İlamlı Takipte İcraya Konulabilirlik ve Kesinleşme Şartı

İlamların İcraya Konulabilirliği ve Eda Hükmü Şartı

İcraya konulabilirlik, bir mahkeme kararının hukuken varlığının yanı sıra icra müdürlüğü eliyle yerine getirilebilir açıklık ve kesinlikte bir eda sonucu doğurmasını gerektirir. Hüküm fıkrası icra dairesine sunulduğunda icra müdürünün neyin, kimden, kime, hangi kapsamda, hangi süre içinde ve hangi usulle yerine getirileceğini anlayabilmesi gerekir. Hükmün yorumla tamamlanmak zorunda olması, infaz için ek hesaplama veya yeni bir yargısal değerlendirme gerektirmesi yahut yalnızca bir hukuki durumun tespitiyle sınırlı kalması hallerinde icraya elverişlilik sorunu ortaya çıkar.

Eda hükmü içermeyen saf tespit kararları kural olarak ilamlı takibe elverişli değildir. Bir alacak kalemi bakımından haklılığın tespiti hukuki durumu belirlerken, bir tutarın tahsil edilerek verilmesine dair hüküm cebri icraya konu olabilecek bir tahsil emri üretir. Saf tespit ilamları doğrudan ilamlı icraya konu edilemese de kesinleşmeleri halinde hükümde yer alan vekâlet ücreti ve yargılama gideri gibi likit fer'ilerin ayrıca infazı mümkündür.

Borçlu olunmadığının tespiti sonucunu doğuran menfi tespit ilamları klasik bir tahsil ilamı gibi değerlendirilmez. Bu nitelikteki ilamlar kesinleşmeden takibe konulamaz; vekâlet ücreti ile yargılama gideri gibi ilam eklentileri de asıl ilamın tabi olduğu kesinleşme rejimine tabidir.

Kesinleşme Şartına Tabi Kararlar ve Kanun Yollarının Etkisi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 367 uyarınca temyiz kararın icrasını kural olarak durdurmaz; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun icranın geri bırakılmasına ilişkin 36. maddesi saklıdır. Ancak nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez. Yine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 367 kapsamında kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.

Para borcuna veya teminat verilmesine dair olan ilam icra dairesine verildiğinde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 32 uyarınca borçluya icra emri tebliğ edilir. Tebliğ edilen emirde hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı gösterilerek yedi gün içinde ödenmesi veya teminatın verilmesi istenir. Bu süre içinde borç ödenmez veya teminat verilmezse, icra mahkemesinden, istinaf veya temyiz yahut yargılamanın iadesi yoluyla ait olduğu mahkemeden icranın geri bırakılması kararı getirilmedikçe cebri icra yapılacağı ve mal beyanında bulunulması gerektiği ihtar edilir. Borçlu, Devlet veya adlî yardımdan yararlanan bir kimse ise 2004 sayılı Kanun'un 36. maddesi gereğince icranın geri bırakılması için teminat gösterme zorunluluğu bulunmaz. Aynı madde uyarınca ilam alacaklısının gösterilen teminat üzerinde rüçhan hakkı mevcuttur.

Taşınmaz Mallara ve Ayni Haklara İlişkin Uyuşmazlıklar

Taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin ilamların icrası kesinleşme şartına bağlıdır. Tapu iptali ve tescil davasının yargılama sırasında bedele dönüşmüş olması uyuşmazlığın temel niteliğini ortadan kaldırmaz; çekişme taşınmazın aynına ilişkin kaldığı sürece karar kesinleşmeden icraya konulamaz.

Müdahalenin men'i davasında davalı tarafın mülkiyet iddiasına dayanması durumunda çekişme ayni hak eksenine taşınır; bu halde verilen karar kesinleşmeden icra edilemez. Buna karşılık kamulaştırma bedel tespiti ve alacak davalarında taşınmazın aynı doğrudan ihtilaf konusu teşkil etmediğinden ilam kesinleşme aranmaksızın takibe konu edilebilir.

Hükmün Tavzihi ve Maddi Hataların Düzeltilmesi

Hükümdeki yazı ve hesap hataları ile diğer benzeri açık hatalar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 304 uyarınca mahkemece resen veya taraflardan birinin talebi üzerine düzeltilebilir. Hüküm tebliğ edilmişse hâkim tarafları dinlemeden hatayı düzeltemez; taraflar davet edilmesine rağmen gelmezse inceleme dosya üzerinden yapılarak karar verilebilir.

Hüküm yeterince açık değilse veya icrasında tereddüt uyandırıyor yahut birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 305 uyarınca icrası tamamlanıncaya kadar taraflardan her biri hükmün açıklanmasını veya tereddüt ya da aykırılığın giderilmesini isteyebilir. Tavzih mekanizması infaz kabiliyetini sağlamaya hizmet eder; ancak anılan madde gereğince hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçlar tavzih yolu ile sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez.

İlam Mahiyetindeki Belgeler ve İlamların Yerine Getirilmesi

İlam niteliğindeki belgeler 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 38 içerisinde açıkça belirlenmiştir. Mahkeme huzurunda gerçekleşen sulh ve kabuller, kanun yolu aşamalarında verilen temyiz ve istinaf kefaletnameleri, icra dairesinde tesis edilen kefaletler ile noterlikçe re'sen tanzim edilip para borcu ikrarı barındıran senetler ilamların icrasına ilişkin kurallara göre infaz edilir. Düzenlenen icra kefaletleri müteselsil kefalet hükmü doğurur. Kanun koyucu yalnızca re'sen düzenlenmiş ve para borcu ikrarı içeren belgeleri ilam derecesinde kabul ettiğinden, noterde yalnızca imza tasdiki yapılması belgeye ilam vasfı kazandırmaz.

Taşınmazın tahliye ve teslimine dair ilam icra dairesine verildiğinde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 26 gereğince borçluya icra emri tebliğ edilerek yedi gün içinde taşınmazın teslimi emredilir. Borçlu taşınmazı işgal etmekte iken bu emre uymazsa ilamın hükmü zorla icra olunur. Alacaklıya teslim edilen taşınmaza haklı bir sebep olmaksızın tekrar giren borçlu ise mahkemeden ayrıca hüküm almaya gerek kalmaksızın zorla çıkarılır.

Bir işin yapılmasına ilişkin ilamlarda borçlu belirlenen sürelerde işe başlamaz veya işi bitirmezse, iş başkası tarafından yapılabilecek nitelikte bulunduğu takdirde yapılması için gereken masraf 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 30 uyarınca icra memuru tarafından bilirkişiye takdir ettirilir. Bu masrafın ileride hükme gerek kalmaksızın borçludan tahsil edilip kendisine verilmesi üzere ifasına alacaklı muvafakat ederse iş yaptırılır; muvafakat edilmezse ayrıca hüküm almaya gerek kalmadan borçlunun yeterli miktarda malı haczedilip paraya çevrilerek iş yerine getirilir. İlam bir işin yapılmamasına ilişkin olduğunda ise 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 30 uyarınca borçluya tebliğ edilecek icra emrinde, ilam hükmüne muhalefet edilmesinin kanundaki cezai yaptırımı gerektirdiği bildirilir. İşin yapılmasına veya yapılmamasına dair ilam yerine getirildikten sonra borçlu ilam hükmünü ortadan kaldıracak bir eylemde bulunursa, mahkemeden ayrıca hüküm almaya gerek kalmadan ilam hükmü tekrar zorla icra edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy