Ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan kişinin, ceza davasında vekili olan avukatıyla görüştürülmemesi Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkının ihlali olarak değerlendirilmiştir.
Özel Hayata Saygı Hakkı ve Avukat Görüşmesinin Mahremiyeti
Hükümlünün avukatıyla mahremiyet ortamında belirli aralıklarla görüşme yapabilmesi, infaz sürecinde ihtiyaç duyduğu hukuki yardımı alabilmesi bakımından önemlidir. Bu temas aynı zamanda hükümlünün ceza infaz kurumu dışındaki özel yaşamıyla ilgili kararları doğru biçimde alabilmesine ve özel hayatın korunmasına zemin hazırlar.
Vekâlet Görevinin Kapsamı ve Kanunilik İlkesi
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 171. maddesinin birinci fıkrası gereğince avukat, üzerine aldığı işi kanun hükümlerine uygun şekilde yürütür ve taraflar arasında yazılı bir sözleşme olmasa dahi işi sonuna kadar takip etmekle yükümlüdür.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 171Kaynağı aç
Avukata verilen vekâletnamede başkasını tevkile yetki verilmişse, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça avukat işi bir başka meslektaşıyla birlikte veya tamamen devrederek yürütebilir. Düzenleme tarihinden sonraki işler için genel tevkil yetkisi tanınmışsa müvekkilden yeniden vekâletname alınmasına gerek bulunmaz. Tevkil hâlinde avukatın müvekkile karşı sorumluluğu devam eder; kusur ve zararlardan diğer avukatla müteselsilen sorumlu tutulur, ancak kanunun 12. maddesindeki zorunlu çalışma hâli bu sorumluluğun istisnasıdır.
Ceza dava dosyasına sunulmuş geçerli bir vekâletname bulunmasına karşın, kanunda aranan şartlar araştırılmaksızın ve yeterli gerekçe gösterilmeksizin, hükmün kesinleşmesiyle vekâlet ilişkisinin sona erdiği ve vasi onayı gerektiği gerekçesiyle görüşmeye izin verilmemesi kanunilik ilkesini karşılamamaktadır.
Hükümlünün Kısıtlanması ve Vesayet Usulü
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 407. maddesi uyarınca, kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin bir kişi kendi isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır. Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazı söz konusu olduğunda ise ilgilinin isteği bulunmasa dahi kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülürse kısıtlama kararı verilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 407Kaynağı aç
Cezayı yerine getirmekle görevli makam, hapis cezasının infazına başlandığını derhâl vesayet makamına bildirmekle yükümlüdür. Vesayet makamı kısıtlama veya kayyımlık konusunda karar vermeden önce hükümlüyü bizzat dinler. Bu süreçte Türk Medeni Kanunu'nun kayyımlığa ilişkin hükümleri niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanır.
Ceza İnfaz Kurumunda Avukatla Görüşme Usulü
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 59. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hükümlü, avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde avukatları ile vekâletnamesi bulunmaksızın en çok üç kez görüşme hakkına sahiptir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 59Kaynağı aç
Avukatların hükümlü ile görüşmesi, meslek kimliklerinin ibrazı şartıyla, tatil günleri dışında ve kurumun çalışma saatleri içinde yapılır. Bu görüşmeler ceza infaz kurumunda bu amaca ayrılmış özel yerlerde, konuşulanların başkalarınca duyulamayacağı ancak güvenlik sebebiyle görevlilerce dışarıdan görülebileceği bir düzenleme içinde icra edilir.
5275 sayılı Kanun'un 59. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca avukatlar, geçerli vekâletnameleri bulunsa dahi ceza infaz kurumunda aynı anda birden fazla hükümlü ile görüşme gerçekleştiremezler.
Görüşmelerin Gizliliği ve Güvenlik Kısıtlamaları
Görüşme sırasında hükümlünün avukatına veya avukatın hükümlüye sunduğu belgeler, belge örnekleri, dava dosyaları ve aralarındaki görüşmeye dair tuttukları kayıtlar incelenemez. Hükümlünün avukatıyla yaptığı sözlü görüşmeler dinlenemez ve teknik cihazlarla kayda alınamaz.
Gizlilik kuralının istisnası olarak; Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinde ve İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olanların avukatlarıyla görüşmelerinde toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürüldüğüne, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirildiğine, bu örgütlere emir ve talimat verildiğine veya yorumları ile gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletildiğine ilişkin bilgi, bulgu veya belge elde edilmesi hâlinde tedbir uygulanabilir. Bu durumlarda Cumhuriyet başsavcılığının istemi ve infaz hâkiminin kararıyla üç ay süreyle görüşmeler teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilebilir, görevli nezaretinde yapılabilir, belgelere el konulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir.
İnfaz hâkimliği, hükümlünün kurallara uyumunu, arz ettiği tehlikeyi ve rehabilitasyon sürecindeki gelişimini inceleyerek anılan üç aylık süreyi üç aydan fazla olmamak üzere birden çok kez uzatabilir, süreyi kısaltabilir ya da tedbiri tamamen sonlandırabilir.
Kapsam dahilindeki görüşmenin örgütsel yönlendirme veya güvenlik tehdidi amacına hizmet ettiği anlaşılırsa görüşmeye derhâl son verilerek durum gerekçesiyle tutanağa bağlanır. Bu ihtimal hakkında taraflar görüşme öncesinde uyarılır. Tutanak düzenlenmesi hâlinde Cumhuriyet başsavcılığının talebi üzerine infaz hâkimi tarafından hükümlünün avukatlarıyla görüşmesi altı ay süreyle yasaklanabilir ve durum baroya bildirilir.
Hükümlü vekâletnamesi bulunmayan bir avukatla görüşebilir mi?
Hükümlü, avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde vekâletnamesi olmayan bir avukatla kanunen en çok üç kez görüşme yapma hakkına sahiptir.
Cezaevinde avukat ile hükümlü arasındaki görüşmeler dinlenebilir mi?
Kural olarak hükümlünün avukatıyla yaptığı görüşme dinlenemez ve kayda alınamaz. Ancak Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinde ve İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar bakımından toplumun ve kurumun güvenliğinin tehlikeye düşürüldüğüne, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirildiğine, emir ve talimat verildiğine veya yorumlarıyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletildiğine dair bilgi, bulgu veya belge elde edilirse Cumhuriyet başsavcılığının istemi ve infaz hâkimi kararıyla görüşmeler üç ay süreyle teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilebilir.
Avukat aynı anda birden fazla hükümlüyle görüşebilir mi?
Vekâletnameleri bulunsa dahi avukatlar ceza infaz kurumunda aynı anda birden fazla hükümlü ile görüşme yapamazlar.
Avukat görüşmelerine getirilen kayıt ve denetim kararı uzatılabilir mi?
İnfaz hâkimi hükümlünün uyumunu ve kurum güvenliğini değerlendirerek üç aylık kayıt ve denetim tedbirini üç ayı aşmayan sürelerle birden çok kez uzatabilir, kısaltabilir veya kaldırabilir.
Kurallara aykırı avukat görüşmelerinde görüşme yasağı uygulanabilir mi?
Amaca aykırı görüşme nedeniyle tutanak tutulması hâlinde Cumhuriyet başsavcılığının istemiyle infaz hâkimi tarafından hükümlünün avukatlarıyla görüşmesi altı ay süreyle yasaklanabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy