Tanığa gönderilecek davetiyede hangi hususların yer alacağı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 244. maddesinde açıkça gösterilir. Bu davetiyede tanığın adı, soyadı ve açık adresi yer alır. Davanın taraflarının ad ve soyadları ile tanığın tanıklık yapacağı konu açıkça yazılır. Tanığın hazır bulunması gereken yer, gün ve saat belirtilir. Ayrıca tanığın duruşmaya gelmemesinin veya gelmesine rağmen tanıklıktan ya da yemin etmekten çekinmesinin hukuki ve cezai sonuçları ile Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarife gereğince ücret ödeneceği davetiyeye yazılır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 244Kaynağı aç
Davetiyede sayılan bilgiler
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 244. maddesine göre tanıklara gönderilecek davetiyede tanığın adı, soyadı ve açık adresi, tarafların ad ve soyadları ile tanıklık yapacağı konu yer alır.
Tanığın hazır bulunacağı yer, gün ve saat bilgileri, usul işlemlerinin yapılacağı mahalli ve zaman dilimini tayin eder. Duruşmaya iştirak etmemenin sonuçları ile mahkemede hazır bulunulmasına karşın beyanda bulunmaktan ya da yemin edasından kaçınmanın doğuracağı hukuki ve cezai yaptırımlar aynı bentte birlikte düzenlenmiştir. Ücret bakımından ise davetiyede yalnızca ilgili bakanlıkça oluşturulan tarife uyarınca ödeme yapılacağı bildirilir. Kanun maddesi, bu yaptırımların ayrıntılı dökümünü veya ücretin hesaplama usulünü kendi metninde açıklamaz, bunların davetiyede ihtar edilmesini şart koşar.
Davetiye ile çağrı ve hazır bulundurulan tanık
HMK m. 243 uyarınca tanık davetiye ile çağrılır. Ancak davetiye gönderilmeden taraflarca hazır bulundurulan tanık da dinlenir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 243Kaynağı aç
Aynı hükmün devamında özel bir durum daha düzenlenmiştir. Taraflara tanık listesini sunmaları için kesin süre verilmiş ve dinlenme günü kararlaştırılmışsa, liste sunulmamış bulunsa dahi taraf ilgili celsede tanıklarını hazır ettiği takdirde bu tanıklar dinlenir. Bu istisnai sonuç, kesin sürenin verilmiş olması ve dinleme gününün önceden tayin edilmiş bulunması koşullarına bağlıdır. Her iki koşul gerçekleşmeksizin liste verilmemesi halinde kendiliğinden tanık dinletilebileceği anlamı çıkarılamaz.
Tebliğ süresi ve acele hâl
Tanığa çıkarılacak davetiyenin bildirilme zamanı, 244. maddedeki unsurlardan ayrı bir usul kuralı olarak 243. maddenin ikinci fıkrasında yer alır. Kanun koyucu, çağrı kâğıdının duruşma tarihinden en az bir hafta öncesinde muhataba tebliğ edilmesini kurala bağlamıştır. Gecikmesinde sakınca bulunan veya ivedilik arz eden acele durumlarda ise mahkeme tanığın bu süreden daha erken bir vakitte hazır bulunmasına karar verme yetkisine sahiptir.
Telefon, faks ve elektronik posta ile davet
HMK m. 243 uyarınca tanığı davet, gerektiğinde telefon, faks, elektronik posta gibi araçlardan yararlanılmak suretiyle de yapılabilir. Ancak davete rağmen gelmemeye bağlanan sonuçlar, bu durumda uygulanmaz.
Tanığın dinleneceği yer
Yargılamada tanıklar kural olarak davayı görmekte olan mahkeme huzurunda dinlenir. Bununla birlikte mahkeme, maddi gerçeğin aydınlatılması bakımından zorunlu görürse, tanığın olayın vuku bulduğu yerde yahut uyuşmazlık konusu şeyin bulunduğu mahalde dinlenmesine karar verebilir. Yerinde dinleme her davada mutlak bir mecburiyet olmayıp hâkimin gerek gördüğü hallerde vereceği karara bağlıdır. Dinlenecek yere ilişkin bu kurallar, 244. maddedeki davetiye bilgilerini değiştirmez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 259Kaynağı aç
Hastalığı veya engeli sebebiyle mahkeme binasına intikal edemeyen tanıklar bakımından özel bir düzenleme getirilmiştir. Mahkeme, bu durumdaki tanığı bizzat bulunduğu yerde dinler. Buradaki yasal koşul, tanığın rahatsızlığı veya engeli dolayısıyla duruşma salonuna gelemeyecek vaziyette bulunmasıdır. Madde metninde yerinde dinleme bir takdire bırakılmamış, gelemeyen tanığın bulunduğu yerde dinleneceği emredici biçimde ifade edilmiştir.
Mahkemenin yargı çevresi dışında bulunan tanığın, bulunduğu yer mahkemesi tarafından dinlenmesine karar verilebilir. İstinabe yolu ile dinlenilmesine karar verilen tanığın nerede, hangi gün ve saatte dinleneceği hususu, talepleri hâlinde taraflara tebliğ edilir. Bu durumda tanığın hangi hususlardan dolayı dinleneceğini hâkim belirler.
Çağrıya uyma mecburiyeti ve gelmemenin yaptırımları
Kanunda açıkça düzenlenen ayrık durumlar saklı kalmak kaydıyla, mahkemeye tanık olarak çağrılan her şahsın davete icabet etmesi yasal bir yükümlülüktür. Tanıklık ödevi genel bir zorunluluk teşkil eder. Kanunun 245. maddesi çağrıya uyma zorunluluğunu kurala bağlarken, davetiyeye nelerin yazılması gerektiği hususunu 244. maddede tutmuştur.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 245Kaynağı aç
Usulüne uygun olarak çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık zorla getirtilir. Gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve beşyüz Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına hükmolunur.
Hakkında zorla getirme işlemi uygulanan tanığın, duruşmaya vaktinde katılamayışını mazur gösterecek gerekçeleri sonradan mahkemeye iletmesi mümkündür. İlgili kişi gelmeme nedenini haklı kılan hususları sonradan açıkladığı takdirde, daha önce aleyhine kararlaştırılan masraflar ile disiplin para cezası hükümden düşürülür.
Kanunun 244. maddesi, duruşmaya gelinmemesinin yanı sıra, gelinip de tanıklıktan yahut yemin etmekten çekinilmesinin hukuki ve cezai yaptırımlarının da davetiyeye dercedilmesini öngörür. 245. madde ise çağrıya uymayarak mazeretsiz gelmeme eylemini, zorla getirme, yargılama masrafı ve disiplin para cezası ile karşılamıştır. Çekinme halinin müeyyideleri 245. madde kapsamında yer almadığından, her iki yasal hüküm kendi uygulama sahasında değerlendirilmelidir.
Mülga usul kanunundaki çağrı ve içerik
Mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 258. maddesinde tanıkların usulüne uygun tebliğ edilecek davetiye ile çağrılacağı belirtilmiştir. Bu mülga hükümde davetiyeye yalnızca tarafların isimlerinin, hangi hususun ispatı için çağrıldığının ve duruşma gün ile saatinin yazılacağı hükme bağlanmıştır. Bu sınırlı içerik, yürürlükteki 6100 sayılı Kanun'un 244. maddesinde aranan tanığın açık adresi, hazır bulunulacak yer, gelmeme veya çekinmenin yaptırımları ile tarifeye göre ücret ödeneceği unsurlarını kapsamaz.
1086 sayılı HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU m. 258Kaynağı aç
Mülga 1086 sayılı Kanun'un 258. maddesinde tebliğin muhakeme gününden en az iki gün önce yapılması aranmış ve müstacel işlerde şahidin daha evvel gelmesine karar verilebileceği düzenlenmiştir. 6100 sayılı Kanun'un 243. maddesinde ise davetiyenin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması şartı öngörülmüş; acele hâllerde tanığın daha önce gelmesine karar verilebileceği hüküm altına alınmıştır.
HMK m. 244 gerekçesinde, tanığa gönderilecek çağrı kâğıdında nelerin bulunması gerektiğinin 1086 sayılı Kanun'un 258. maddesinin birinci fıkrasına göre daha açık ve ayrı ayrı bentler hâlinde ifade edildiği belirtilmiştir.
Yargıtay kararlarında tanık çağırma usulü
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 12.11.2014 tarihli, Esas 2014/11259 ve Karar 2014/22549 sayılı ilamında, tanıkların mahkemeye hangi yöntemle çağrılacağının usul kanununda 243 ve 244. maddelerle açıkça düzenlendiği belirtilmiştir. Yüksek mahkeme, davayı yürüten taraflara tanıklarını mahkemede bizzat hazır bulundurma zorunluluğu yüklenmesini usul hukukuna aykırı bulmuştur. Tarafların tanık getirme mecburiyeti altına sokulamayacağı ilkesi, 243. maddedeki tarafça hazır edilen tanığın dinlenebileceği kuralından farklıdır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2014/11259, K. 2014/22549Kaynağı aç
Aynı uyuşmazlıkta temyiz merci, ilk derece mahkemesinin ön inceleme celsesinde delillerin toplanmasına ilişkin işlemleri noksan bıraktığını saptamıştır. Mahkemenin, tanıklar hazır edildiğinde bir sonraki oturum dinlenmelerine şeklinde ara karar oluşturduğu, davalının bildirdiği tanıklar yönünden hiçbir ara karar kurmadığı ve delil avansı talep etmediği kararda açıklanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, taraflarca bildirilen tanıklar yasal yöntemle çağrılıp dinlenmeksizin ve daha önce reddedilen dava dosyası celbedilmeksizin yetersiz incelemeyle hüküm verilmesini isabetsiz bularak ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur. Hükmün bozulmasına ve bozma nedenine göre sair hususların tetkik edilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
Sık sorulan sorular
Tanık davetiyesinde neler yazılır?
HMK m. 244'e göre tanıklara gönderilecek davetiyede tanığın adı, soyadı ve açık adresi, tarafların ad ve soyadları, tanıklık yapacağı konu, hazır bulunması gereken yer, gün ve saat, gelmemesinin veya gelmesine rağmen tanıklıktan ya da yemin etmekten çekinmesinin hukuki ve cezai sonuçları ile Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarife gereğince ücret ödeneceği yazılır.
Tanık davetiye tebliğ edilmeden dinlenir mi?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 243. maddesi uyarınca tanık kural olarak davetiye çıkarılarak çağrılmakla birlikte, taraflarca mahkemeye davetiyesiz hazır getirilen tanıkların da dinlenmesi kanunen mümkündür.
Tanık listesi verilmezse tanık dinlenir mi?
Tanık listesi sunulması için kesin süre verilmiş ve dinlenme günü belirlenmişse, liste ibraz edilmemiş olsa bile taraf o celsede tanığını hazır bulundurursa tanıklar mahkemece dinlenir.
Tanık davetiyesi duruşmadan ne kadar önce tebliğ edilir?
Tanık davetiyesinin duruşma tarihinden en az bir hafta önce muhataba tebliğ edilmiş olması gerekir. Acele hâllerde tanığın daha önce gelmesine karar verilebilir.
Telefonla çağrılan tanık gelmezse sonuç uygulanır mı?
HMK m. 243 uyarınca tanığı davet gerektiğinde telefon, faks, elektronik posta gibi araçlardan yararlanılmak suretiyle de yapılabilir; ancak bu durumda davete rağmen gelmemeye bağlanan sonuçlar uygulanmaz.
Tanık her zaman mahkeme binasında mı dinlenir?
Kural mahkemede dinlenmektir; fakat gerçeğin ortaya çıkması için gerekliyse olayın geçtiği veya şeyin bulunduğu yerde dinlenmesine karar verilebilir. Hastalık veya engel sebebiyle gelemeyen tanık bulunduğu yerde dinlenir, yargı çevresi dışındakiler için ise istinabe yoluna gidilebilir.
Usulüne uygun çağrılan tanık gelmezse ne olur?
Usulünce çağrıldığı halde mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık zorla getirtilir, gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve beşyüz Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına hükmolunur. Zorla getirilen tanık sonradan gelmemesini haklı gösterecek sebepleri bildirirse gider ve ceza kaldırılır.
Mülga usul kanununda tebliğ süresi kaç gündü?
Mülga 1086 sayılı Kanun'un 258. maddesinde tebliğin muhakeme gününden en az iki gün önce icra edilmesi öngörülmüş ve müstacel işlerde şahidin daha evvel gelmesine karar verilebileceği düzenlenmiştir. Yürürlükteki HMK 243. maddesinde ise bu süre duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olma esasına bağlanmıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy