Hukuki El Atma Kavramı
Özel mülkiyetteki bir taşınmaza idare tarafından fiilen el atılmaksızın, uygulama imar planlarındaki belirlemeler nedeniyle taşınmazın kullanımının kayda değer biçimde sınırlandırılması hali hukuki el atma olarak nitelendirilir.
Fiili El Atma ile Hukuki El Atma Arasındaki Fark
Hukuki el atmada idare taşınmaza fiilen müdahale etmeksizin yalnızca imar planları yoluyla mülkiyet hakkını kısıtlar. Kamulaştırmasız el atmada ise idarenin taşınmaza fiilen müdahale ederek mülkiyet hakkını ihlal etmesi söz konusudur.
Hukuki El Atmanın Oluşma Şartları ve Mülkiyete Etkisi
Hukuki el atmanın gerçekleşmesi için belirli koşulların bir arada bulunması aranır. Bu doğrultuda taşınmazın imar planında umumi hizmetlere veya resmi kurumlara ayrılması, imar planının kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde idare tarafından kamulaştırma işleminin gerçekleştirilmemesi ve malikin taşınmaz üzerindeki tasarruf hakkının uzun süre kısıtlanarak mülkiyet hakkının özüne dokunulması şartları aranmaktadır.
Taşınmazın imar planında okul, park veya yol gibi kamu hizmetlerine tahsis edilmesi ve bu tahsisin uzun süre devam etmesi mülkiyet hakkının özüne dokunan bir müdahale oluşturur. Bu durumda taşınmaz maliki mülk üzerindeki tasarruf yetkisini kullanamaz; taşınmazı değerlendiremez veya ekonomik değerini kaybettiği için satamaz.
Örneğin imar planında kreş alanı olarak ayrılan ve yürürlükte bulunan imar planı nedeniyle özel mülkiyete konu olacak şekilde kullanılması mümkün olmayan bir taşınmazda, idarenin fiili bir müdahalesi bulunmasa dahi imar kısıtlamasına dayalı hukuki el atma gerçekleşmiş sayılır.
İdareye Başvuru ve Görevli Yargı Yolu
Hukuki el atmaya maruz kalan taşınmaz maliki, öncelikle idareye başvurarak kamulaştırma işleminin yapılmasını talep edebilir. İdarenin plan değişikliği ya da kamulaştırma yoluyla malikin zararını gidermesi beklenir. İdarenin bu talebi yerine getirmemesi halinde malik, mülkiyet hakkının korunması amacıyla yargı yoluna başvurabilir.
Talebin idarece karşılanmaması üzerine malik tarafından idari yargıda dava açılarak taşınmaz üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması veya kamulaştırma bedelinin ödenmesi istenebilir. Nitekim imar kısıtlamasına dayalı hukuki el atma iddialarına karşı açılacak davalarda, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun Geçici 6. maddesinin onuncu fıkrası gereğince idari yargı görevlidir.
Hukuki el atma ile kamulaştırmasız fiili el atma arasındaki fark nedir?
Hukuki el atmada idarenin taşınmaza fiili bir müdahalesi olmayıp mülkiyet hakkı yalnızca imar planları yoluyla kısıtlanırken, kamulaştırmasız el atmada idare taşınmaza fiilen müdahale etmektedir.
Hukuki el atma davalarında görevli mahkeme hangisidir?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun Geçici 6. maddesinin onuncu fıkrası uyarınca, imar kısıtlamasına dayalı hukuki el atma iddialarına karşı açılacak davalarda idari yargı görevlidir.
Hukuki el atmaya uğrayan taşınmaz maliki hangi yollara başvurabilir?
Malik öncelikle idareden kamulaştırma yapılmasını isteyebilir; talebin yerine getirilmemesi halinde idari yargıda taşınmaz üzerindeki kısıtlamanın kaldırılması veya kamulaştırma tazminatının ödenmesi istemiyle dava açabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy