İnsan Ticareti Suçu, Unsurları ve Cezası TCK 80

İnsan Ticareti Suçunun Tanımı ve Yasal Unsurları

İnsan ticareti suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 80. maddesinde hüküm altına alınmıştır. Bu yasal düzenlemeye göre bireylerin zorla çalıştırılması, hizmet ettirilmesi, fuhuş yaptırılması, esarete tabi tutulması yahut vücut organlarının alınmasının sağlanması maksadıyla hareket edilmesi yaptırıma bağlanmıştır. Belirtilen bu amaçlar doğrultusunda tehdit, baskı, cebir veya şiddete başvurulması, nüfuzun kötüye kullanılması, kandırma yoluna gidilmesi ya da kişilerin üzerindeki denetim olanakları ile çaresizliklerinden yararlanılarak rızalarının alınması suretiyle kişileri ülkeye sokan, yurt dışına çıkaran, tedarik eden, kaçıran, sevk eden, bir yerden başka bir yere nakleden veya barındıran kişi hakkında sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur.

Suçun tamamlanması için failin saiki olan zorla çalıştırma, hizmet ettirme, fuhuş yaptırma, esarete tabi kılma ya da vücut organlarının temin edilmesi amaçlarının fiilen gerçekleşmiş olması zorunlu değildir. Kanunda belirtilen seçimlik hareketlerin özel saiklerle icra edilmesiyle suç tamamlanır.

İnsan ticareti suçunun oluşabilmesi bakımından failin maddi bir kazanç veya menfaat temin etmesi zorunlu bir yasal unsur olarak aranmaz. Failin sayılan amaçları taşıması suçun meydana gelmesi için yeterlidir.

Aynı failin aynı mağdura karşı ülkeye sokma, nakletme ve barındırma gibi birden fazla seçimlik hareketi gerçekleştirmesi durumunda her bir eylemden dolayı ayrı ayrı cezalandırma yoluna gidilmez; fail tek bir insan ticareti suçundan sorumlu tutulur.

Mağdurun Rızası ve Çocukların Korunması

Türk Ceza Kanunu'nun 80. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, kanunda belirtilen amaçlarla girişilen ve suçu oluşturan fiillerin bulunması halinde mağdurun gösterdiği rıza hukuken geçersiz kabul edilir.

On sekiz yaşını doldurmamış kişilerin kanunda gösterilen amaçlarla tedarik edilmesi, kaçırılması, bir yerden diğer bir yere götürülmesi, sevk edilmesi veya barındırılması hallerinde; tehdit, cebir, şiddet veya kandırma gibi araç fiillere başvurulmamış olsa dahi faile birinci fıkrada öngörülen hapis ve adli para cezası uygulanır. Çocuklar bakımından aracı fiillere başvurulması koşulu aranmaksızın suçun mağduru oldukları kabul edilir.

İnsan ticareti suçunun mağduru yabancı uyruklu şahıslar olabileceği gibi Türk vatandaşları da bu suçun mağduru olabilmektedir.

Cezayı Artıran Haller ve Tüzel Kişilere Özgü Tedbirler

Kamu görevlisinin kamu görevine ait araç ve gereçleri kullanarak insan ticareti suçunu işlemesi halinde, 5237 sayılı Kanun'un 266. maddesi gereğince verilecek ceza artırılır.

İnsan ticareti suçunun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, Türk Ceza Kanunu'nun 80. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur. Bu kapsamda faaliyet izninin iptali ve müsadere tedbirleri uygulanır.

İçtima Kuralları ve Yargılama Esasları

İnsan ticareti ile fuhuş suçları bağımsız niteliktedir ve bu suçlar arasında fikri içtima hükümleri uygulanmaz. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma fiili insan ticareti suçunun unsuru kabul edildiğinden ayrıca bu suçtan ceza verilmez. Ancak insan ticareti suçunun yanı sıra hedeflenen fuhuş suçu da işlenmişse fail bu suçtan dolayı da ayrıca cezalandırılır.

Ceza yargılamasında iddianameyle bağlılık kuralı geçerlidir. İddianamede insan ticareti suçundan kamu davası açılmışken fuhuş suçuna ilişkin usulüne uygun bağımsız bir dava açılmamışsa, dava konusu yapılmayan eylemden dolayı mahkumiyet kurulamaz.

Tek fiille birden fazla mağdura karşı insan ticareti suçunun işlenmesi halinde zincirleme suç hükümlerinin tatbik edilebileceği yönünde hukuki yaklaşımlar bulunmakla birlikte; Yargıtay 18. Ceza Dairesi'nin 2016/15379 Esas ve 2018/15486 Karar sayılı kararında, birden fazla mağdurun bulunduğu durumda zincirleme suç hükümleri uygulanmayarak failin mağdur sayısınca ayrı ayrı cezalandırılması gerektiği belirtilmiştir.

Sanığın suçlamaları kabul etmediği ve mağdurların soruşturma ile kovuşturma evresindeki anlatımlarının birbiriyle çeliştiği durumlarda, mahkemece hangi beyanlara neden üstünlük tanındığı ve sanık savunmasına neden itibar edilmediği kararda tartışılmadan eksik ve yetersiz gerekçeyle hüküm tesis edilemez.

Soruşturma Usulü, Görevli Mahkeme ve Koruma Tedbirleri

İnsan ticareti suçu şikayete bağlı olmayıp Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından re'sen soruşturulur ve kovuşturulur. Mağdurun şikayetçi olmaması veya şikayetten vazgeçmesi ceza davasını düşürmez; suç uzlaşma kapsamında da yer almaz.

Bu suç bakımından 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 66. maddesi gereğince öngörülen dava zamanaşımı süresi on beş yıldır.

Kanunda suç için öngörülen hapis cezasının alt sınırı sekiz yıl olarak belirlendiğinden, hükmolunan cezanın adli para cezasına çevrilmesi, ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) hukuken mümkün değildir.

İnsan ticareti suçunda görevli mahkeme, 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesi kapsamında öngörülen ceza miktarı itibarıyla kural olarak Ağır Ceza Mahkemesidir. Suçun terör örgütü faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ise özel görevli Ağır Ceza Mahkemesi görevlidir.

Aynı mağdurlarla ilgili olarak yabancı bir ülkede yargılama yapılmış ve infaz edilen tutukluluk veya mahkumiyet bulunmaktaysa, bu süreler Türkiye'de verilen cezadan mahsup edilir.

İnsan ticareti suçunun mağdurlarına kural olarak otuz gün süreli ikamet izni verilebilir; bu izin üç yılı geçmemek şartıyla altışar aylık sürelerle uzatılabilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy