Yabancıların İkamet İzni Başvurusu ve Şartları

İkamet İzninin Niteliği ve Başvuru Aşamaları

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca ikamet izni, yabancı uyruklu kişilere Türkiye sınırları dahilinde yetkili idari mercilerce tanınan yasal kalış imkânını ve belirli bir yerde ikamet etme yetkisini belgeleyen izindir. Türkiye'de vizenin tanıdığı süreden veya doksan günden fazla kalacak yabancıların e-ikamet sistemi üzerinden durumlarına uygun ikamet izni türüne göre müracaat etmeleri gerekir. Başvuru süreci yabancı tarafından bizzat yapılabileceği gibi vekil aracılığıyla da yürütülebilir. Süreç devam ederken yabancıya yasal kalış hakkı sağlayan bir müracaat belgesi verilir. Geçerli bir mazereti olmaksızın randevu gününde il veya ilçe göç idaresi müdürlüğünde hazır bulunmayan yabancılar hiç başvuruda bulunmamış sayılır.

İdarenin başvuruyu yasal olarak doksan gün içinde sonuçlandırma yükümlülüğü bulunur. İnceleme sonucunun olumlu olması halinde yabancıya bir Yabancı Kimlik Numarası verilir ve düzenlenen ikamet izin belgesi PTT Kargo aracılığıyla yabancının adresine gönderilir. İkamet izninin alınmasının ardından yabancı tarafından Adres Kayıt Sistemi tescilinin en geç yirmi iş günü içinde yaptırılması gerekir.

Genel Şartlar ve Talep Edilen Belgeler

İkamet izni başvurusunda bulunabilmek için pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin talep edilen ikamet süresinden en az altmış gün daha uzun geçerliliğe sahip olması şarttır. Yabancının 6458 sayılı Kanunun 7 nci ve 9 uncu maddeleri kapsamında Türkiye'ye giriş yasağı bulunmamalı ve yasaklı yabancılar grubunda yer almaması gerekir.

Başvuru sahibinin talep edilen kalış süresini kapsayan geçerli bir sağlık sigortasına sahip olması, Türkiye'de kalış sürecinde yeterli ve düzenli maddi imkânı bulunduğunu beyan etmesi ve kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından sakınca taşımaması aranır. Kalınacak adresin doğru ve eksiksiz beyan edilmesi gerekmekte olup başvuruya Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi adresinin eklenmesi şarttır. İlk kez ikamet izni alacak yabancıların adres belgesi olarak ibraz edecekleri kira sözleşmelerinin noter huzurunda taraflarca karşılıklı imzalanmış olması gerekir; tek taraflı onay kabul edilmez.

İkamet İzni Türleri ve İzin Süreleri

Kısa dönem ikamet izni kural olarak her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle düzenlenebilir. Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayan yabancılar mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde müracaat ettikleri takdirde kısa dönem ikamet izni alabilirler. Yabancı öğrencinin öğrenim süresi bir yıldan kısa ise verilecek öğrenci ikamet izninin süresi bu öğrenim süresini aşamaz.

Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle yaşamış, son üç yılda devletten herhangi bir yardımdan faydalanmamış, kendisine yetecek ve yaşamını sürdürebilecek aylık gelire sahip, geçerli sağlık sigortası bulunan ve topluma ya da kamusal güvenliğe tehdit oluşturmayan yabancılara süresiz uzun dönem ikamet izni verilebilir. İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancılara ise valiliklerce otuz gün süreli ikamet izni verilebilir; bu izin en fazla altışar aylık sürelerle uzatılarak toplam üç yılı geçemez.

Mevcut oturma izninin uzatılması talebi valiliklere yapılır ve uzatma başvurusunun mevcut iznin bitmesine en az altmış gün kalmasından itibaren tamamlanması gerekir. İkamet izni yabancıya yalnızca barınma hakkı tanır; Türkiye'de çalışabilmek için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından ayrıca çalışma izni alınması gerekir.

Aile İkamet İzni Düzenlemesi

Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi kapsamındakilerin, ikamet izinlerinden birine sahip olan yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan çocuğuna ya da bağımlı yabancı çocuğuna aile ikamet izni verilebilir. Aile ikamet izni en fazla üç yıl süreyle verilir. Türkiye dışında ortak velayeti bulunan anne veya babanın muvafakati aranır. Bu izin on sekiz yaşına kadar yabancıya öğrenci ikamet izni almadan eğitim hakkı sağlar.

Her bir yabancının izin belgesi ayrı olarak tanzim edilir. Aile ikamet izniyle Türkiye'de en az üç yıl kalanlardan on sekiz yaşını tamamlayanlar talepleri halinde bu izni kısa dönem ikamet iznine dönüştürebilirler. Boşanma durumunda Türk vatandaşıyla evlilik birliği içinde en az üç yıl aile ikamet izniyle kalan yabancıya talebi üzerine kısa dönem ikamet izni verilebilir. Aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabit olan yabancı eş ile destekleyicinin ölümü hâlinde ise üç yıllık süre şartı aranmaksızın kısa dönem ikamet izni düzenlenebilir.

İznin Geçersizliği, Ret ve Yargı Yolu

Düzenlenen ikamet izni alındıktan sonra altı ay içinde fiilen Türkiye'de kullanılmaya başlanmazsa kendiliğinden geçersiz hâle gelir. Başvurunun reddedilmesi durumunda, aynı türden oturma izni başvurusu ret kararının üzerinden altı ay geçmedikçe tekrar yapılamaz; süresinden önce yapılan başvurular reddedilir. Ancak yasal kalış hakkı sağlayan vize süresi bitmeyen yabancılar yasal kalış amaçlarına uygun bir oturma iznine başvurabilirler.

İkamet izni başvurusunun reddi kararına karşı kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde görevli idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Başvurusu reddedilen yabancıların ret kararı sonrasında genellikle on gün içinde Türkiye'den çıkış yapması istenir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy