HMK Madde 286 Uyarınca Tazminat Davasının Mahkemesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 286, gerçeğe aykırı bilirkişi raporundan doğan ve Devlet aleyhine açılan tazminat davasının görüleceği yeri, raporun hangi mahkemece hükme esas alındığına göre belirler. Rapor ilk derece mahkemesince hükme esas alınmışsa dava, o mahkemenin yargı çevresindeki bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinde görülür. Rapor bölge adliye mahkemesince hükme esas alınmışsa dava, Yargıtayın ilgili hukuk dairesinde görülür. Bu ayrım her bilirkişi raporuna yönelik uyuşmazlığı kapsamaz; hükmün uygulanması, raporun mahkemece hükme esas alınmış olmasına bağlıdır.

Tazminat davasının şartları

HMK m. 285/1, bilirkişinin kasten veya ağır ihmal suretiyle düzenlediği gerçeğe aykırı raporun mahkemece hükme esas alınması sebebiyle zarar görenlerin, bu zararın tazmini için Devlete karşı tazminat davası açabileceğini düzenler. Metin, kast veya ağır ihmali ve raporun hükme esas alınmasını birlikte arar. Bu nedenle her hatalı rapor için sorumluluk doğduğu sonucu çıkarılamaz.

Madde gerekçesi, Devletin sorumluluğunu hukuki niteliği itibarıyla kusur sorumluluğu, yani dar anlamda haksız fiil sorumluluğu olarak nitelendirir. Görev kuralı ise gerekçeden değil, HMK m. 286 metninden anlaşılır.

İlk derece ve bölge adliye mahkemesi ayrımı

HMK m. 286/1 iki hâli ayrı tutar. Gerçeğe aykırı rapor ilk derece mahkemesinin hükmüne esas olmuşsa, Devlet aleyhine açılacak tazminat davası bu mahkemenin yargı çevresi içinde yer alan bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinde görülür. Aynı fıkraya göre rapor bölge adliye mahkemesinin hükmüne esas olmuşsa, dava Yargıtayın ilgili hukuk dairesinde görülür.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin E. 2021/7009, K. 2021/13145 sayılı kararında, incelenen görev uyuşmazlığı bakımından ilgili bölge adliye mahkemesinin 23. hukuk dairesi ilk derece sıfatıyla yargı yeri olarak belirlenmiştir. Bu sonuç, karara konu uyuşmazlığa ilişkindir ve HMK m. 286’daki genel ayrımın yerine geçen bir kural oluşturmaz.

Devletin rücu davasının görüleceği yer

HMK m. 285/2, Devletin ödediği tazminat için sorumlu bilirkişiye rücu edeceğini belirtir. Rücu, Devletin tazminatı ödemiş olmasına bağlanmıştır. Rücu davasının görüleceği yer ise HMK m. 286/2’de düzenlenir: Devletin sorumlu bilirkişiye karşı açacağı rücu davası, tazminat davasını karara bağlamış olan mahkemede görülür. Rücu davasının hangi şartlarda açılabileceği m. 286/2’de değil, m. 285/2’de yer alır.

Yargı yerinin belirlenmesi

HMK m. 21/1, sayılan hâllerde davaya bakacak mahkemenin tayini için yargı yeri belirlenmesi yoluna başvurulacağını düzenler. Davaya bakmakla görevli ve yetkili mahkemenin davaya bakmasına herhangi bir engel çıkması bu sebeplerdendir. İki mahkeme arasında yargı çevrelerinin sınırlarının belirlenmesi konusunda tereddüt ortaya çıkması da aynı kapsamdadır.

İki mahkemenin de görevsizlik kararı vermesi ve bu kararların kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi, yargı yeri belirlenmesi sebebidir. Kesin yetki hâllerinde iki mahkemenin de yetkisizlik kararı vermesi ve kararların kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi de sebepler arasındadır. Bu son hüküm yalnızca kesin yetki hâllerine ilişkindir.

HMK m. 22/1, yetkili mahkemenin davaya bakmasına engel bulunması veya iki mahkeme arasında yargı çevresi sınırlarının belirlenmesinde tereddüt çıkması hâlinde yetkili mahkemenin tayini için ilk derece mahkemeleri bakımından bölge adliye mahkemelerine, bölge adliye mahkemeleri bakımından Yargıtaya başvurulacağını öngörür. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre, aynı dava hakkında iki mahkemenin göreve veya yetkiye ilişkin kararları kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşirse görevli veya yetkili mahkeme ilgisine göre bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca belirlenir.

Dava şartı incelemesinin genel çerçevesi

HMK m. 115/1, mahkemenin dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştıracağını ve tarafların da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebileceğini düzenler. Bu, genel bir dava şartı kuralıdır ve HMK m. 286’ya özgü görev hükmü değildir.

HMK m. 115/2’ye göre mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Noksanlığın giderilmesi mümkünse bunun tamamlanması için kesin süre verir; süre içinde giderilmemesi hâlinde dava bu sebeple usulden reddedilir. Hüküm genel dava şartı noksanlığına ilişkindir ve somut bir görev uyuşmazlığının sonucunu kendiliğinden belirlemez.

HMK m. 115/3, dava şartı noksanlığının mahkemece esasa girilmeden önce fark edilmemesini, taraflarca ileri sürülmemesini ve hüküm anında giderilmiş olmasını birlikte arar. Bu üç şart gerçekleşirse dava, başlangıçtaki dava şartı noksanlığı nedeniyle usulden reddedilemez. Yalnızca hüküm anında giderilmiş olmak yeterli değildir.

Kanun hükümlerinin uygulanma zamanı

HMK m. 448/1, Kanun hükümlerinin tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhâl uygulanacağını belirtir. Hüküm, hangi işlemlerin tamamlanmış sayılacağını somut olay bakımından ayrıca tanımlamaz. HMK m. 30/1’deki makul süre ve düzenli yargılama yükümlülüğü de m. 286’daki mahkemeyi değiştiren özel bir kural değildir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy