6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 15 uyarınca sigorta sözleşmelerinden doğan davalarda mahkemenin yetkisi, sigorta sözleşmesinin zarar sigortası veya can sigortası türüne dahil olmasına göre farklılık gösterir. Zarar sigortalarında sigorta konusunun niteliğine göre malın bulunduğu yer veya rizikonun gerçekleştiği yer mahkemesi yetkili kılınırken, can sigortalarında sigorta ettiren, sigortalı veya lehtarın yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 15Kaynağı aç
Zarar Sigortalarından Doğan Davalarda Yetkili Mahkeme
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 15/1 hükmüne göre zarar sigortalarından doğan davalar, sigortanın konusunu oluşturan malın sabit veya hareketli olmasına göre düzenlenmiştir. Sigorta bir taşınmaza ya da niteliği gereği bir yerde sabit bulunması gereken yahut sözleşmeyle şart kılınan taşınıra ilişkinse dava malın bulunduğu yerde açılabilir. Buna karşılık bir yerde sabit bulunması gerekmeyen veya şart kılınmayan bir taşınıra ilişkin zarar sigortalarında ise dava rizikonun gerçekleştiği yerde de açılabilir.
Sorumluluk sigortalarından kaynaklanan davalarda, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 15 kapsamında düzenlenen tehlikenin doğduğu yer mahkemesinin yetkisi kesin yetki niteliğinde değildir. Bu nedenle davacı davasını tehlikenin doğduğu yer mahkemesinde açabileceği gibi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 6 uyarınca genel yetkili mahkeme olan davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açabilir.
Can Sigortalarında Kesin Yetki ve Uygulama Esasları
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 15/2 hükmü uyarınca, can sigortalarında sigorta ettirenin, sigortalının veya lehtarın leh veya aleyhine açılacak davalarda bu kişilerin yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Bu düzenlemenin amacı, söz konusu kişilerin özellikle sigorta şirketlerine karşı korunmasıdır.
Can sigortaları grubunda yer alan hayat sigortasından kaynaklanan vefat tazminatı davalarında uyuşmazlığın lehtarın yerleşim yeri mahkemesinde görülmesi zorunludur. Nitekim Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 2021/7693 Esas ve 2021/11157 Karar sayılı ilamında, can sigortası sözleşmesinin lehtarı olan davacıların yerleşim yeri mahkemesinin uyuşmazlığı görmeye kesin yetkili olduğu belirtilmiştir. Benzer biçimde, kredi sözleşmesi sebebiyle yapılan hayat sigortasından doğan vefat tazminatının tahsili ve ödenen kredi taksitlerinin iadesi taleplerinde de can sigortası niteliği gereğince davacıların yerleşim yeri mahkemesi Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 15/2 uyarınca kesin yetkiye sahiptir.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2021/7693, K. 2021/11157Kaynağı aç
Zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası poliçesinin hiç düzenlenmemiş olduğu durumlarda can sigortasına ilişkin Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 15/2 hükmündeki yetki kuralı uygulanma imkanı bulamaz; nitekim poliçenin bulunmadığı somut uyuşmazlıkta Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 16 gereğince haksız fiilin işlendiği yer mahkemesi yetkili kabul edilmiştir.
Deniz Sigortalarında Yetki Kuralının İstisnası
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 15/3 hükmü açık bir istisna getirerek, sigorta sözleşmelerinden doğan davalardaki yetki kurallarının deniz sigortalarından doğan davalarda uygulanmayacağını düzenlemiştir. Dolayısıyla deniz sigortalarından kaynaklanan uyuşmazlıklar bu maddenin uygulama alanı dışında tutulmuştur.
Can sigortalarından doğan davalarda yetkili mahkeme neresidir?
Can sigortalarında, sigorta ettiren, sigortalı veya lehtarın leh veya aleyhine açılacak davalarda bu kişilerin yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Bu kesin yetki kuralı, anılan kişilerin sigorta şirketlerine karşı korunması amacıyla düzenlenmiştir.
Hayat sigortası vefat tazminatı davası nerede açılır?
Hayat sigortasından doğan vefat tazminatı istemlerinde lehtarın yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir; nitekim Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 2021/7693 Esas ve 2021/11157 Karar sayılı ilamında da lehtarın yerleşim yeri mahkemesinin kesin yetkili olduğu kabul edilmiştir.
Zarar sigortalarında dava nerede açılabilir?
Zarar sigortalarında sigorta bir taşınmaza veya niteliği gereği bir yerde sabit bulunması gereken yahut şart kılınan taşınıra ilişkinse malın bulunduğu yerde; bir yerde sabit bulunması gerekmeyen veya şart kılınmayan bir taşınıra ilişkinse rizikonun gerçekleştiği yerde de açılabilir. Sorumluluk sigortalarında ise tehlikenin doğduğu yer yetkisi kesin yetki olmadığından genel yetkili olan davalının yerleşim yeri mahkemesinde de dava açılması mümkündür.
Deniz sigortalarında HMK madde 15 yetki kuralı geçerli midir?
Hayır, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 15/3 uyarınca maddedeki yetki kuralları deniz sigortalarından doğan davalarda uygulanmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy