Yargılamanın İadesi Talebini İnceleyecek Mahkeme
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 378. maddesinin birinci fıkrasına göre yargılamanın iadesi talebini içeren dilekçe, asıl kararı veren mahkeme tarafından incelenir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 374. maddesi uyarınca yargılamanın iadesi yoluna ancak kesin olarak verilen veya kesinleşmiş olan hükümlere karşı başvurulabilir. Bu başvuru hukuki niteliği bakımından önceki davanın devamı niteliğinde olmayıp ayrı ve bağımsız bir dava niteliği taşır. Kanun gerekçesinde belirtildiği üzere, incelemeyi yapacak mahkemenin yetkisi ve iş bölümü kesin niteliktedir. Yargılamanın iadesi davasında kararı veren mahkemenin görevli olması, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. ve 115. maddeleri kapsamında kamu düzenine ilişkin bir dava şartıdır; bu nedenle iddia veya savunma olarak ileri sürülmese dahi mahkemece resen gözetilir ve görevsiz mahkemenin esasa girmeyip görevsizlik kararı vermesi gerekir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 374Kaynağı aç
Mahkemenin Sıfatı ve Özel Görevli Mahkemelerin Durumu
Yargılamanın iadesi talebinde kararı veren mahkemenin sıfatı esastır. Aile mahkemesi sıfatıyla verilmiş bir karara karşı yapılan yargılamanın iadesi talebinin, genel mahkeme sıfatıyla değil aile mahkemesi sıfatıyla incelenmesi gerekir. Benzer şekilde Kadastro Mahkemesi tarafından verilen kesinleşmiş bir karara yönelik yargılamanın iadesi istemi Asliye Hukuk Mahkemesince incelenemez; mahkemenin esasa girmeden görevsizlik kararı vermesi gerekir.
Mahkemenin Kapatılması veya Görevsiz Hale Gelmesi
Kararı veren mahkemenin kapatılmış olması durumunda, yargılamanın iadesi talebini Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu kararıyla o mahkemenin işlerini devralmış olan mahkeme inceler. Davaya bakan ilk mahkeme göreve ilişkin yeni bir kanun ile görevsiz hale gelmiş olsa dahi, somut davayı ve yargılamayı yapan mahkemenin uyuşmazlığı en iyi bilen merci olduğu kabul edildiğinden yargılamanın iadesi davası hükmü veren mahkemede açılır ve o mahkemece incelenip sonuçlandırılır.
Birbirine Aykırı Hükümlerde Yetkili ve Görevli Mahkeme
Önceki bir hükme aykırılık teşkil edecek şekilde sonradan yeni bir karar verilmişse, yargılamanın iadesi başvurusu ikinci kararı tesis eden mahkemeye yöneltilir. İlk kararın doğrudan, sonradan verilen kararın ise kanun yolu denetiminden geçerek kesinlik kazanmış bulunması bu yetki ve görev kuralını değiştirmez; inceleme yetkisi ikinci kararı oluşturan ilk derece mahkemesinde kalır.
HMK Madde 378/2 Kapsamında Teminat Şartı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 378. maddesinin ikinci fıkrasına göre mahkeme, ileri sürülen sebebin niteliğine göre yargılamanın iadesi talebinde bulunan taraftan karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılayacak uygun bir miktar teminat göstermesini isteyebilir. Kanun gerekçesi uyarınca teminatın gerekli olup olmadığını, miktarını ve niteliğini takdir etme yetkisi mahkemeye aittir.
Yargıtay tarafından verilen temyiz isteminin reddi kararına karşı yargılamanın iadesi istenebilir mi?
Yargıtay tarafından verilen temyiz isteminin reddine ilişkin kararlar yönünden yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurulamaz; bu yöndeki istemin kararı veren ilk derece mahkemesince değerlendirilmesi gerekir.
Yargılamanın iadesi davasında teminat gösterilmesi zorunlu mudur?
Teminat gösterilmesi her başvuruda kendiliğinden zorunlu olmayıp, ileri sürülen sebebin niteliğine göre teminatın gerekli olup olmadığını, miktarını ve niteliğini takdir etme yetkisi davaya bakan mahkemeye aittir.
Görevsiz mahkemede yargılamanın iadesi davası açılırsa ne karar verilir?
Kararı veren mahkemenin görevi kamu düzenine ilişkin bir dava şartı olduğundan, mahkemece resen gözetilir ve esasa girilmeksizin görevsizlik kararı verilir.
Kesinleşmemiş bir karara karşı yargılamanın iadesi istenebilir mi?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 374. maddesi uyarınca yargılamanın iadesi yoluna ancak kesin olarak verilen veya kesinleşmiş olan hükümlere karşı başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy