İlamsız Dosya Kendiliğinden İlamlı İcraya Dönüşmez

Para borcuna veya teminat verilmesine ilişkin bir ilam icra dairesine verildiğinde icra memuru borçluya icra emri tebliğ eder. Bu düzenleme, eldeki ilamsız takip dosyasının kendiliğinden ilamlı takibe dönüşmesini öngörmez; ilamlı yol, ilamın icra dairesine verilmesiyle işler.

İlam üzerine icra emri

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 32. maddesine göre icra emrinde, ayrıca hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı gösterilir. Borçluya en geç yedi gün içinde borcu ödemesi veya hükmolunan teminatı vermesi ve aynı süre içinde 74. maddeye göre mal beyanında bulunması ihtar edilir. Borç ödenmez veya teminat verilmezse cebri icra, icra mahkemesinden ya da istinaf, temyiz veya iade-i muhakeme yoluyla icranın geri bırakılması kararı getirilmemesi şartına bağlanır.

İcra emrinde borçluya, yedi gün içinde mal beyanında bulunmaması veya gerçeğe aykırı beyanda bulunması halinde hapisle cezalandırılacağı da ihtar edilir.

Yabancı devlet aleyhine başlatılan ilamlı takipte, uluslararası andlaşmalar saklı kalmak üzere, borçlu devlete ait mallar hakkında cebri icra yapılabileceği icra emrinde ayrıca ihtar edilir.

İtirazın kaldırılması ve yeniden ilamsız takip

İlamsız takibin dayanağı, imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe tasdik edilmiş borç ikrarını içeren senet ya da yetkili makamın usulüne uygun makbuzu veya belgesiyse, alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu yol, belgenin 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 68. maddesinin birinci fıkrasında sayılan nitelikte olmasına bağlıdır.

Altı ay içinde itirazın kaldırılması istenmezse yeniden ilamsız takip yapılamaz. Hüküm bu sonucu yeniden ilamsız takiple sınırlar; ilamlı takip açılabileceğine veya itirazın iptaline dair bir sonuç içermez.

Borçlu itirazını varit gösterecek hiçbir belge ibraz edemezse icra mahkemesi itirazın kaldırılmasına karar verir. Buna karşılık itiraz, birinci fıkrada gösterilen senet, makbuz veya belgeye dayanıyorsa kaldırma talebi reddolunur.

Borçlu, murisine ait bir alacak için takip edilmekte olup terekenin borca batık olduğunu ileri sürerse, bu konuda ilam getirmesi için kendisine uygun bir süre verilir. Bunun dışında, kaldırma talebinin kabulü veya reddine ilişkin iddia ve savunmalar bekletici mesele yapılamaz.

Borçlunun belgesindeki imzayı alacaklı inkâr eder ve incelemede imzanın alacaklıya ait olduğu sonucuna varılırsa itirazın kaldırılması talebi reddedilir. Alacaklı, belgenin ilişkin olduğu değer veya miktarın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Alacaklı genel mahkemede dava açarsa bu cezanın infazı ertelenir; alacağını ve imzanın kendisine ait olmadığını ispat ederse ceza kalkar.

Kaldırma talebi esasa ilişkin nedenlerle kabul edilirse borçlu, aynı nedenlerle reddedilirse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Tazminat kendiliğinden değil, talep üzerine hükmedilir. Borçlunun menfi tespit veya istirdat davası açması ya da alacaklının genel mahkemede dava açması halinde tahsil dava sonuna ertelenir; lehine sonuçlanan taraf için daha önce hükmedilen tazminat kalkar.

İtirazın iptali davası

Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak alacağının varlığını genel hükümler çerçevesinde ispat etmek suretiyle itirazın iptalini dava edebilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 67. maddesi, ilamsız dosyanın ilamlı icra dosyasına çevrilmesini düzenlemez.

Bir yıllık süre geçirilirse alacaklının, alacağını genel hükümler dairesinde dava etme hakkı saklıdır.

İtirazın iptali davasında borçlunun itirazı haksız bulunursa borçlu; alacaklı takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine tazminata mahkûm edilir. Oran, red veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere belirlenir; tarafların durumu ile davanın ve hükmolunan şeyin tahammülü de dikkate alınır. İtiraz eden kişi veli, vasi veya mirasçıysa borçlu hakkında tazminat, kötü niyetin ispatına bağlıdır.

Kanunda öngörülen icra inkâr tazminatı, kötü niyet tazminatı ve benzeri tazminatlar belirlenirken takip talebi veya davadaki talep esas alınır. 67. maddenin dördüncü fıkrası, 17/7/2003 tarihli ve 4949 sayılı Kanunun 103. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.

İmza itirazında geçici kaldırma

Takip özel senede dayanıyor ve borçlu imzayı itiraz sırasında reddetmişse, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın geçici olarak kaldırılmasını isteyebilir. İcra hâkimi taraflardan açıklama alır.

İmzayı reddeden borçlu, takibi yapan icra dairesinin yetki çevresindeyse duruşmada bizzat bulunmak zorundadır. Bu yükümlülük, mazeretin önceden bildirilip belgelenmemiş olması şartına bağlanır. Yetki çevresi dışında ödeme emri tebliğ edilen borçlu hakkında istinabe yoluyla sorguya karar verilirse aynı yükümlülük uygulanır.

İcra mahkemesi, karşılaştırılacak imza varsa bununla, yoksa borçluya yazdıracağı yazı ve attıracağı imzayla yapılacak incelemeden ya da diğer delil ve karinelerden reddedilen imzanın borçluya ait olduğu kanaatine varırsa itirazın geçici kaldırılmasına karar verir. Gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırabilir; ancak oturum birden fazla ertelenmeyecek biçimde yürütülür.

İmza tatbikinde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun bilirkişiye ait hükümleri ile 309. maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ve 310, 311 ve 312. maddeleri uygulanır.

Borçlu, bildirilmiş ve belgelenmiş mazereti olmaksızın duruşmaya gelmezse başka bir yön incelenmeden itiraz geçici olarak kaldırılır ve borçlu, senede dayanan takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Bu sonuca karar verilebilmesi için sonucun davetiyede yazılması şarttır.

İmzanın borçluya ait olduğuna karar verilirse borçlu aynı yüzde on oranında para cezasına mahkûm edilir. Borçlu borçtan kurtulma, menfi tespit veya istirdat davası açarsa cezanın infazı dava sonuna ertelenir; davayı kazanırsa ceza kalkar.

Borçlu reddettiği imzayı, itirazın kaldırılması duruşmasında ve en geç alacaklının senedin aslını ibraz ettiği celsede kabul ederse hakkında para cezası verilmez ve yargılama giderleri yüklenmez. Kötü niyetle takibe sebep olan borçlu yargılama giderlerinden sorumlu olur. Senedin aslı takip talebi anında icra dairesine verilmiş ve ödeme emri icra dairesinin yetki çevresi içinde tebliğ edilmişse bu sonuç uygulanmaz.

Geçici kaldırma talebi kabul edilirse borçlu, reddedilirse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Borçlunun borçtan kurtulma, menfi tespit veya istirdat davası açması ya da alacaklının genel mahkemede dava açması halinde tazminatın tahsili dava sonuna ertelenir. Dava lehine sonuçlanan taraf için daha önce hükmedilen tazminat kalkar.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy