HMK Madde 390 Uyarınca İhtiyati Tedbir Talebi ve Şartları

İhtiyati Tedbir Talebinde Görevli ve Yetkili Mahkeme

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 390/1 uyarınca ihtiyati tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili olan mahkemeden istenir. Dava açıldıktan sonra ise ihtiyati tedbir ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden talep edilebilir. Dava açılmadan önceki aşamada esas uyuşmazlık hakkında görevli mahkeme, ihtiyati tedbir talebinde de görevlidir.

Bölge adliye mahkemesindeki istinaf incelemesinde ilk derece yargılama usulü gözetildiğinden, şartların varlığı hâlinde tedbir istemi bu merciye yöneltilebilir. Buna karşılık 6100 sayılı Kanun m. 390 çerçevesinde tedbirin ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden istenebileceği kuralına dayanılarak temyiz merciince tedbir talebinin reddine karar verilebilmektedir. Görev konusunda iki mahkemenin karşılıklı olarak görevsizlik kararı vermesi ve bu kararların kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi durumunda ise 6100 sayılı Kanun m. 21/1-c uyarınca yargı yeri belirlenmesi yoluna gidilir.

Dilekçe İçeriği ve Yaklaşık İspat Kriteri

6100 sayılı Kanun m. 390/3 uyarınca tedbir talep eden taraf, dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek zorundadır. Talep eden taraf ayrıca davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmekle yükümlüdür. Tedbir talebinde sadece iddia ve beyan yaklaşık ispat için yeterli görülmez; ispat yükü üzerindeki tarafın hâkime iddianın ağırlıklı ihtimal olarak doğru olduğunu kabul ettirecek nitelikte bir ispat sürecine girmesi aranır.

Bu ispat ölçütünde mahkeme, ileri sürülen iddianın ağırlıklı ihtimal olarak doğru olduğu kanısına varsa da aksinin gerçekleşebileceği ihtimalini tümüyle göz ardı etmez. Hukuki nitelikleri bakımından ihtiyati tedbirler teminat amaçlı, düzenleme amaçlı ve eda amaçlı olmak üzere üçe ayrılır. Tedbir kararları bizzat hakkın gerçekleşmesine yönelik olamayacağından, doğabilecek bir tazminat isteminin tehlikeye düşmesi hâlinde başvurulabilecek koruma ancak ihtiyati haciz olabilir.

Karşı Tarafın Dinlenmesi ve İstisnası

6100 sayılı Kanun m. 390/2 uyarınca, talepte bulunanın haklarının ivedilikle korunmasında zorunluluk görülen hâllerde hâkim karşı tarafı dinlemeden de tedbire hükmedebilir. Diğer taraftan, karşı taraf dinlenmeden karar tesis edilmesinin daha ağır sakıncalar doğuracağı ya da dinlenilmesinin tedbirin amacını tehlikeye düşürmeyeceği durumlarda tarafın dinlenilmemesi, hukuki dinlenilme hakkının gereğince sağlanmaması neticesini doğurur.

Tedbirin Değiştirilmesi, Kaldırılması ve Haksız Tedbirden Sorumluluk

6100 sayılı Kanun m. 396/1 hükmüne göre durum ve koşulların değiştiği sabit olursa, talep üzerine ihtiyati tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına teminat aranmaksızın karar verilebilir.

Tedbirden yararlanan tarafın başvuru anında haksızlığının anlaşılması, tedbirin kendiliğinden kalkması veya yapılan itirazla bertaraf edilmesi durumunda, 6100 sayılı Kanun m. 399/1 uyarınca haksız ihtiyati tedbirden doğan zararı tazmin yükümlülüğü doğar. Bu kapsamdaki tazminat davası 6100 sayılı Kanun m. 399/2 doğrultusunda asıl uyuşmazlığın hükme bağlandığı mahkemede açılır. Söz konusu tazminat davasını açma hakkı ise 6100 sayılı Kanun m. 399/3 gereğince hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren bir yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy