İcra Hukukunda İstirdat Davası ve Paranın Geri Alınması

İstirdat davası, icra takibine itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olması sebebiyle borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan kişinin, ödediği paranın genel hükümler dairesinde geri verilmesini talep ettiği davadır. İcra ve İflas Kanunu m. 72/7 uyarınca bu talep, ödeme tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurularak ileri sürülmelidir.

Hak Düşürücü Süre ve İhtirazi Kayıt

İstirdat davasındaki bir yıllık hak düşürücü süre, borçlu olunmadığı halde yapılan ödemenin fiilen gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Takip borcunun taksitler halinde ödenmesi durumunda ise bu bir yıllık hak düşürücü süre her bir ödeme bakımından ayrı ayrı değerlendirilir.

İcra tehdidi altında yapılan ödemelerde istirdat davası açılabilmesi için ödeme esnasında ihtirazi kayıt konulması şart değildir. Ödemenin ihtirazi kayıt bulunmaksızın yapılması davanın açılmasına engel teşkil etmez; ancak ödeme anında konulan ihtirazi kayıt, yapılan ödemenin icra tehdidiyle gerçekleştirildiğini ispata yarayan bir delil niteliğindedir.

İspat Yükü

İcra ve İflas Kanunu m. 72/8 uyarınca davacı, istirdat davasında yalnızca takibe konu paranın verilmesi lazım gelmediğini ispat etmekle yükümlüdür.

Menfi Tespit Davasının İstirdat Davasına Dönüşmesi

İcra ve İflas Kanunu m. 72/6 uyarınca borçlu, menfi tespit davası kapsamında ihtiyati tedbir kararı almamış ve borç ödenmiş olursa, görülmekte olan davaya istirdat davası olarak devam edilir.

Menfi tespit davası devam ederken borçlu tarafından takip konusu borcun yalnızca bir kısmı ödenmişse, dava ödenen kısım yönünden istirdat davasına dönüşür; borcun henüz ödenmemiş olan kısmı bakımından ise menfi tespit davası olarak görülmeye devam eder.

Davanın istirdat davasına dönüştüğü hususu gözetilmeksizin menfi tespit davası sonuçlandırılmışsa borçlu, ödediği paranın iadesi için ayrı bir istirdat davası açmak zorunda kalmaksızın lehine verilen ilamı icra dairesine sunarak icranın iadesini talep edebilir.

Tazminat Sorumluluğu

Menfi tespit davasından dönüşen istirdat davasında borçlu lehine karar verilir ve takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilir.

Buna karşılık, menfi tespit davasından dönüşen istirdat davasında alacaklı lehine karar verilmesi halinde alacaklı, ihtiyati tedbir sebebiyle alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarının tazminini talep edebilir. Bu halde mahkemece tayin edilecek tazminat miktarı alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

İstirdat davasında görevli mahkeme genel kurallara göre değil, takibe konu alacağın kaynağına ve hukuki niteliğine göre belirlenir. Uyuşmazlığın doğduğu hukuk alanına göre görevli mahkeme değişkenlik gösterir.

İcra ve İflas Kanunu m. 72/8 hükmü gereğince istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy