İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi durumunda, bildirim öneli ile yıllık ücretli izin sürelerinin aynı döneme denk getirilmesi hukuken geçerli değildir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesi gereğince, işveren feshinde bildirim süresi ile işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez. Bu nedenle işverenin bildirim öneli içinde yıllık izin kullandırması ihbar süresini geçersiz kılar.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2011/15046, K. 2012/15521Kaynağı aç
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2016/17771, K. 2016/17890Kaynağı aç
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 59Kaynağı aç
Yıllık Ücretli İzin Hakkının Hukuki Niteliği ve Koşulları
Yıllık ücretli izin hakkı, Anayasa temelli bir dinlenme hakkıdır ve bu haktan vazgeçilmesi mümkün değildir. 4857 sayılı Kanun'un 53. maddesi uyarınca, deneme süresi de dahil olmak üzere işyerinde işe başladığı günden itibaren en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. İş sözleşmesi fiilen sürerken işçinin kullanmadığı izin günlerinin ücrete dönüştürülmesi veya bu haktan feragat edilmesi hukuken geçersizdir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 53Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesinde öngörülen yıllık ücretli izin süreleri işçinin kıdemine göre kademelendirilmiştir. Buna göre işyerindeki çalışma süresi bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) süren çalışanlar için izin en az 14 gün, beş yıldan fazla olup on beş yıldan az sürenler için en az 20 gün, on beş yıl ve üzeri olanlar için ise en az 26 gün olarak kullandırılmalıdır. Maden ve yer altı işlerinde yürütülen faaliyetlerde bu sürelere dörder gün eklenir. Bunun yanı sıra, henüz 18 yaşını doldurmamış genç çalışanlar ile 50 ve daha yukarı yaştaki çalışanlara tanınacak dinlenme süresi 20 günün altına indirilemez.
İşverence Yapılan Fesihte İhbar Öneli ile Yıllık İznin Çakışması
İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi durumunda, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesinde işçinin kıdemine göre iki ila sekiz hafta arasında belirlenen yasal veya artırılmış bildirim önelleri ile yıllık izin süreleri iç içe geçemez. Bildirim öneli işçinin iş ilişkisinin sona ermesine hazırlanmasını ve yeni bir iş bulmasını amaçlarken, yıllık izin dinlenme hakkını korur. İki hakkın hukuki gayesi farklı olduğundan, yıllık iznin ihbar önelinden önce kullandırılmış olması asıldır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 17Kaynağı aç
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2016/17771 Esas ve 2016/17890 Karar sayılı ilamı uyarınca, yıllık izin ile ihbar önelinin iç içe geçmesi yıllık izni değil, ihbar önelini geçersiz kılar. İhbar önelinin bölünmezliği ilkesi gereğince, işverence ihbar önelinin bir kısmında yıllık izin kullandırılması bu ilkeyi ihlal eder ve işçiye ihbar tazminatı talep etme hakkı kazandırır.
İhbar öneli geçersiz sayılsa da işçinin fiilen kullandığı izin günleri hesapsız bırakılmaz. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin aynı ilamında belirtildiği üzere, ihbar öneli süresiyle çakışan ve işçinin fiilen yararlandığı izin süresi, fesih sonrasındaki yıllık izin hesabı yapılırken mahsup edilmeli ve izin alacağından düşülmelidir.
Yeni İş Arama İzninin Düzenlenişi ve İhlalinin Yaptırımı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca işveren, bildirim süreleri boyunca işçiye mesai saatleri dahilinde ve ücretinden herhangi bir indirim yapmaksızın yeni bir iş arama imkânı tanımakla yükümlüdür. Bu iznin günlük süresi en az iki saat olarak uygulanır. Çalışan arzu ettiği takdirde bu izin saatlerini bir arada kullanma hakkına sahiptir; ancak toplu kullanımı tercih eden işçinin bu zaman dilimini işten ayrılış tarihinden önceki günlere denk getirmesi ve durumu işverene önceden iletmesi zorunludur.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 27Kaynağı aç
İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücreti işçiye ödemek zorundadır. İş Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca işveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırırsa işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder. Ayrıca 59. madde uyarınca iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe geçirilemez.
İşçi Tarafından Yapılan Fesihte Sürelerin İç İçe Geçmesi
İş sözleşmesinin işçi tarafından bildirim öneli verilerek feshedilmesi halinde farklı bir değerlendirme söz konusu olmaktadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2011/15046 Esas ve 2012/15521 Karar sayılı kararı uyarınca, işçi tarafından ihbar önelli fesih halinde bildirim öneli ile yıllık izin süresinin iç içe girebileceği kabul edilmektedir. Bu halde işçi kendi bildirdiği ihbar süresi zarfında bakiye yıllık izin hakkını kullanabilir.
Sözleşmenin Sona Ermesinde İzin Ücreti, İspat Yükü ve Zamanaşımı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesi uyarınca iş ilişkisinin herhangi bir sebeple nihayete ermesi halinde, işçinin hak ettiği halde fiilen kullanamadığı yıllık izin günlerine tekabül eden ücret alacağı, fesih günündeki son ücret matrahı esas alınarak kendisine veya kanuni hak sahiplerine ödenir. Bu hakkın parasal talebe dönüşebilmesi bakımından ayrılığın haklı bir nedene dayanıp dayanmadığı ya da sözleşmeyi hangi tarafın feshettiği önem taşımaz. İzin ücreti alacağına dair zamanaşımı süresi de sözleşmenin sona erdiği tarih itibarıyla işlemeye başlar.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2011/15046 Esas ve 2012/15521 Karar sayılı ilamına göre, yıllık izinlerin kullandırıldığını kanıtlama yükü işverene aittir. İşveren bu durumu imzalı izin defteri veya eşdeğer bir yazılı belge ile kanıtlamak zorundadır; yazılı belgeyle ispatlayamayan işveren işçiye yemin teklifinde bulunabilir.
İşveren feshinde ihbar süresinde yıllık izin kullandırılırsa ne olur?
İşveren feshinde ihbar süresi ile yıllık izin iç içe geçemez; bu durum ihbar önelini geçersiz kılarak işçiye ihbar tazminatı hakkı verir, fiilen kullanılan izin süresi ise yıllık izin alacağından düşülür.
İşçi istifa ettiğinde ihbar süresi içinde yıllık izin kullanabilir mi?
İş sözleşmesinin işçi tarafından ihbar öneli verilerek feshedildiği durumlarda, bildirim öneli ile yıllık izin süresinin iç içe girebileceği kabul edilmektedir.
Kullandırılmayan yeni iş arama izninin hukuki yaptırımı nedir?
Yeni iş arama izni verilmezse ücreti ödenir; işveren iş arama izninde işçiyi çalıştırırsa izin karşılığı ücrete ilaveten çalıştırılan sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.
Kullanılmayan yıllık izin ücretinde zamanaşımı ne zaman başlar?
Kullanılmayan yıllık izin sürelerine ait ücret alacağında zamanaşımı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesi uyarınca iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

