Türkiye'de yasal olarak ikamet izniyle kalan yabancılar, mevcut ikamet gerekçelerinin sona ermesi veya yeni bir kalış amacının doğması hâlinde durumlarına uygun başka bir ikamet izni türüne geçiş talebinde bulunabilir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 29/1 uyarınca, ikamet izninin verilmesine dayanak teşkil eden sebebin kalkması veya farklı bir amacın ortaya çıkması yabancıya yeni kalış gayesine göre izin isteme imkânı tanır. Aynı maddenin ikinci fıkrasında izinler arasındaki geçiş usul ve esaslarının yönetmelikle düzenleneceği öngörülmektedir. Geçiş şartlarını sağlamayan yabancıların ise yeniden ikamet izni başvurusunda bulunması mümkündür.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 29Kaynağı aç
Başvuru Usulü ve Değerlendirme
İkamet izinleri arasındaki geçiş işlemleri, e-ikamet web sitesi üzerinden yabancı kişi hakkında bilgiler girilerek ön başvurunun yapılması ve randevu alınmasıyla gerçekleştirilir. Randevu gün ve saatinde, geçilmek istenen ikamet türü için gerekli belgeler eksiksiz hazırlanarak İl Göç İdaresine başvurulur ve evrak teslim edilir. İl Göç İdaresi başvuruyu inceleyerek kabul veya ret kararı verir. Başvurularda mevzuatta belirlenen sürelere ve usullere riayet edilmemesi talebin reddine sebep olabilir veya başvurunun reddi gündeme gelebilir.
Başvuru Süreleri ve Farklı Gerekçelerin Doğması
İkamet izninin verilmesine esas olan gerekçenin sona ermesi hâlinde başvurunun on gün içinde idareye iletilmesi gerektiği belirtilmekte; ayrıca bu on günlük sürenin gerekçenin sona ermesinden veya ikamet izni süresinin dolmasından itibaren başlayacağına ilişkin farklı bir anlatıma da yer verilmektedir. Yeni bir gerekçenin ortaya çıktığı durumlarda ise süre şartı aranmamakta ve ikamet izni süresinin dolması beklenmeden yeni ikamet iznine geçiş talep edilebilmektedir.
Öğrenci, Aile ve Çalışma İzinleri Arasında Geçiş Dengesi
Öğrenci ikamet iznine sahip olan yabancı için aile ikamet izni alma koşulları ortaya çıkarsa aile ikamet iznine geçiş yapılabilir. Bu yabancı, öğrenci ikamet izni koşullarını taşımaya devam ettiği sürece öğrenci ikamet izninin sağladığı haklardan da aynen yararlanır. Aile ikamet iznine sahip yabancı açısından öğrenci ikamet izni alma koşullarının ortaya çıkması hâlinde ise aile ikamet izni devam ettirilir ve yabancı öğrenci ikamet izninin sağladığı haklardan da aynen yararlandırılır.
Çalışma iznine sahip olan yabancı için öğrenci ikamet izni alabilme koşullarının ortaya çıkması hâlinde çalışma izni devam eder ve yabancı öğrenci ikamet izninin sağladığı haklardan aynen yararlanır. İnsani ikamet izni veya insan ticareti mağduru ikamet izni bulunan yabancılar da öğrenci ikamet izni alabilme koşulları ortaya çıktığında, öğrenci ikamet iznine geçmeden de bu iznin sağladığı haklardan yararlanabilirler.
Evlilik Birliklerinin Kurulması ve Sona Ermesi
Bir Türk vatandaşıyla evlenen yabancının elindeki kısa dönem ikamet izninden aile ikamet iznine geçmesi mümkündür. Aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçiş ise 6458 sayılı Kanun m. 31/1-ğ bendinde açıkça düzenlenmiş olup bu statüdeki yabancılara belirli koşullarla kısa dönem ikamet izni verilebilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 31Kaynağı aç
Türk vatandaşıyla evli olup aile ikamet izni bulunan yabancının boşanması hâlinde en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olması şartıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir; bu yabancı şartlarını sağladığı diğer ikamet izni türüne de başvurabilir. Bununla birlikte, boşanmaya ilişkin mahkeme kararının sunulmasında üç yıl aile ikametiyle kalmış olma veya üç yıl evli kalmış olma ölçütlerine farklı biçimlerde değinilmektedir. Aile içi şiddet mağduru olan yabancılarda ise üç yıl evli kalma şartı aranmadan, mağduriyeti ispatlayan mahkeme kararıyla kısa dönem ikamet iznine geçiş yapılabilir. Yabancının eşinin ölmesi ve evlilik birliğinin sona ermesi durumunda ise eşin ölüm belgesi sunulmalıdır.
