Hırsızlığa karşı sigorta; poliçede ve eklerinde kararlaştırılan genel ve özel şartlar uyarınca, sigorta konusu yerde yer alan eşya ve malların hırsızlık fiili veya hırsızlığa teşebbüs edilmesi sonucunda uğrayacağı maddi hasar ve kayıpları, belirlenen teminat limiti ve muafiyet düzenlemeleri çerçevesinde güvence altına alan bir sigorta türüdür. Bu sözleşme kapsamında sigortacı, rizikonun gerçekleşmesi halinde poliçede üstlendiği limitler dahilinde sigortalının maddi zararını gidermeyi taahhüt eder.
Teminat Kapsamına Giren Haller ve Giriş Yöntemleri
Hırsızlık teminatı, belirli maddi yöntemlerle gerçekleştirilen hukuka aykırı fiilleri kapsayacak şekilde düzenlenir. Kırma, zorlama, tırmanma, duvar aşma, kilit kırma, anahtar uydurma veya benzeri biçimde fiziki iz bırakan yöntemlerle sigortalı yere girilmesi durumunda ortaya çıkan kayıp ve hasarlar teminat kapsamındadır. Bunun yanı sıra sigorta yerine gizlice girilip saklanarak yapılan eylemler ile cebir ve tehdit kullanılarak gerçekleştirilen hırsızlık fiilleri de poliçe koruması dahilinde değerlendirilir.
Aksine Sözleşme Bulunmadıkça Teminat Dışında Kalan Durumlar
Poliçede taraflarca açıkça aksine bir kloz kararlaştırılmadığı takdirde, belirli yerler ve eylem biçimleri teminat dışı kabul edilir. Sigorta yeri dışındaki hizmetçi veya sandık odası, mahzen ve garaj gibi müştemilat alanlarında yer alan eşyalar ile rehin, vedia, kira veya ariyet gibi hukuki ilişkiler dolayısıyla sigortalının elinde bulunan üçüncü kişilere ait emanet mallar kural olarak poliçe kapsamı dışındadır. Ayrıca özel kloz ve cam kırılması teminatı bulunmadıkça dış vitrin teşhirinde yer alan eşyalar, sigorta yerinin belirli bir süreyi aşacak şekilde kesintisiz boş ve sahipsiz bırakılması halleri, grev, lokavt, kargaşalık, yağma hareketleri ile bunlardan yararlanılarak işlenen fiiller ve sigortalıyla birlikte yaşayan kişilerin gerçekleştirdiği hırsızlık eylemleri de teminat haricidir.
Sözleşmenin Kurulması ve Sigorta Ettirenin Beyan Yükümlülüğü
Sigorta sözleşmesi kurulurken teklifname ve poliçede yer alan hususlara ilişkin doğru bilgi verilmesi zorunludur. Sigorta ettirenin veya sigortalının kast veya ihmal neticesinde gerçeğe aykırı bildirimde bulunması halinde, sigortacının sözleşmeden cayma, fesih bildiriminde bulunma veya prim farkı talep etme hakları doğar; bu durum aynı zamanda tazminattan indirim yapılması sonucunu da doğurabilir.
Poliçede taksitli ödeme planının kararlaştırılması durumunda, poliçenin ön yüzüne yazılmak kaydıyla, ilk taksit ödenmeden sigortacının sorumluluğu başlamaz. Taksitlerden ikisinin üst üste ödenmemesi halinde ise muacceliyet ve fesih prosedürü devreye sokulur; bu süreçte noter veya iadeli tebligat yoluyla ödeme süresi tanınır. Prim borcunun kambiyo senedine bağlanmış olması borcun hukuki niteliğini değiştirmez.
Sigortalanan yerin devredilmesi veya sigortalının vefatı halinde sigorta sözleşmesi kendiliğinden sona erer ve işlemeyen gün esasına göre prim iadesi yapılır. Sigorta konusunun kiraya verilmesi gibi zilyetliğin el değiştirdiği durumlarda ise durum sigortacıya ihbar edilene kadar poliçe teminatı askıda kalır.
Riziko Gerçekleştiğinde Delillerin Korunması ve Bildirim
Hırsızlık veya hırsızlığa teşebbüs vakasının gerçekleşmesi halinde sigortalı, derhal yetkili kolluk birimlerine bildirimde bulunarak resmi tutanak düzenletmekle yükümlüdür. Olay yerinde inceleme yapılmasını ve delil bütünlüğünü bozacak herhangi bir fiziki değişiklikten kaçınılmalıdır. Çalınan unsurlar arasında kıymetli evrak bulunması durumunda ise bunların tedavülünün ve ödenmesinin engellenmesi amacıyla ilgili banka veya ihraççı kurumlara gecikmeksizin bildirim yapılmalıdır.
Tazminatın Hesaplanması ve Eksik Sigorta Kuralı
Meydana gelen zararın tazmininde eşyanın niteliğine göre farklı değerleme yöntemleri uygulanır. Ticari emtianın değeri hasardan bir gün önceki piyasa alım rayici esas alınarak tespit edilir. İşlem görmekte olan yarı mamullerde ise hammadde bedeline işçilik ve genel gider payı eklenir; ancak bu tutar nihai mamul rayicini aşamaz. Makine, teçhizat ve demirbaşlar ile ev, büro ve zati eşyaların değerlemesinde, eşyanın yeni bedelinden kullanım kaynaklı yıpranma, aşınma ve teknik evsaf farkları düşülür.
Sigorta bedelinin sigorta değerinden düşük kaldığı eksik sigorta hallerinde tazminat, sigorta bedeli ile sigorta değeri arasındaki orana göre nispi olarak hesaplanıp ödenir. Buna karşın nakit para, külçe, menkul kıymet, kıymetli kıymetler ile hırsızlık sırasında gayrimenkule verilen tahribat zararlarında, aksine özel şart bulunmadıkça nispi sigorta kuralı uygulanmaz.
Tazminatın Ödenmesi, Adli Soruşturma ve Rücu Hakkı
Hırsızlık eylemine ilişkin olarak adli makamlar nezdinde yürütülen bir ceza soruşturması veya kovuşturması bulunması halinde sigortacı, ilgili soruşturma süreci tamamlanana kadar tazminat ödemesini erteleme hakkına sahiptir.
Tazminat ödendikten sonra çalınan malların ele geçirilmesi durumunda sigortalı, durumu gecikmeksizin yazılı olarak sigortacıya bildirmek zorundadır. Zararın tamamının tazmin edildiği durumlarda sigortacı bulunan eşyanın mülkiyetini devralmayı tercih edebilir ya da sigortalı tazminat tutarını sigortacıya iade ederek eşyasını geri alabilir.
Zararı karşılayan sigortacı, ödediği tazminat tutarı nispetinde hukuken sigortalının haklarına halef olur ve hırsızlık fiilinden sorumlu olan kişilere karşı rücu hakkını kullanabilir.
Hasarın mahiyetine göre poliçe teminatının geleceği farklılık gösterir. Tam hasar halinde ilgili ünitenin poliçe teminatı sona ererken, kısmi hasarlarda teminat limiti ödenen tazminat tutarı kadar azalır. Eksilen teminat limiti, tarafların mutabakatıyla gün esası üzerinden ek prim ödenmek suretiyle yeniden eski seviyesine yükseltilebilir.
Uyuşmazlıkların Çözümü, Hakem-Bilirkişi Usulü ve Zamanaşımı
Zarar miktarının tespiti amacıyla hakem-bilirkişi yoluna başvurulduğunda hazırlanan tespit raporu taraflar bakımından bağlayıcıdır. Ancak düzenlenen raporda aşikar bir farklılık veya hata bulunması halinde, raporun tebliğinden itibaren belirlenen süre içinde iptal davası açılması mümkündür. Hakem-bilirkişi tespiti yalnızca hasar ve miktar tayinine ilişkin olup poliçenin teminat kapsamını ve geçerli istisnalarını ortadan kaldırmaz.
Hırsızlık sigortası sözleşmesinden kaynaklanan her türlü talep ve dava 2 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Sigortacı aleyhine açılacak davalar sigortacının merkezinin veya acentesinin bulunduğu yerdeki ya da hasarın meydana geldiği yerdeki ticaret mahkemelerinde görülebilir. Sigortacının sigorta ettirene veya sigortalıya karşı açacağı davalarda ise davalının ikametgahı ticaret mahkemesi yetkilidir.
Hırsızlık sigortasında eksik sigorta kuralı her türlü eşyada uygulanır mı?
Eksik sigortada tazminat kural olarak sigorta bedeli ile sigorta değeri arasındaki orana göre nispi ödenir; ancak nakit, menkul kıymet, kıymetli kıymetler ve gayrimenkule verilen tahribat zararlarında nispi kural uygulanmaz.
Çalınan eşyalar tazminat ödendikten sonra bulunursa ne olur?
Sigortalı bulunan malları derhal sigortacıya bildirmekle yükümlüdür; tam tazmin halinde sigortacı eşyanın mülkiyetini alabilir veya sigortalı aldığı tazminatı iade edebilir.
Ceza soruşturması devam ederken sigorta tazminatı hemen ödenir mi?
Olay hakkında yürütülen bir adli ceza soruşturması veya kovuşturması bulunuyorsa sigortacı tazminat ödemesini bu soruşturmanın sonuna kadar erteleyebilir.
Hırsızlık sigortası uyuşmazlıklarında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Hırsızlık sigortası sözleşmesinden kaynaklanan tüm talepler 2 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy