Uyuşmazlık Yönetiminde Temel Ayrım ve Önleyici Yaklaşım
ICC Uyuşmazlıkların Etkin Yönetimi Rehberi, ticari uyuşmazlıkların ele alınmasını önleyici uyuşmazlık yönetimi ile bağımsız kişiler ve kurallar eliyle yürütülen uyuşmazlık yönetimi olmak üzere iki ana kategoride düzenlemektedir. Önleyici yönetim anlayışı, uyuşmazlıkların henüz ortaya çıkmadan veya derinleşmeden kontrol altına alınmasını hedefler. Bu kapsamda erken uyuşmazlık yönetimi amacıyla şirket içi kurumsal politikaların hayata geçirilmesi, etkin uyuşmazlık çözüm maddelerinin sözleşmelere dahil edilmesi ve uyuşmazlık yönetimi bilincinin artırılması temel araçlar arasında yer alır.
Şirket İçi Önleme Politikaları ve Kurumsal Yapılanma
Şirket içi uyuşmazlık önleme politikalarının başarıya ulaşabilmesi için üst yönetimin uyuşmazlıkların erken aşamada çözülmesine yönelik desteği belirleyicidir. Bununla birlikte kurumsal düzeyde bir alternatif uyuşmazlık çözümü lideri belirlenmesi, çalışanlara yönelik eğitimlerin düzenlenmesi ve çalışanların potansiyel uyuşmazlıkları çekinmeden paylaşabileceği bir kurum kültürünün yerleştirilmesi önem taşır. Sürecin teknik altyapısını güçlendirmek adına raporlama teknolojilerinin kullanılması ve sözleşmelerde yer verilecek çözüm şartlarına ilişkin standart kurumsal modellerin benimsenmesi uyuşmazlık yönetimini sistemli hale getirir.
Sözleşmelerde Çok Aşamalı Çözüm Maddelerinin Düzenlenmesi
Sözleşmeler hazırlanırken farklı alternatif uyuşmazlık çözüm mekanizmaları tek bir maddede çok aşamalı biçimde kurgulanabilir. Bu tür çok aşamalı maddelerin geçerli ve işlevsel olabilmesi için her aşamanın hangi şartlar altında başlayacağının ve ne zaman sona ermiş sayılacağının metinde açık ve tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirlenmesi şarttır. Aşamaların uygulanabilir nitelikte tasarlanmaması durumunda mekanizma uyuşmazlığın çözümünü kolaylaştırmak yerine gecikmelere sebebiyet verebilir.
Alternatif Uyuşmazlık Çözümünde Tarafsız Kişinin Rolü
Alternatif uyuşmazlık çözüm türlerinin niteliği, görevlendirilen tarafsız kişinin sunduğu hizmetin kapsamına göre şekillenir. Arabuluculuk yönteminde tarafsız kişi müzakereleri kolaylaştırır ve tarafların kabul etmesi halinde esasa dair görüşlerini sunabilir. Bilirkişilik sürecinde uzman kişi bağlayıcı ya da bağlayıcı olmayan teknik değerlendirmelerde bulunur. Uyuşmazlık heyetlerinde ise tarafsız heyet üyeleri uyuşmazlığın nedenlerine ilişkin görüş bildirebilir, tavsiyeler sunabilir veya sözleşmeye dayalı olarak taraflar açısından bağlayıcı kararlar verebilir.
Müzakere yoluyla uzlaşmanın sağlanamadığı ve sürecin aksamaması adına acil bir kararın verilmesi gereken hallerde, gerçek zamanlıya yakın bağlayıcı tespitlerin yapılabilmesi için ICC Teknik Bilirkişilik Kuralları ile ICC Uyuşmazlık Heyetleri mekanizmasına başvurulması mümkündür.
Uyuşmazlık Heyetlerinin Kapsamı ve Daimi Arabuluculuk
Uyuşmazlık heyetleri sözleşmelerin uygulanma başarısını yükseltmek ve uyuşmazlıkları doğmadan engellemek amacıyla yalnızca inşaat uyuşmazlıklarında değil tüm ticari sektörlerde uygulanabilir. Tarafların sözleşme süresince görev yapacak daimi bir arabulucu görevlendirmeyi kararlaştırması durumunda ise ICC Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Merkezi nezdinde başvuru gerçekleştirilir.
Sulh Kararlarının ve Arabuluculuk Anlaşmalarının Tenfizi
Tahkim yargılaması devam ederken tarafların sulh olması neticesinde hakem heyetince verilen sulh kararları New York Sözleşmesi çerçevesinde tenfiz kabiliyetine sahiptir. Uyuşmazlığın tahkim dışında bir arabulucu aracılığıyla çözülmesi ve sonucun sulh yoluyla verilmiş bir tahkim kararı biçiminde kaleme alınmaması halinde ise ortaya çıkan anlaşma belgesinin tenfizi Singapur Konvansiyonu hükümleri kapsamında gerçekleştirilir.
Çok aşamalı uyuşmazlık çözüm maddeleri düzenlenirken nelere dikkat edilmelidir?
Çok aşamalı uyuşmazlık çözüm maddelerinde yer alan her bir aşamanın başlangıç ve bitiş koşulları açıkça tanımlanmalı, sürecin uygulanabilir ve işletilebilir nitelikte olduğundan emin olunmalıdır.
Uyuşmazlık heyetleri sadece inşaat sözleşmelerinde mi uygulanır?
Uyuşmazlık heyetleri yalnızca inşaat alanında değil, sözleşmenin icra başarısını artırmak ve uyuşmazlıkları önlemek amacıyla tüm ticari sektörlerde kullanılabilir.
Tahkimde varılan sulh ile arabuluculuk uzlaşması nasıl tenfiz edilir?
Tahkim sürecinde varılan uzlaşma neticesinde verilen sulh kararı New York Sözleşmesi kapsamında tenfiz edilirken, arabuluculuk yoluyla sağlanan ve hakem kararı niteliği taşımayan uzlaşmalar Singapur Konvansiyonu kapsamında tenfiz imkanına sahiptir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy