İletişimin Denetlenmesinin Kanuni Şartları ve Kapsamı
Ceza muhakemesinde haberleşmenin gizliliğine müdahale oluşturan dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin tespiti istisnai koruma tedbirleridir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 135/1 uyarınca bir suç soruşturması veya kovuşturmasında, suçun işlendiğine dair somut delillere dayalı kuvvetli şüphe bulunması ve başka yoldan delil elde etme olanağının kalmaması durumunda bu tedbirlere karar verilebilir. Kanunda açıkça düzenlenen usul ve şartlar haricinde hiç kimse bir başkasının telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemez ve kayda alamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 135Kaynağı aç
dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut
delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil
elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim
veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla
şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi dinlenebilir, kayda
alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını
derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir.
Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine
karar verilmesi hâlinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.[38]
(Mülga son iki cümle: 24/11/2016-6763/26 md.)
(2) (Ek: 21/2/2014–6526/12 md.) Talepte bulunulurken hakkında bu
madde uyarınca tedbir kararı verilecek hattın veya iletişim aracının sahibini
ve biliniyorsa kullanıcısını gösterir belge veya rapor eklenir.
(3) Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki
iletişimi kayda alınamaz. Kayda alma gerçekleştikten sonra bu durumun
anlaşılması hâlinde, alınan kayıtlar derhâl yok edilir.[39]
(4) Birinci fıkra hükmüne göre verilen kararda, yüklenen suçun türü,
hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon
numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu, tedbirin türü,
kapsamı ve süresi belirtilir. Tedbir kararı en çok iki ay için verilebilir; bu
süre, bir ay daha uzatılabilir. (Ek cümle: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Ancak,
örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak gerekli görülmesi
halinde, hâkim yukarıdaki sürelere ek olarak
her defasında bir aydan fazla olmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere
uzatılmasına karar verebilir.
(5) Şüpheli veya sanığın
yakalanabilmesi için, mobil telefonun yeri, hâkim veya gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararına istinaden tespit edilebilir. Bu
hususa ilişkin olarak verilen kararda, mobil telefon numarası ve tespit
işleminin süresi belirtilir. Tespit işlemi en çok iki ay için yapılabilir; bu
süre, bir ay daha uzatılabilir.[40]
(6) (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Şüpheli ve sanığın
telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti, soruşturma aşamasında hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet
savcısı, kovuşturma aşamasında mahkeme kararına istinaden yapılır.
Kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği,
iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite
imkân veren kodu ve tedbirin süresi belirtilir. (Ek cümleler:
24/11/2016-6763/26 md.) Cumhuriyet savcısı
kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç
yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine
karar verilmesi hâlinde kayıtlar derhâl imha edilir.
(7) Bu madde hükümlerine göre alınan karar ve yapılan işlemler, tedbir
süresince gizli tutulur.
(8) Bu madde kapsamında dinleme, kayda
alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler ancak aşağıda
sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya doku ticareti (madde 91),
2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
3. İşkence (madde 94, 95),
4. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
5. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
6. (Ek: 21/2/2014 – 6526/12 md.) Nitelikli hırsızlık (madde 142)
ve yağma (madde 148, 149) ile nitelikli
dolandırıcılık (madde 158),
7. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
8. Parada sahtecilik (madde 197),
9. (Mülga: 21/2/2014 – 6526/12 md.; Yeniden düzenleme:
24/11/2016-6763/26 md.) Suç işlemek amacıyla
örgüt kurma (madde 220, fıkra üç),
10. (Ek: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Fuhuş (madde 227),
11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
12. (Ek: 24/11/2016-6763/26 md.) Tefecilik
(madde 241),
13. Rüşvet (madde 252),
14. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
15. (Değişik: 2/12/2014-6572/42 md.) Devletin
birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (madde 302) ,
16. (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Anayasal Düzene ve Bu Düzenin
İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
17. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337) suçları.
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) (Ek: 25/5/2005 – 5353/17 md.) Bankalar Kanununun 22 nci
maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu,[41]
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda
tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar.
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar.
(9) Bu maddede belirlenen esas ve usuller dışında hiç kimse, bir
başkasının telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemez ve kayda alamaz.
Müdafiin bürosu ve yerleşim yeri
İletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi tedbirleri her suç bakımından tatbik edilemez. 5271 sayılı Kanun m. 135/8 gereğince bu işlemler yalnızca kanun maddesinde tahdidi olarak sayılan katalog suçlar kapsamında uygulanabilir. Tedbire ilişkin yetkili merciden talepte bulunulurken hakkında tedbir kararı verilecek hattın veya iletişim aracının sahibini ve biliniyorsa kullanıcısını gösterir belge veya raporun eklenmesi zorunludur.
Karar Mercileri ve Tedbir Süreleri
Telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi işlemi soruşturma ve kovuşturma aşamalarında hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca olan durumlarda ise Cumhuriyet savcısının kararıyla başlatılabilir. Savcılık tarafından verilen karar derhâl hâkim onayına iletilir; hâkim yirmi dört saat içinde kararını verir. Bu süre içerisinde hâkim onayı alınamaz veya ret kararı verilirse tedbir Cumhuriyet savcısınca derhâl kaldırılır.
İletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi tedbiri en çok iki ay için verilebilir; bu süre bir ay daha uzatılabilir. Ancak suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde hâkim, belirtilen sürelere ek olarak her defasında bir ayı geçmemek ve toplamda üç ayı aşmamak üzere sürenin uzatılmasına karar verebilir.
Şüpheli veya sanığın yakalanabilmesi amacıyla mobil telefonun yeri, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararına istinaden tespit edilebilir. Bu kararda mobil telefon numarası ile tespit işleminin süresi belirtilir. Mobil telefon yerinin tespiti işlemi en çok iki ay için yapılabilir ve bu süre bir ay daha uzatılabilir.
İletişimin Tespiti ve Tanıklıktan Çekinme Hakkı
Şüpheli ve sanığın iletişiminin tespiti, soruşturma evresinde hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde ise mahkeme kararıyla gerçekleştirilir. Kararda isnat edilen suçun türü, şahsın kimliği, iletişim aracının niteliği, telefon numarası veya bağlantı kodu ile tedbir süresi belirtilir. Şüpheli veya sanığın rızasının bulunması hâlinde dahi hâkim kararı aranması gerektiği savunulmakla birlikte, kanunda belirlenen yöntemlerin dışına çıkılamaz.
Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişimi 5271 sayılı Kanun m. 135/3 uyarınca kayda alınamaz. Kayda alma işlemi gerçekleştikten sonra muhatabın tanıklıktan çekinebilecek kişilerden olduğunun anlaşılması hâlinde, alınan kayıtlar derhâl yok edilir.
Teknik Araçlarla İzleme Tedbiri ve Şartları
Kanunda sınırlı olarak belirtilen katalog suçların işlendiğine ilişkin somut delillere dayalı kuvvetli şüphe bulunması ve delillere başka yöntemlerle ulaşılamaması şartıyla şüpheli ya da sanığın işyerleri ile kamuya açık alanlardaki faaliyetleri teknik cihazlarla izlenebilir, ses ve görüntüleri kaydedilebilir. 5271 sayılı Kanun m. 140/5 uyarınca bu tedbir konutlarda uygulanamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 140Kaynağı aç
delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri
bulunması ve başka suretle delil elde edilememesi hâlinde, şüpheli veya sanığın
kamuya açık yerlerdeki faaliyetleri ve işyeri teknik araçlarla izlenebilir, ses
veya görüntü kaydı alınabilir:[45]
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;[46][47]
1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya doku ticareti (madde 91),
2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
3. (Ek:21/2/2014–6526/14 md.) Nitelikli hırsızlık (madde 142) ve
yağma (madde 148, 149) ile nitelikli dolandırıcılık
(madde 158),
4. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
5. Parada sahtecilik (madde 197),
6. (Mülga:21/2/2014–6526/14 md.; Yeniden düzenleme: 24/11/2016-6763/28
md.) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma
(madde 220, fıkra üç),
7. (Ek: 25/5/2005 – 5353/19 md.) Fuhuş (madde 227)
8. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
9. (Ek: 24/11/2016-6763/28 md.) Tefecilik
(madde 241),
10. Rüşvet (madde 252),
11. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
12. (Değişik: 2/12/2014-6572/43 md.) Devletin
birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (madde 302),
13. (Ek: 2/12/2014-6572/43 md.)[48] Anayasal Düzene ve Bu Düzenin
İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
14. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve
Casusluk (madde 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337),
Suçları.
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını
gerektiren suçlar.
d) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar.
(2) (Değişik: 24/11/2016-6763/28
md.) Teknik araçlarla izlemeye hâkim,
gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar
verilir. Cumhuriyet savcısı tarafından verilen kararlar yirmi dört saat içinde
hâkim onayına sunulur. Hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir.
Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde kayıtlar
derhâl imha edilir.
(3) (Değişik:21/2/2014–6526/14 md.)
Teknik araçlarla izleme kararı en çok üç haftalık süre için verilebilir. Bu
süre gerektiğinde bir hafta daha uzatılabilir. Ancak, örgütün faaliyeti
çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak gerekli görülmesi hâlinde, hâkim yukarıdaki sürelere ek olarak her defasında
bir haftadan fazla olmamak ve toplam dört haftayı geçmemek üzere uzatılmasına
karar verebilir. (Ek cümle: 15/8/2017-KHK-694/143 md.; Aynen kabul:
1/2/2018-7078/138 md.) Teknik araçlarla izleme tedbiri ile birlikte gizli
soruşturmacı görevlendirilmesi halinde bu fıkrada belirtilen süreler bir kat
artırılarak uygulanır.[49]
(4) Elde edilen deliller, yukarıda sayılan suçlarla ilgili soruşturma ve
kovuşturma dışında kullanılamaz; ceza kovuşturması bakımından gerekli olmadığı
taktirde Cumhuriyet savcısının gözetiminde derhâl yok edilir.
(5) Bu madde hükümleri, kişinin konutunda uygulanamaz.
Yönetmelik
Teknik araçlarla izleme kararı en çok üç haftalık süre için verilebilir ve gerektiğinde bu süre bir hafta daha uzatılabilir. Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde hâkim, her defasında bir haftadan fazla olmamak ve toplam dört haftayı geçmemek üzere ek uzatma kararı verebilir. Teknik araçlarla izleme tedbiri ile birlikte gizli soruşturmacı görevlendirilmesi durumunda ise bu süreler bir kat artırılarak uygulanır. Elde edilen deliller kanunda sayılan katalog suçlarla ilgili soruşturma ve kovuşturma dışında kullanılamaz; ceza kovuşturması bakımından gerekli olmadığı takdirde Cumhuriyet savcısının gözetiminde derhâl yok edilir.
Tesadüfen Elde Edilen Delillerin Hukuki Rejimi
Arama veya elkoyma işlemleri esnasında yürütülen soruşturma ya da kovuşturmayla ilgisi bulunmayan fakat farklı bir suçun işlendiği şüphesini doğuran bir delile rastlanırsa, bu delil muhafaza altına alınır ve durum derhâl Cumhuriyet Savcılığına bildirilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 138Kaynağı aç
uygulanması sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi
olmayan ancak, diğer bir suçun işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil
elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığına
derhâl bildirilir.
(2) Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sırasında,
yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ve ancak, 135 inci
maddenin altıncı fıkrasında sayılan suçlardan birinin işlendiği şüphesini
uyandırabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve
durum Cumhuriyet Savcılığına derhâl bildirilir.
ALTINCI BÖLÜM
Gizli Soruşturmacı ve Teknik Araçlarla İzleme
Gizli soruşturmacı görevlendirilmesi[44]
Telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi sırasında, yürütülen soruşturma veya kovuşturmayla bağlantısı bulunmayan ancak kanunda işaret edilen katalog suçlardan birinin işlendiği şüphesini uyandıran bir delil elde edildiğinde, söz konusu delil muhafaza altına alınır ve durum gecikmeksizin Cumhuriyet Savcılığına bildirilir. Belirtilen suç kategorisi dışında kalan bulgulara ilişkin olarak ise kanunda muhafaza ve bildirim yükümlülüğü öngörülmemiştir.
Şüphelinin rızası dinleme kararı alınması zorunluluğunu ortadan kaldırır mı?
Kanunda belirlenen usul ve esaslar haricinde kimsenin iletişimi dinlenemez ve kayda alınamaz; haberleşme hürriyetinin korunması gereğince şüphelinin veya sanığın rızası olsa dahi hâkim kararı bulunması gerektiği yönünde değerlendirmeler mevcuttur.
Dinleme sırasında başka bir suç şüphesi ortaya çıkarsa ne yapılır?
İletişimin denetlenmesi esnasında soruşturma veya kovuşturmayla ilgisiz yeni bir delil çıktığında, bu delil kanunda sayılan suçlardan birine ilişkinse muhafaza altına alınır ve durum derhâl Cumhuriyet Savcılığına bildirilir.
Savcının verdiği dinleme kararı hâkim tarafından onaylanmazsa ne olur?
Cumhuriyet savcısının gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde verdiği dinleme ve kayda alma kararı derhâl hâkime sunulur; hâkim yirmi dört saat içinde onay vermezse veya aksine karar verirse tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy