İdari İşlemde İptal Davası, Süresi ve Sonuçları

İptal davası, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı oldukları için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan idari dava türüdür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesi bu davayı aynı maddede düzenlenen diğer idari davalardan ayrı tutar. İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan dava ise tam yargı davasıdır. İptal davasında aranan yön menfaatin ihlali, tam yargı davasında kişisel hakkın doğrudan muhtel olmasıdır.

İptal davasının konusu ve diğer dava türleri

İptal davasının konusu, sayılan yönlerden biri bakımından hukuka aykırılığı ileri sürülen idari işlemdir. Tam yargı davası, idari eylem ve işlemler nedeniyle kişisel hakkı doğrudan muhtel olan kişi tarafından açılır. Kanun metni iki dava için farklı şartlar öngörür.

Kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmeden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklar da idari dava türleri arasındadır. Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar bu kapsamın dışındadır. Sözleşme uyuşmazlığının idari dava sayılması, bu tahkim istisnasının bulunmamasına bağlıdır.

Hukuka uygunluk denetiminin sınırı

İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz. Yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak biçimde karar veremezler. İdari eylem ve işlem niteliğinde karar veremeyecekleri gibi, idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde de karar veremezler.

Dava açma süresi ve başlangıcı

Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Altmış ve otuz günlük süreler ancak ilgili özel kanunda ayrı bir süre gösterilmemişse uygulanır. Özel kanunda gösterilen süreler bu genel hükümde tek tek sayılmamıştır.

Bu süreler, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Başlangıç, bildirimin yapıldığı günün kendisi değil, onu izleyen gündür.

Mali yükümlerde sürenin işlemesi

Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda sürenin başlangıcı yükümün niteliğine göre belirlenir. Tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilat, tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğ, tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödeme, tescile bağlı vergilerde ise tescilin yapıldığı tarih esas alınır. Süre, bu tarihlerden ilgili olanını izleyen günden başlar.

İdarenin dava açması gereken konularda süre, ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği tarihi izleyen günden başlar. Bu başlangıç, ilgilinin kendi işlemine karşı açacağı davadaki yazılı bildirim başlangıcından ayrıdır.

İlan ve düzenleyici işlemler

Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde süre, özel kanunda aksine hüküm bulunmadıkça son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar. Özel kanundaki aksi hüküm bu hesabın yerine geçer. Hangi özel kanunun aksi hüküm içerdiği, her bildirim türüne göre ayrıca belirlenir.

İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.

Dava açmadan önce idareye başvuru

İlgililer, idari dava açılmadan önce ve idari dava açma süresi içinde, idari işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını isteyebilir. İstem üst makama, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makama yöneltilir. Kanun bu yolu istenebilir biçimde kurar; her uyuşmazlıkta dava açmadan önce başvuru zorunluluğu bu hükümden çıkarılmaz.

Başvuru, işlemeye başlamış idari dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması üzerine dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.

Yürürlükten kaldırılan fıkralar

2577 sayılı Kanun’un 2. maddesinin üçüncü fıkrası, 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK’nın 185. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olarak gösterilmektedir. Aynı Kanun’un 11. maddesinin dördüncü fıkrası mülgadır.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy