İdarenin Hizmet Kusuru Nedeniyle Tazminat Davası

İdarenin Hizmet Kusuru ve Hukuki Dayanağı

Kamu hizmetinin hiç yürütülmemesi, gereği gibi yerine getirilmemesi veya geç işletilmesi idarenin hizmet kusurunu oluşturur. Hizmet kusuru neticesinde meydana gelen zararlardan kamu hizmetini yürüten memur değil, kamu düzenini kurmak ve işlemi yürütmekle yükümlü olan idare sorumludur. İdarenin kendi eylemlerinden kaynaklanan zararları tazmin etme yükümlülüğünün anayasal dayanağı ise Anayasa'nın 125. maddesinin 7. fıkrasıdır.

İdarenin hizmet kusuruna dayalı sorumluluğu idari sözleşmelerden, idari işlemlerden veya idarenin ihmali tutumlarından kaynaklanabilmektedir. Zarara uğrayan kişinin kamu hizmetinin kusurlu yürütüldüğüne dair iddiası karşısında idare, hizmetin olması gerektiği gibi ve usulünce yerine getirildiğini ispat etmekle yükümlüdür.

Dava Türleri ve Mahkemece Kendiliğinden İncelenen Şartlar

İdarenin eylem ve işlemlerinden kaynaklanan hizmet kusuru nedeniyle kişilerin uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini amacıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında tam yargı davası açılır. Hizmet kusuru sebebiyle zarara uğrayan kişiler zararın tazmini için tam yargı davası açabileceği gibi, zararın doğumuna yol açan idari işlemin iptali istemiyle iptal davası da açabilirler.

Hizmet kusuruna dayalı bir tazminat davasının açılabilmesi için dava öncesinde idareye usulüne uygun başvuruda bulunularak zararın giderilmesinin istenmiş olması gerekir. Uyuşmazlık konusu işlemin kamu hizmetine ilişkin bulunması, idarenin kusurunun mevcudiyeti, somut bir zararın gerçekleşmesi, idareye süresinde başvurulması ve davanın kanuni süresinde açılması mahkemece kendiliğinden araştırılır; bu şartların eksikliği davanın reddine yol açar.

İdari Eylemlerde Ön Başvuru ve Dava Açma Süreleri

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesinin 1. fıkrası kapsamında, idarenin eylemlerinden ötürü hak kaybına uğrayan kişilerin doğrudan dava yoluna gitmeden evvel ön karar prosedürünü işletmesi zorunludur. Buna göre ilgililer, zarara sebebiyet veren eylemi öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halükarda eylemin gerçekleşmesinden itibaren beş yıl içerisinde ilgili idari mercie müracaat ederek haklarının tesisini talep etmelidir. Söz konusu müracaatın idarece kısmen veya tamamen reddedilmesi halinde ret bildiriminin tebliğinden, idarenin otuz günlük yasal bekleme süresi boyunca sessiz kalarak cevap vermemesi halinde ise bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içerisinde yargı mercilerine başvurulabilir.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 13Kaynağı aç

Madde 13 – 1. İdari
eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri
yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl
ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak
haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya
tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya
istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten
itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir.[9]
2.
Görevli olmayan adli (…)[10]
yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi halinde
sonradan idari yargı mercilerine açılacak davalarda, birinci fıkrada öngörülen idareye
başvurma şartı aranmaz.
Dilekçeler
üzerine ilk inceleme:

Hizmet kusuruna dayalı tam yargı davalarında idare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gündür ve bu süre zamanaşımı niteliğinde olmayıp hak düşürücüdür. Zarar doğuran idari işlemlere ilişkin uyuşmazlıklarda dava açma süresi zararın öğrenilmesi ve yazılı bildirime göre hesaplanırken, idari eylemlerden doğan uyuşmazlıklarda altmış günlük süre idareye yapılan zorunlu başvurunun kısmen veya tamamen reddi yahut otuz günlük sessizlik süresinin sona ermesiyle birlikte başlar. Öte yandan 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, adli yargı mercilerine açılan ve görev yönünden reddedilen tam yargı davalarının ardından idari yargıda açılacak davalarda idareye ön başvuru yapılması koşulu aranmaz.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç

Madde
7 – 1.
Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda
ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.
2.
Bu süreler;
a)
İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,
b)
Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından
doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ
yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan
vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı
ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının
idareye geldiği;
Tarihi
izleyen günden başlar.
3.
Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim
yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini
izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.
4.
İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren
başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya
uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin
iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.
Sürelerle
ilgili genel esaslar

Görevli ve Yetkili Mahkemenin Tespiti

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca idarenin hizmet kusurundan doğan zararların tazmini idari yargının görev alanındadır. Bu nedenle hizmet kusuruna dayalı tam yargı davalarında görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. 2577 sayılı Kanun'un 36. maddesinin (a) bendi uyarınca, idari sözleşmelerden doğanlar dışındaki tam yargı davalarında yetkili mahkeme sırasıyla zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili yer mahkemesidir.

2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 36Kaynağı aç

Madde
36 – İdari sözleşmelerden doğanlar dışında kalan tam yargı davalarında
yetkili mahkeme, sırasıyla:
a)
Zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili,
b) Zarar, bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya
idarenin herhangi bir eyleminden doğmuş ise, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı
yer,
c)
Diğer hallerde davacının ikametgahının bulunduğu yer.
İdari
mahkemesidir.
Vergi
uyuşmazlıklarında yetki:[28]

Aynı Kanun'un 36. maddesinin (b) bendi gereğince zararın bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğması durumunda tam yargı davasında yetkili mahkeme hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer idare mahkemesidir. Kanunda sayılan bu durumların haricindeki diğer hallerde ise 36. maddenin (c) bendi uyarınca davacının ikametgahının bulunduğu yer idare mahkemesi yetkili kılınmıştır.

Hükmün Etkisi ve Kanun Yolu

Hizmet kusuruna dayalı tazminat davasının sonuçları kural olarak yalnızca davanın tarafı olan davacı bakımından bağlayıcılık doğurur. Mahkemece davanın reddedilmesi halinde idarece tesis edilen işlemin hukuka uygunluğu tespit edilmiş olur. İlk derece idare mahkemesince verilen bu kararlara karşı kanun yolu olarak istinaf merciine başvurulması mümkündür.

Hizmet kusuru davası açılmadan önce idareye başvuru zorunlu mudur?

Evet, 2577 sayılı Kanun uyarınca dava öncesinde idareye usulüne uygun şekilde başvurularak zararın tazmininin istenmesi zorunlu bir dava şartıdır; ancak adli yargıda görev yönünden reddedilen davalardan sonra idari yargıda açılacak tam yargı davasında bu ön başvuru şartı aranmaz.

İdari eylemlerden doğan zararlarda başvuru ve dava süreleri nasıldır?

İdari eylemlerde eylemin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her halde eylemden itibaren 5 yıl içinde idareye başvurulmalıdır. Başvurunun reddi veya 30 gün boyunca cevapsız kalması üzerine 60 günlük hak düşürücü dava açma süresi içinde idare mahkemesinde dava açılır.

Hizmet kusuruna dayalı tazminat davasında ispat yükü kime aittir?

Zarara uğrayan davacının hizmetin kusurlu yürütüldüğünü ileri sürmesi durumunda, idare kamu hizmetinin gereği gibi ve usulüne uygun ifa edildiğini ispatlamakla yükümlü hale gelir.

Hizmet kusuru tazminat davasında görevli ve yetkili mahkeme neresidir?

Görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetki ise sırasıyla zararı doğuran uyuşmazlığı çözmeye yetkili mahkemeye; ulaştırma, bayındırlık veya eylemlerde hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer mahkemesine; diğer hallerde ise davacının ikametgahı mahkemesine aittir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İdare hukuku