Kısa Dönem ve Turistik İkamet İznine Geçiş
Kısa dönem ikamet iznine geçişte 6458 sayılı Kanun m. 32 uyarınca, yabancının kanunun 31 inci maddesinde öngörülen gerekçelerden birini belgelemesi, anılan kanunun 7 nci maddesi kapsamına girmemesi, genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma imkânına sahip olması, istendiğinde adli sicil belgesini ibraz etmesi ve adres bilgilerini sunması zorunludur. Türkiye'deki yükseköğrenim programlarından mezun olan yabancılar, mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde müracaat etmeleri şartıyla 6458 sayılı Kanun m. 31/1-i ve m. 31/4 hükümleri uyarınca bir defaya mahsus en fazla bir yıl süreli kısa dönem ikamet izni alabilirler.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 32Kaynağı aç
Kısa dönem ikametine geçiş işlemlerinde başvuru formu, pasaport veya yerine geçen belgenin fotokopisi, dört adet biyometrik fotoğraf, önceki ikamet belgesinin fotokopisi, harç ve kart bedeli makbuzları, geçerli sağlık sigortası, adres kayıt belgesi, tapu veya noter tasdikli kira sözleşmesi gibi kalınacak yeri tevsik eden belge ile yeterli maddi gelire ilişkin beyan sunulmalıdır. Randevu gününde önceki izin belgesinin aslı idareye verilir. Bilimsel araştırma yapacaklardan amaca uygun vize, sağlık tedavisi göreceklerden hastaneye kabul ve tedavi başlangıç belgeleri gibi kalış gerekçesine özgü evrak ayrıca aranır. Turizm amaçlı geçişlerde ise form, dört fotoğraf, pasaport sureti, süreyi kapsayan sağlık sigortası ve konaklamayı gösteren evrak ibraz edilir.
Aile ve Öğrenci İkamet İzinleri İçin Aranan Evrak
Aile ikamet iznine geçiş başvurusunda başvuru sahibinden başvuru formu, pasaport veya yerine geçen belgenin fotokopisi, dört adet biyometrik fotoğraf, ikamet harcı ve kart bedeli makbuzları ile evlilik cüzdanı veya evli olunduğunu kanıtlayan belgenin fotokopisi istenir. Destekleyici Türk vatandaşı ise kimlik kartı veya nüfus cüzdanının aslı ve fotokopisi; yabancı ise pasaport veya yerine geçen belgenin fotokopisi ile ikamet izni, çalışma izni, mavi kart ya da mülteci veya ikincil koruma statü sahibi kimlik belgesinin fotokopisi aranır. Destekleyiciden ayrıca kalınacak sürede yeterli ve düzenli maddi imkâna sahip olunduğuna dair onaylı ve imzalı belge, tüm aileyi kapsayan geçerli sağlık sigortası, adli sicil kaydı, adres kayıt belgesi ve kalınacak yeri gösterir belge talep edilir. Başvuranın çocuk olması hâlinde destekleyicinin veya eşinin ergin olmayan ya da bakmakla yükümlü olduğu çocuğu bulunuyorsa, pasaport veya kimlikten anne ve baba tespit edilemiyorsa onaylı doğum belgesi; boşanma hâlinde onaylı velayet belgesi veya velayet ortaksa diğer ebeveynin onaylı muvafakatnamesi; ebeveynlerden birinin ölümü hâlinde ise onaylı ölüm belgesi istenir.
Öğrenci ikamet iznine geçiş başvurusunda ikamet izni geçiş başvurusu formu, pasaport veya yerine geçen belgenin fotokopisi, dört adet biyometrik fotoğraf ve önceki ikamet izin belgesinin fotokopisi istenir; önceki belgenin aslı randevu gününde teslim edilmelidir. Ayrıca kalınacak sürede yeterli ve düzenli maddi imkâna sahip olunduğuna dair beyan, aktif öğrencilik belgesi, geçerli sağlık sigortası ve yerleşim yerini gösterir belge aranır. Başvuru sahibinin çocuk olması hâlinde, pasaport veya kimlik kartından anne ve baba tespit edilemiyorsa onaylı doğum belgesi; anne veya babadan birinin bulunmaması durumunda onaylı muvafakatname, ebeveynlerden birinin ölümü hâlinde onaylı ölüm belgesi; boşanma hâlinde ise çocuğun onaylı velayet belgesi talep edilir.
Uzun Dönem İkamet İznine Geçiş Kuralları
Gerekli kanuni şartları yerine getiren kısa dönem, öğrenci ve aile ikamet izni sahipleri uzun dönem ikamet iznine geçiş yapabilir. Ancak uluslararası koruma statüsü sahipleri olan mülteciler, şartlı mülteciler ve ikincil koruma sahipleri ile insani ikamet izni ve geçici koruma altında bulunan yabancılara kanunen uzun dönem ikamet iznine geçiş yapma hakkı tanınmamıştır.
Uzun dönem ikamet iznine geçiş başvurusunda geçiş formu, en az altı ay geçerli pasaport veya yerine geçen belgenin fotokopisi, dört adet biyometrik fotoğraf ve randevu gününde aslı teslim edilmek üzere önceki ikamet belgesinin fotokopisi istenir. Bunun yanında son üç yıl içinde sosyal yardım alınmadığına dair imzalı ve mühürlü belgenin aslı, kalınacak sürede yeterli ve düzenli maddi imkâna sahip olunduğuna dair onaylı ve imzalı belge, adli sicil kaydı, geçerli sağlık sigortası, adres kayıt belgesi ve kalınacak yeri gösterir belge aranır. Başvuran çocuk ise pasaport veya kimlikten anne ve baba belirlenemediğinde onaylı doğum belgesi, anne veya babadan birinin bulunmaması hâlinde onaylı muvafakatname ile ölüm hâlinde onaylı ölüm belgesi ve boşanma durumunda çocuğun onaylı velayet belgesi sunulur. Ayrıca kişinin on sekiz yaşından küçük olması durumunda, yurt dışındaki anne, baba veya yasal temsilcinin vereceği onaylı muvafakatname ile bu muvafakatnamede belirtilmesi kaydıyla Türkiye’deki gerçek ya da tüzel kişilerce verilecek noter onaylı taahhütname gereklidir.
Başvuru Sırasında Yurt Dışına Çıkış
İkamet izni geçiş talebinde bulunmuş yabancıların yasal süreç işlerken Türkiye dışına çıkış yapma hakkı saklıdır. Bu durumdaki yabancı, yetkili makamlarca tanzim edilen ikamet izni müracaat belgesi ve harç ödendi makbuzuyla birlikte, en geç on beş gün içinde ülkeye geri dönmek şartıyla hudut kapılarından çıkış yapabilir. Türkiye dışında geçirilen sürenin on beş günü aşması hâlinde geri dönüşte vize hükümleri tatbik edilir.
Sık Sorulan Sorular
İkamet izni sahibi yabancı başka bir ikamet iznine geçebilir mi?
Evet, 6458 sayılı Kanun m. 29 uyarınca ikamet iznine esas olan gerekçenin sona ermesi veya farklı bir kalış amacının doğması hâlinde yeni amaca uygun ikamet türüne geçiş başvurusu yapılabilir. Şartları sağlamayan kişiler ise yeniden izin başvurusunda bulunabilir.
İkamet izni geçiş başvurusunda on günlük süre ne zaman başlar?
İkamet iznine esas gerekçenin sona ermesi hâlinde başvurunun on gün içinde idareye iletilmesi gerektiği düzenlendiği gibi, on günlük sürenin gerekçenin sona ermesinden veya ikamet izni süresinin dolmasından itibaren başlayacağı yönünde de belirleme bulunmaktadır. Yeni bir gerekçenin ortaya çıkması hâlinde ise süre şartı öngörülmemiş olup izin süresinin dolması beklenmeden başvuru yapılabilir.
Öğrenci ikamet izninden aile ikamet iznine geçiş yapılabilir mi?
Evet, aile ikamet izni şartları doğduğunda geçiş yapılabilir; ayrıca yabancı öğrencilik koşullarını koruduğu sürece öğrencilik statüsünün sağladığı kanuni hakları kullanmaya devam eder.
Uzun dönem ikamet iznine kimler geçiş yapamaz?
Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü sahipleri, geçici koruma kapsamındaki yabancılar ve insani ikamet iznine sahip kişiler uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkından yararlanamaz.
Boşanma sonrasında kısa dönem ikamet izni nasıl alınır?
Türk vatandaşıyla evli olup aile ikamet izni bulunan yabancının boşanması hâlinde en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olması şartıyla kısa dönem ikamet izni verilebilmektedir; ayrıca üç yıl evli kalma şartıyla boşanmaya ilişkin mahkeme kararının sunulmasına dair farklı bir ölçüte de yer verilmektedir. Aile içi şiddet mağduru olduğunu mahkeme kararıyla kanıtlayanlarda ise üç yıl evli kalma şartı aranmaz.
Başvuru devam ederken yurt dışına çıkılabilir mi?
İkamet izni müracaat belgesi ve harç makbuzu bulunması kaydıyla, on beş gün içinde Türkiye'ye geri dönmek şartıyla yurt dışına çıkılabilir; on beş günlük sürenin aşılması hâlinde vize hükümleri devreye girer.
Yükseköğrenim mezunu yabancılar mezuniyet sonrasında kısa dönem ikametine geçebilir mi?
Evet, 6458 sayılı Kanun m. 31/1-i ve m. 31/4 hükümleri gereğince Türkiye'de yükseköğrenimini bitiren yabancılar mezuniyetten itibaren altı ay içinde müracaat etmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere en fazla bir yıl süreli kısa dönem ikamet izni alabilirler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy