Havayolu Yolcu Haklarının Kapsamı ve Hukuki Dayanağı
Havayolu ile seyahat eden yolcuların sahip olduğu haklar, 3 Aralık 2011 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak 1 Ocak 2012 tarihinde yürürlüğe giren Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Hava taşıma işletmelerinin yolculara karşı taşıma ilişkisinden doğan yükümlülükleri, bilet veya taşıma sözleşmelerinde yer alan hükümlerle sınırlandırılamaz, daraltılamaz ve bu yükümlülüklere yönelik herhangi bir muafiyet kararlaştırılamaz.
Hava taşıma işletmesi, check-in işlemi sırasında uçağa kabul edilmeme, uçuşun iptal edilmesi veya en az iki saat tehir edilmesi durumlarında yolcuların haklarını talep edebileceklerini açıklayan Türkçe ve İngilizce duyuruyu yolcuların görebileceği şekilde sunmakla yükümlüdür. Uçağa kabul edilmeyen ya da seferi iptal edilen her yolcuya, haklarını ve yardım esaslarını içeren yazılı bir bildirim teslim edilmesi zorunludur.
Uçuş Gecikmelerinde Sunulması Zorunlu Hizmetler
İç hat uçuşlarında mesafesi 1500 kilometreye kadar olan seyahatlerde iki saat veya daha fazla, 1500 ile 3500 kilometre arasındaki seyahatlerde üç saat veya daha fazla, 3500 kilometreden uzun mesafeli seyahatlerde ise dört saat veya daha fazla gecikme öngörüldüğünde taşıyıcı işletme yolculara ücretsiz hizmetler sağlamalıdır.
Tehir süresi iki ila üç saat arasında kaldığında yolculara makul ölçüde sıcak ve soğuk içecek sağlanır. Üç ila beş saat arasındaki tehirlerde içeceklere ek olarak günün saatine uygun kahvaltı veya yemek ikram edilir. Beş saat ve üzerindeki gecikmelerde ise ilave içecek ile hafif ara yemeği verilir; ayrıca yolculara süre kısıtlaması uygulanmaksızın iki telefon görüşmesi, faks veya e-posta imkanı ücretsiz temin edilir.
Gecikme sebebiyle öngörülen kalkış zamanı ilan edilmiş ilk hareket saatini izleyen gün veya günlere sarktığında ve bir ya da birden fazla gece konaklama zorunlu hale geldiğinde, taşıyıcı işletme otelde veya uygun bir konaklama tesisinde konaklama sağlamak ve havalimanı ile konaklama tesisi arasındaki ulaşımı karşılamak zorundadır.
Uçuşun Gecikmesi Halinde Bilet İadesi ve Dönüş Hakkı
Uçuş gecikmesinin en az beş saate ulaşması halinde yolcu, seyahatin gerçekleştirilmeyen bölümü için bilet ücretinin tamamının nakit, elektronik banka havalesi, banka ödeme emri, banka çeki veya mutabakat halinde seyahat fişi olarak en geç yedi gün içinde iade edilmesini isteme hakkına kavuşur. Yolcu ayrıca seyahatin ilk başlangıç noktasına ilk fırsatta dönebilmesi için ücretsiz bir dönüş uçuşu sağlanmasını talep edebilir.
Uçuş İptalinde Yolculara Sağlanan Güzergah ve İade Seçenekleri
Uçuşun iptal edilmesi halinde taşıyıcı işletme, yolcuya bilet bedelinin tamamının en geç yedi gün içinde nakden veya banka kanalıyla iadesiyle birlikte başlangıç noktasına ücretsiz dönüş sağlanması seçeneğini sunar. Bunun yanı sıra işletme, en erken fırsatta son varış yerine güzergah değişikliği yapılması ya da yolcunun tercih edeceği sonraki bir tarihte benzer taşıma şartlarıyla güzergah değişikliği gerçekleştirilmesi seçeneklerini de teklif etmekle yükümlüdür.
Uçuş İptallerinde Tazminat Hakkı ve İstisnaları
Yolcular, uçuş iptalinden planlanan hareket zamanından en az iki hafta önce haberdar edilmedikleri takdirde tazminat talep edebilir. İki hafta ile yedi gün öncesinde yapılan bildirimlerde en fazla iki saat önce kalkış ve son varış yerine en fazla dört saat sonra varış imkanı tanıyan bir güzergah değişikliği önerilmemişse tazminat doğar. Yedi günden daha kısa sürede yapılan bildirimlerde ise en fazla bir saat önce kalkış ve en fazla iki saat sonra varış sağlayan bir güzergah değişikliği sunulmadığı sürece yolcu tazminata hak kazanır.
Hava taşıma işletmesi, gerekli tüm tedbirleri almasına rağmen olağanüstü koşulların uçuşun iptaline yol açtığını kanıtladığı takdirde tazminat ödeme zorunluluğundan kurtulur. İptalin yolcuya hangi tarihte bildirildiğinin ispat yükü işletmeye aittir. Bununla birlikte, talep edilmesine karşın iletişim bilgisini vermeyen veya yanlış veren yolculara karşı işletme bildirim sorumluluğundan muaf tutulur.
Tazminat Tutarları ve İndirim Uygulaması
Uçuşun iptali veya yolcunun iradesi dışında uçağa kabul edilmemesi halinde, iç hat uçuşları için 100 Avro karşılığı Türk Lirası tazminat ödenir. Dış hat uçuşlarında ödenecek tutar mesafeye göre belirlenir; 1500 kilometre veya daha kısa uçuşlarda 250 Avro, 1500 ile 3500 kilometre arası mesafelerde 400 Avro, 3500 kilometreden uzun uçuşlarda ise 600 Avro karşılığı Türk Lirası ödenmesi gerekir.
Yolcuya önerilen güzergah değişikliğindeki alternatif uçuşun varış zamanı; 1500 kilometreye kadar uçuşlarda planlanan varış saatini iki saati, 1500 ile 3500 kilometre arasındaki uçuşlarda üç saati, 3500 kilometreden uzun uçuşlarda ise dört saati aşmadığı takdirde, işletme belirlenen tazminat miktarında yüzde elli oranında indirim uygulayabilir.
Bilgilendirme Eksikliği ve Ek Tazminat Talebi
Hakları mevzuata uygun şekilde bildirilmeyen ve bu sebeple öngörülen miktardan daha düşük bir tazminatı kabul etmiş olan yolcuların hukuki hakları saklıdır. Yolcu, eksik kalan kısım veya ek tazminat talepleri doğrultusunda yetkili mercilere ve mahkemelere başvuruda bulunabilir.
Uçuş iptal edildiğinde hangi durumlarda tazminat ödenmez?
Hava taşıma işletmesi, tüm tedbirleri almasına karşın olağanüstü hallerin iptale yol açtığını ispatlarsa ya da yolcu planlanan hareketten en az iki hafta önce iptalden haberdar edilmişse tazminat yükümlülüğünden kurtulur.
Uçuş tehirinde yolculara hangi ücretsiz ikramlar sunulmalıdır?
İki ila üç saatlik gecikmelerde sıcak ve soğuk içecek; üç ila beş saatlik gecikmelerde günün vaktine göre kahvaltı veya yemek; beş saat ve üzerindeki gecikmelerde ise ilave ikramlar ile kısıtlama olmaksızın iki telefon, faks veya e-posta hizmeti sağlanır.
Beş saati aşan uçuş gecikmesinde bilet iadesi nasıl yapılır?
Gecikmenin en az beş saat sürmesi halinde yolcu, seyahatin yapılmayan bölümüne ait bilet bedelinin nakden veya banka yoluyla en geç yedi gün içinde ödenmesini ve başlangıç noktasına ücretsiz dönüş uçuşu düzenlenmesini isteyebilir.
Havayolu şirketi bilet şartlarıyla yolcu haklarını kısıtlayabilir mi?
Taşıyıcı işletmelerin yolculara karşı kanuni yükümlülükleri taşıma sözleşmelerine konulacak hükümlerle kısıtlanamaz, sınırlandırılamaz ve bu yükümlülüklere muafiyet getirilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy