İhtiyari arabuluculuk sonunda üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Alacak ve tazminat uyuşmazlıklarının uzlaşmayla sonuçlanması, iş sözleşmesinin fesih nedeni üzerinde de anlaşma yapıldığı anlamına gelmez. Tutanakta sendikal tazminata ilişkin müzakere ve anlaşma yoksa, sözleşmenin bu anlaşmayla sona erdiği gerekçesiyle sendikal fesih iddiasının artık ileri sürülemeyeceği kabulü hatalıdır.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 18Kaynağı aç
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/7438, K. 2023/6717Kaynağı aç
Arabuluculuğa elverişli uyuşmazlıklar
Kanunun uygulama alanı, yabancı unsur taşıyan uyuşmazlıkları da kapsayacak biçimde, tarafların serbestçe tasarruf edebildiği iş ve işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarıyla sınırlıdır. Aile içi şiddet iddiası bulunan uyuşmazlıklar bu kapsamın dışındadır.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 1Kaynağı aç
Anlaşma belgesinin kapsamı ve imzası
Arabuluculuk faaliyeti sonunda varılan anlaşmanın kapsamını taraflar belirler. Anlaşma belgesi düzenlenmesi hâlinde bu belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır.
Taraflar arabuluculuk sonunda anlaşırsa, anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini isteyebilir. Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa istem, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden yapılır. Davanın görülmesi sırasında başvurulmuşsa istem, davanın görüldüğü mahkemeden yapılır. Bu şerhi içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır.
İcra edilebilirlik şerhinin verilmesi çekişmesiz yargı işidir ve inceleme dosya üzerinden yapılır. Arabuluculuğa elverişli aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda inceleme duruşmalı yapılır. İncelemenin kapsamı, anlaşmanın içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığı hususlarıyla sınırlıdır.
Kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı hâller hariç, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Ticari uyuşmazlıklarda bu sonuç, avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesine bağlanmıştır.
Üzerinde anlaşılan hususlarda dava yasağı
6325 sayılı Kanun’un 18. maddesinin beşinci fıkrasına göre arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Hüküm, üzerinde anlaşılan hususlarla sınırlıdır.
Sendikal tazminatın tutanak dışında kalması
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 08.05.2023 tarihli, E. 2023/7438, K. 2023/6717 sayılı kararında uyuşmazlık, ihtiyari arabuluculuk faaliyetinden sonra feshin sendikal nedene dayandığı iddiasıyla sendikal tazminat talep edilip edilemeyeceğidir.
Kararın incelediği somut davalardaki ihtiyari arabuluculuk anlaşma tutanağında konu; işçilik alacakları, kıdem, ihbar, iki aylık net maaş ücret alacağı ve bakiye maaş olarak belirtilmiştir. Tarafların müzakereler sonucunda anlaştığı hususlar kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, iki maaş net ücret alacağı ve bakiye maaştır. Anlaşılan kalemler arasında sendikal tazminat yer almamıştır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesine göre alacak ve tazminatlar konusunda ortaya çıkan anlaşmazlıkların arabuluculukta uzlaşmayla sonuçlandırılmış olması, sözleşmenin fesih nedeni konusunda tarafların anlaştığı şeklinde değerlendirilemez. Bu değerlendirme, sendikal tazminatın tutanak kapsamı dışında kaldığı belirlenen uyuşmazlığa ilişkindir.
Sendikal tazminat istenen bu davalarda, fesih nedeninin esas yönünden incelenmesi gerekirken, iş sözleşmesinin ihtiyari arabuluculuk anlaşmasıyla bittiği ve bu nedenle sendikal fesih iddiasının kapatıldığı yönündeki kabul hatalı görülmüştür.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, tutanakta sendikal tazminat müzakere edilip anlaşılmadığı için fesih nedenini esasından ele alan Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesinin yaklaşımı doğrultusunda uyuşmazlığın çözülmesine 08.05.2023 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak karar vermiştir. Karar, somut fesihlerin sendikal nedene dayandığını tespit etmez.
Aynı kararda aktarılan Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi kararlarında, ihtiyari arabulucuya başvurup anlaşarak işten ayrıldıktan sonra sendikal nedenle fesih iddiası ileri sürülmesinin iyiniyet kurallarıyla bağdaşmayacağı gerekçesiyle sendikal tazminat talebinin reddi benimsenmiştir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu gerekçeyi sonuç olarak benimsememiş; sendikal tazminata ilişkin müzakere ve anlaşma olmayan durumda esas incelemesini esas almıştır.
Sık sorulan sorular
Anlaşılan konularda yeniden dava açılabilir mi?
Hayır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Yasak, üzerinde anlaşılan hususlarla sınırlıdır.
Alacaklarda uzlaşma fesih nedenini kapsar mı?
Kendiliğinden kapsamaz. Alacak ve tazminat anlaşmazlıklarının arabuluculukta uzlaşmayla sonuçlanması, sözleşmenin fesih nedeni üzerinde anlaşma yapıldığı anlamına gelmez.
Tutanakta sendikal tazminat yoksa istem kapanır mı?
Somut kararda kapanmış sayılmamıştır. Sendikal tazminata ilişkin müzakere ve anlaşma yoksa, anlaşmayla sona erme gerekçesiyle fesih iddiasının ileri sürülemeyeceği kabulü hatalıdır; fesih nedeni esas yönünden değerlendirilir.
İcra edilebilirlik şerhi hangi mahkemeden istenir?
Dava açılmadan önceki arabuluculukta arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, dava sırasında ise davanın görüldüğü mahkemeden istenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

