İkame Araç Bedelinin Hukuki Niteliği ve Kapsamı
Trafik kazası nedeniyle aracın hasar görmesi halinde, araç tamir edilene kadar geçen sürede yerine kiralanan taşıtın ücreti veya araç kiralandığı varsayılarak ödenmesi gereken mahrumiyet karşılığı ikame araç bedeli olarak adlandırılır. Trafik kazasında aracı zarar gören kişi söz konusu bedeli bizzat talep edebileceği gibi varsa kanuni temsilcileri aracılığıyla da bu istemde bulunabilir.
İkame araç bedeli talebi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiil hükümleri uyarınca karşı tarafın kusuru oranında istenir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 50. maddesinin birinci fıkrası uyarınca zarar gören taraf, uğradığı zararı ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır. Haksız fiil sorumluluğunda gerçek zarar ilkesi geçerli olup, zarar gören kişi haksız fiil sebebiyle yalnızca fiilen gerçekleşen gerçek zararını sorumlulardan talep edebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 50Kaynağı aç
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/26777, K. 2022/11236Kaynağı aç
Fatura Sunma Zorunluluğu ve Zararın Hesaplanması
İkame araç bedelinin istenebilmesi için fiilen araç kiralandığına dair fatura veya ödeme belgesi sunulması zorunlu değildir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 50. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri gözeterek zararın miktarını hakkaniyete uygun şekilde belirler. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2021/26777 Esas ve 2022/11236 Karar sayılı ilamı doğrultusunda, araçtaki hasarın niteliğine göre makul tamir süresi saptanarak ilgilinin ihtiyaçları çerçevesinde mahrumiyet süresine denk gelen emsal kiralama bedeli bilirkişi marifetiyle belirlenir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2017/5583 Esas ve 2019/11651 Karar sayılı ilamına göre, araç mahrumiyet zararı hesaplanırken aracın makul tamir süresi ile aynı vasıftaki aracın kiralama bedeli belirlenmeli; ayrıca ilgilinin aracını kullanamadığı dönemde yapmaktan kurtulduğu bakım ve amortisman gibi tasarruf edilen giderler de hesaplanan tutardan indirilmelidir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2016/7273 Esas, 2017/540 Karar ve 2015/11416 Esas, 2016/1044 Karar sayılı ilamlarında da bilirkişi raporundaki tespitlere uygun olarak belirlenen mahrumiyet bedelinin yasal faiziyle tahsiline yönelik mahkeme kararları yerinde bulunmuştur.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2016/7273, K. 2017/540Kaynağı aç
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2015/11416, K. 2016/1044Kaynağı aç
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/5583, K. 2019/11651Kaynağı aç
Sigorta Şirketinin Sorumluluğu ve Talep Yolları
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2017/5631 Esas ve 2018/4390 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, aracın tamir süresince kullanılamamasından doğan ikame araç bedeli zorunlu mali sorumluluk sigortası teminatı kapsamı dışındadır. Bu nedenle ikame araç bedeli kural olarak kazaya karışan kusurlu araç sürücüsü ve işleteninden talep edilir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/5631, K. 2018/4390Kaynağı aç
İkame araç tazminatı ilamsız icra takibi yoluyla veya Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiil kurallarına dayalı trafik kazasından kaynaklanan tazminat davası yoluyla ileri sürülebilir. Haksız fiilden doğan ikame araç tazminatı taleplerinde dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunlu olmayıp, taraflar uyuşmazlığın çözümü için ihtiyari olarak arabulucuya başvurabilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
İkame araç bedeli davasında genel görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir; davanın ticari nitelikte olması halinde görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. 6100 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca davalı birden fazla ise dava bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabileceği gibi, kanunda davalıların tamamı hakkında ortak yetkili bir mahkeme öngörülmüşse dava o yer mahkemesinde görülür. Ancak birden fazla davalının bulunduğu hallerde dava, davalılardan birini sırf yerleşim yerinden başka bir mahkemeye getirmek amacıyla açılmışsa, mahkeme ilgili davalının itirazı üzerine onun hakkındaki davayı ayırarak yetkisizlik kararı verir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 7Kaynağı aç
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 16. maddesi gereğince haksız fiilden doğan tazminat davalarında; haksız fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu yer yahut zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 16Kaynağı aç
Zamanaşımı Süresi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesinin birinci fıkrası uyarınca haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak 10 yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 72Kaynağı aç
İkame araç bedeli talep edebilmek için fatura sunmak zorunlu mudur?
Hayır, fatura sunulması zorunlu değildir; Türk Borçlar Kanunu'nun 50. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca hâkim, aracın makul tamir süresine denk gelen emsal kiralama bedelini bilirkişi marifetiyle belirleyebilir.
İkame araç bedeli trafik sigortasından istenebilir mi?
Aracın onarım süresince kullanılamamasından doğan ikame araç mahrumiyet bedeli, Yargıtay içtihatları uyarınca zorunlu mali sorumluluk sigortası teminatı kapsamı dışındadır.
İkame araç tazminatı davasında görevli ve yetkili mahkeme neresidir?
Görevli mahkeme kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesi olup, uyuşmazlığın ticari nitelik taşıması veya sigortacıya yöneltilmesi halinde Asliye Ticaret Mahkemesidir; yetkili mahkeme ise davalının yerleşim yeri, haksız fiilin işlendiği yer, zararın doğduğu yer veya zarar görenin yerleşim yeridir.
İkame araç bedeli talebinde zamanaşımı süresi ne kadardır?
Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlde kaza tarihinden itibaren 10 yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar; eylem daha uzun zamanaşımı öngören cezayı gerektiriyorsa ceza zamanaşımı uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

