türkiye’den çıkışı yaptırılamayan ya da Türkiye’den ayrılması makul veya mümkün görülmeyen yabancı için de izin verilebilir.

55. madde uyarınca hakkında sınır dışı etme kararı alınmayan yabancı bakımından da izin verilebilir. Ayrıca 53, 72 ve 77. maddelere göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulması, iznin verilebileceği hâller arasındadır. Bu maddelerin kapsadığı işlem türleri burada ayrıca belirlenmemiştir.

Başvuru sahibinin ilk iltica ülkesine veya güvenli üçüncü ülkeye geri gönderilmesi işlemleri devam ederken izin verilebilir. Acil neden ya da ülke menfaatinin korunması ile kamu düzeni ve kamu güvenliği bakımından Türkiye’de kalmasına izin verilmesi gereken yabancı, diğer ikamet izinlerinden birini almasına engel durum nedeniyle bu imkâna sahip değilse insani ikamet izni verilebilir. Olağanüstü durumlar da aynı çerçevede sayılan hâllerden biridir.

Sınır dışı etme kararı alınmayacak kişiler

54. madde kapsamına girseler bile bazı yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz. Bunlar, sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunanlardır. Ciddi sağlık sorunları, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler de bu kapsamdadır.

Hayati tehlike oluşturan hastalığının tedavisi devam ederken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayan yabancı hakkında da sınır dışı etme kararı alınmaz. Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları ile tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları da aynı hükmün kapsamındadır.

Birinci fıkra kapsamındaki değerlendirmeler herkes için ayrı yapılır. Bu kişilerden belli bir adreste ikamet etmeleri ve istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir. 55. madde uyarınca yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmaması, insani ikamet izninin verilebileceği hâller arasındadır.

Başvurunun tamamlanması ve karara bağlanması

Başvuruda eksik bilgi ve belge varsa bunların tamamlanması için bildirim yapılır. Bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde tamamlanmazsa başvuru işlemden kaldırılır. Bilgi ve belgeler yetkili makama tam olarak teslim edildikten sonra başvuru il göç idaresi müdürlüğünce en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Süre uzarsa yabancıya bilgi verilir.

Valilik, incelemesinden sonra insani ikamet iznini Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün onayıyla verebilir. Uzatma da Genel Müdürlüğün onayı çerçevesinde yapılabilir.

İzin verildikten sonra adres kaydı

İzni alan yabancı, iznin verildiği tarihten itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorundadır. Kaydın yapılmamasının sonucu bu düzenlemede gösterilmemiştir.

Uzatma ve başka ikamet iznine başvuru

Uzatma başvurusu yabancı tarafından il göç idaresine, izin süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda ikamet izni süresi dolmadan önce yapılır. Uzatılan ikamet izinleri, yasal izin sürelerinin bitim tarihinden itibaren başlatılır.

İnsani ikamet izni devam ederken yabancı, uzun dönem ikamet izni hariç olmak üzere şartlarını taşıdığı başka bir ikamet izni için başvurabilir.

İznin sona ermesi ve bildirim

İznin verilmesini zorunlu kılan şartlar ortadan kalktığında, Bakanlığın onayı alınmak kaydıyla izin valilikçe iptal edilir ve uzatılmaz. Valilik, izin süresi içinde bu şartların devam edip etmediğini resen değerlendirir ve Bakanlığa bilgi verir.

Yurt dışına çıkış, iznin verilmesini zorunlu kılan gerekçeyi ortadan kaldırıyorsa Bakanlığın onayıyla ikamet izni iptal edilebilir. Her çıkış bu sonucu doğurmaz.

Valilik, Bakanlığın onayı doğrultusunda iptal veya uzatmama kararını, ikamet izninin süresi bitmeden en geç on beş gün önce yabancıya bildirir.

Ret, uzatmama veya iptal kararı valilikçe yabancıya ya da yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Tebligatta, karara karşı itiraz haklarının nasıl kullanılabileceği ve bu süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükler de yer alır.

İtiraz, dava ve sonraki başvuru

İkamet izni talebinin reddi üzerine, ret kararını veren göç idaresinin bulunduğu yer idare mahkemesinde altmış günlük süre içinde dava açılabilir. Bu süre anlatımı ret kararına ilişkindir.

Dava açılmadan önce kararı veren idareye itiraz edilebilir. İtiraz reddedilirse veya otuz gün içinde cevap verilmezse idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

İstinaf başvurusu, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine yapılır. Bireysel başvuru yolu kullanılarak Anayasa Mahkemesine başvuru yapılabilir.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy