Ceza Hukukunda Kanunilik İlkesi ve Hapis Cezasının Niteliği
Ceza hukukunda temel bir güvence olan kanunilik ilkesi gereğince, kanunun açık bir şekilde suç olarak tanımlamadığı hiçbir eylem nedeniyle kişilere ceza tayin edilemez ve güvenlik tedbirine başvurulamaz. Yargılama makamları yalnızca yasada açıkça yer verilen ceza ve tedbirlere hükmedebilir. Suç ile bunlara bağlanan cezalara ilişkin kanun hükümleri kıyas yoluyla işletilemeyeceği gibi kıyasa yol açacak biçimde genişletilerek de yorumlanamaz. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun yaptırım sisteminde cezalar; hapis ve adli para cezaları biçiminde iki ana grupta düzenlenmiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 2Kaynağı aç
ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalardan ve
güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz.
(2) İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz.
(3) Kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas
yapılamaz. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş
yorumlanamaz.
Adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 45Kaynağı aç
hapis ve adlî para cezalarıdır.
Hapis cezaları
Türk Ceza Kanunu'nda Düzenlenen Hapis Cezası Türleri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 46. maddesinde hapis cezaları; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, müebbet hapis cezası ve süreli hapis cezası olmak üzere üç tür olarak belirlenmiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 46Kaynağı aç
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası.
b) Müebbet hapis cezası.
c) Süreli hapis cezası.
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası[6]
Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezası ve İnfaz Rejimi
Türk Ceza Kanunu'nun 47. maddesi uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası mahkûmun yaşamı boyunca devam eder ve kanun ile Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte gösterilen sıkı güvenlik rejimine göre infaz edilir. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 25. maddesi doğrultusunda bu cezaya mahkûm olan kişiler tek kişilik odalarda barındırılır; hükümlüye günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı tanınır. İnfaz rejiminde hükümlünün cezaevi dışında çalıştırılması veya kendisine izin verilmesi yasaklanmış olup kurum iç yönetmeliğindekiler dışındaki iyileştirme faaliyetlerine katılımına olanak tanınmaz. Kural olarak infaza hiçbir surette ara verilemez; ancak tıbbî tetkik ve zorunluluklar hariç sağlık tedbirleri kurum içinde yürütülür.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 25Kaynağı aç
rejimine ait esaslar aşağıda gösterilmiştir:
a) Hükümlü, tek kişilik odada barındırılır.
b) Hükümlüye, günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı
tanınır.
c) Risk ve güvenlik gerekleri ile iyileştirme ve eğitim çalışmalarında
gösterdiği gayret ve iyi hâle göre; hükümlünün, açık havaya çıkma ve spor yapma
süresi uzatılabileceği gibi kendisi ile aynı ünitede kalan hükümlülerle temasta
bulunmasına sınırlı olarak izin verilebilir.
d) Hükümlü, yaşadığı yerin olanak verdiği ve idare kurulunun uygun
göreceği bir sanat veya meslek etkinliğini yürütebilir.
e) Hükümlü, kurum idare kurulunun
uygun gördüğü hâllerde ve onbeş günde bir kez olmak üzere (f) bendinde
gösterilen kişilere, süresi on dakikayı geçmemek üzere telefon edebilir.
f) Hükümlüyü; eşi, altsoy ve üstsoyu,
kardeşleri ve vasisi, belirlenen gün, saat ve koşullar içerisinde onbeş günlük
aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edebilirler.
g) Hükümlü hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve
kendisine izin verilmez.
h) Hükümlü, kurum iç yönetmeliğinde belirtilenlerin dışında herhangi bir
spor ve iyileştirme faaliyetine katılamaz.
ı) Hükümlünün cezasının infazına, hiçbir surette ara verilemez. Hükümlü
hakkında uygulanacak tüm sağlık tedbirleri, tıbbî tetkik ve zorunluluklar hariç
ceza infaz kurumlarında, mümkün olmadığı takdirde tam teşekküllü Devlet ya da
üniversite hastanelerinin tek kişilik ve yüksek güvenlikli mahkûm koğuşlarında
uygulanır.
ALTINCI
BÖLÜM
Hükümlünün
Yükümlülükleri
Cezayı çekme, güvenlik ve iyileştirme programına uyma
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 47Kaynağı aç
hayatı boyunca devam eder, kanun ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte
belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir.
Müebbet hapis cezası
5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. Suç işlemek için örgüt kurma veya yönetme ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı bu cezaya mahkûm olanlar bakımından ise infaz kurumunda geçirilmesi gereken iyi hâlli süre otuz altı yıldır. Bununla birlikte 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin on altıncı fıkrası gereğince; Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ile milli savunmaya karşı suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 107Kaynağı aç
mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.
(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis
cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm
edilmiş olanlar yirmidört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş
olanlar cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu
salıverilmeden yararlanabilirler. (Ek cümleler:14/4/2020-7242/48 md.)
Ancak, Türk Ceza Kanununun;[51]
a) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82 ve 83) süreli hapis cezasına
mahkûm olanlar,
b) Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçundan (madde 87, fıkra iki,
bent d) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,
c) İşkence suçundan (madde 94 ve 95) ve eziyet suçundan (madde 96) süreli
hapis cezasına mahkûm olanlar,
d) Cinsel saldırı (madde 102, ikinci fıkra hariç), reşit olmayanla cinsel
ilişki (madde 104, ikinci ve üçüncü fıkra hariç) ve cinsel taciz (madde 105)
suçlarından süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,
e) Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan (madde 102, 103, 104 ve
105) hapis cezasına mahkûm olan çocuklar,
f) Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlardan (madde 132, 133,
134, 135, 136, 137 ve 138) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,
g) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188)
hapis cezasına mahkûm olan çocuklar,
h) Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından (madde 326 ilâ
339) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,
cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu
salıverilmeden yararlanabilirler. Ayrıca, suç işlemek için örgüt kurmak veya
yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile Terörle
Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olan çocuklar ile 1/1/1983
tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat
Teşkilatı Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar hakkında koşullu
salıverilme oranı üçte iki olarak uygulanır.
(3) Koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre;
a) Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyet
hâlinde otuzaltı,
b) Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde otuz,
c) Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına
mahkûmiyet hâlinde en fazla otuzaltı,
d) Bir müebbet hapis cezası ile süreli
hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuz,
e) Birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla
yirmisekiz,
Yıldır.
(4) Suç işlemek için örgüt kurmak veya
yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı mahkûmiyet
hâlinde; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuzaltı
yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, süreli hapis
cezasına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri
takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. (Ek
cümle:14/4/2020-7242/48 md.) Koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla
olan suçlar bakımından ise tabi oldukları koşullu salıverilme oranı uygulanır.
Ancak, bu süreler;[52]
a) Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyet
hâlinde kırk,
b) Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde otuzdört,
c) Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına
mahkûmiyet hâlinde en fazla kırk,
d) Bir müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde
en fazla otuzdört,
e) Birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla
otuziki,
Yıldır. (Ek cümle:22/7/2010 – 6008/9 md.) Bu fıkra hükümleri
çocuklar hakkında uygulanmaz.
(5) Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş
yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak
dikkate alınır.[53]
(6) Koşullu salıverilen hükümlünün tâbi tutulacağı denetim süresi,
yukarıdaki fıkralara göre infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır.
Ancak süreli hapislerde hakederek tahliye tarihini geçemez.[54]
(7) Hükümlü, denetim süresinde, infaz kurumunda öğrendiği meslek veya
sanatı icra etmek üzere, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya
sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında, ücret karşılığında
çalıştırılabilir.
(8) Onsekiz yaşından küçük olan hükümlüler, denetim süresinde
eğitimlerine, gerektiğinde barınma imkânı da bulunan bir kurumda devam ederler.
(9) İnfaz hâkimi, denetim süresinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman
kişiyi görevlendirebilir. Bu kişi, kötü alışkanlıklar edinebileceği çevrelerden
uzak kalması ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda
hükümlüye öğütte bulunur; eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya yanında
çalıştığı kişilerle görüşerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları,
sosyal uyumu ve sorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle
rapor düzenleyerek infaz hâkimine verir. (Ek cümleler:14/4/2020-7242/48 md.)
İnfaz hâkimi ayrıca, iki yılı geçmemek üzere denetim süresi içinde hükümlünün
denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere tabi tutulmasına
karar verebilir. Bu karar gereğince denetimli serbestlik müdürlüğü, risk ve
ihtiyaçlarını dikkate alarak hükümlüyü;[55]
a) Belirli bir bölgede denetim ve gözetim altında bulundurma,
b) Belirlenen yer veya bölgelere gitmeme,
c) Belirlenen programlara katılma,
yükümlülüklerinden bir veya birden fazlasına tabi tutar. Denetimli
serbestlik müdürlüğü hükümlünün risk ve ihtiyaçlarını dikkate alarak
yükümlülükleri değiştirebilir.
(10) İnfaz hâkimi, koşullu salıverilen hükümlünün kişiliğini ve topluma
uyumdaki başarısını göz önünde bulundurarak; denetim süresinin, denetimli
serbestlik tedbiri uygulanmadan veya herhangi bir yükümlülük belirlemeden
geçirilmesine karar verebileceği gibi, denetimli serbestlik tedbiri
uygulanmasını veya belirlenen yükümlülükleri denetim süresi içinde
kaldırabilir.[56]
(11) (Değişik:14/4/2020-7242/48 md.) Hükümlünün koşullu
salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan
gerekçeli rapor, infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine verilir.
İnfaz hâkimi, bu raporu uygun bulursa hükümlünün koşullu salıverilmesine dosya
üzerinden karar verir; raporu uygun bulmadığı takdirde gerekçesini kararında
gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
(12) Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını
gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere,
infaz hâkiminin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu
salıverilme kararı geri alınır.[57]
(13) Koşullu salıverilme kararının geri alınması hâlinde hükümlünün;[58]
a) Sonraki suçu işlediği tarihten
itibaren başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla sonraki
işlediği her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin,
b) (Değişik: 25/5/2005-5351/8 md.) Yükümlülüklerine aykırı
davranması hâlinde, bu yükümlülüklere uymama tarihi ile hak ederek salıverilme
tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla ihlalin niteliğine göre takdir
edilecek bir sürenin,
Ceza infaz kurumunda aynen çektirilmesine
karar verilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı
hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.
(14) Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği
takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.
(15) (Değişik: 20/7/2017-7035/25 md.) Hükümlü, geri kalan süre
içinde işlediği kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse ya da
bağlı tutulduğu yükümlülükleri yerine getirmezse hükmü veren ilk derece
mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliği, cezaların toplandığı hâller ile
hükmün bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmiş olması hâlinde
ise 101 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenen infaz hâkimliği
tarafından koşullu salıverilme kararının geri alınmasına dosya üzerinden karar
verilir. Bu kararlara karşı itiraz yolu açıktır.[59]
(16) 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun
İkinci Kitap, Dördüncü Kısım, "Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar"
başlıklı Dördüncü Bölüm, "Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine
Karşı Suçlar" başlıklı Beşinci Bölüm, "Milli Savunmaya Karşı
Suçlar" başlıklı Altıncı Bölüm altında yer alan suçlardan birinin bir
örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet
hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde, koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.
Mükerrirlere ve bazı suç faillerine
özgü infaz rejimi ve denetimli serbestlik tedbiri[60]
Müebbet Hapis Cezası ve Koşullu Salıverilme Koşulları
Türk Ceza Kanunu'nun 48. maddesi uyarınca müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder. Bu cezanın infazında koşullu salıverilmeden faydalanabilmek için 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ikinci fıkrası gereğince hükümlünün yirmi dört yılını infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirmesi zorunludur. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme ya da örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan ötürü müebbet hapis cezası alınması halinde ise koşullu salıverilme için gereken infaz süresi otuz yıl olarak uygulanır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 48Kaynağı aç
eder.
Süreli hapis cezası
Süreli Hapis Cezası ve Kısa Süreli Hapis Ayrımı
Türk Ceza Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrasına göre süreli hapis cezası, kanunda aksi belirtilmeyen hallerde bir aydan az ve yirmi yıldan fazla olamaz; hükümlünün geçici bir süreyle hürriyetinden yoksun bırakılmasını ifade eder. Maddenin ikinci fıkrası gereğince hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları kısa süreli hapis cezası niteliğindedir. Süreli hapis cezalarında genel infaz kuralı olarak mahkûmlar cezalarının yarısını infaz kurumunda iyi hâlli çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 49Kaynağı aç
hallerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz.
(2) Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli
hapis cezasıdır.
Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar
Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar
Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinin birinci fıkrasına göre kısa süreli hapis cezası; failin kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, duruşmadaki pişmanlığına ve fiilin işleniş özelliklerine göre adli para cezasına veya mağdurun ya da kamunun gördüğü zararın tamamen giderilmesine dönüştürülebilir. Ayrıca en az iki yıl süreyle meslek veya sanat edindiren eğitim kurumuna devam etmeye, cezanın yarısından bir katına kadar belirli yerlere ya da etkinliklere gitmekten yasaklanmaya veya gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya karar verilebilir. Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmişse, cezanın yarısından bir katına kadar ehliyet ve ruhsatların geri alınması ya da meslek ve sanat icrasından yasaklanma yaptırımı da uygulanabilir. Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, kısa süreli hapis cezası ertelenmiş olan kişiler hakkında aynı maddenin birinci fıkrasındaki genel hak yoksunlukları tatbik edilmez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 50Kaynağı aç
kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa
ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;
a) Adlî para cezasına,
b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale
getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,
c) En az iki yıl süreyle, bir meslek
veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan
bir eğitim kurumuna devam etmeye,
d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, belirli
yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve
sanatı yapmaktan yasaklanmaya,
f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak
koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya,
çevrilebilir.
(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak
öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî para cezasına
çevrilmez.
(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm
olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte
onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm
edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı
seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
(4) Taksirli suçlardan dolayı
hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı
halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir.
Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.
(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî
para cezası veya tedbirdir.
(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata
rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine
başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa
süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar
derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.[7][8]
(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle
yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir.8
Hapis cezasının ertelenmesi
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 53Kaynağı aç
cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;[13]
a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu
kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye,
köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca
verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten,
b) Seçme ve seçilme ehliyetinden (…)13,
c) Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette
bulunmaktan,
d) Vakıf, dernek, sendika, şirket,
kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi
olmaktan,
e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun
iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında serbest meslek
erbabı veya tacir olarak icra etmekten,
yoksun bırakılır.
(2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının
infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.
(3) Mahkûm olduğu hapis cezası
ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya
da koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve
kayyımlık yetkileri açısından yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm
olduğu hapis cezası ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak
cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen hükümlü hakkında birinci fıkranın
(e) bendinde söz konusu edilen hak yoksunluğunun uygulanmamasına karar
verilebilir.[14]
(4) Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada
onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü
uygulanmaz.[15]
(5) Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye
kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyet
halinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın
yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına
karar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle
işlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet halinde,
hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin
kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icraya
konan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazından
itibaren işlemeye başlar.
(6) Belli bir meslek veya sanatın ya
da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık
dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç
yıldan fazla olmamak üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya
da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma
hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından
itibaren işlemeye başlar.
Eşya müsaderesi
Kanundaki suç tanımında hapis cezası ile adli para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü hallerde hapis cezası tercih edilmişse bu yaptırım adli para cezasına çevrilemez. Geçmişte hapis cezasına mahkûmiyeti bulunmayan kişilerin otuz gün ve daha az süreli hapis cezaları ile suç tarihinde onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş olanların bir yıl veya daha az süreli mahkûmiyetlerinin seçenek yaptırımlara çevrilmesi kanunen zorunludur. Taksirli suçlarda hapis cezası uzun süreli olsa dahi adli para cezasına çevrilebilir; ancak bu imkân bilinçli taksir durumunda geçerli değildir. Hükmün kesinleşmesinden sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerine başlanmaz veya devam edilmezse infaz hâkimliği cezanın tamamen veya kısmen infazına karar verir.
Hapis Cezalarının İnfaz Usulleri ve Konutta İnfaz Rejimi
Hapis cezalarının infazı kural olarak ceza infaz kurumlarında gerçekleştirilir. 5275 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; hükümlünün başvurusuyla kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl, taksirle öldürme hariç taksirli fiillerde toplam beş yıl veya daha az süreli cezaların hafta sonları ya da geceleri kurumda infazına infaz hâkimince karar verilebilir. Ancak aynı maddenin dokuzuncu fıkrası gereğince; terör suçları, örgüt kurma, yönetme, örgüte üye olma suçları, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen fiiller ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar bu infaz usullerinden yararlanamaz.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 110Kaynağı aç
(1) İnfaz hâkimi, hükümlünün talebi üzerine kasten işlenen suçlarda
toplam üç yıl, taksirle öldürme suçu hariç olmak üzere
taksirle işlenen suçlarda ise toplam beş yıl veya daha az süreli hapis
cezasının;
a) Her hafta cuma günleri saat 19.00’da girmek ve pazar günleri aynı
saatte çıkmak suretiyle hafta sonları,
b) Hafta sonları hariç, her gün saat 19.00’da girmek ve ertesi gün saat
07.00’de çıkmak suretiyle geceleri,
Ceza infaz kurumlarında çektirilmesine karar verebilir. (Ek cümle:4/6/2025-7550/15
md.) (a) bendinde belirtilen infaz usulü, hükümlünün iş
yaşamı ve ailevi durumu ile ceza infaz kurumlarının düzen ve işleyişine göre
ceza infaz kurumu tarafından, süresi aynı olmak koşuluyla hafta içi günlerde de
uygulanabilir.
(2) Mahkûmiyete konu suç nedeniyle doğmuş zararın aynen iade, suçtan
önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesine dair hukukî
sorumlulukları saklı kalmak üzere;
a) Kadın, çocuk veya altmışbeş yaşını
bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam üç yıl,
b) Yetmiş yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam dört yıl,
c) Yetmişbeş yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam beş yıl,
d) (Ek:4/6/2025-7550/15 md.) Seksen yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam altı yıl,
veya daha az süreli hapis cezasının konutunda çektirilmesine infaz hâkimi
tarafından karar verilebilir.
(3) (Değişik:4/6/2025-7550/15 md.) Ağırlaştırılmış
müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar hariç olmak üzere hapis cezasına mahkûm
olan veya adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen
hükümlülerden 16 ncı maddenin üçüncü fıkrasında belirlenen usule göre maruz
kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında
hayatını yalnız idame ettiremeyeceği tespit edilen ve toplum güvenliği
bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilenlerin cezasının
konutunda çektirilmesine infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. Mahkûmun
durumu, Cumhuriyet başsavcılığınca birer yıllık dönemlere göre 16 ncı maddenin
üçüncü fıkrasında belirlenen usule göre incelettirilir. İnceleme sonuçlarına
göre hükümlünün iyileştiğinin tespit edilmesi halinde infaz hâkimi, cezanın
konutta çektirilmesine dair kararı kaldırır. Mahkûm, denetimli serbestlik müdürlüğü
ve bulunduğu yer kolluk makamlarınca izlenir. Toplam cezası on yıldan fazla
olan hükümlülerin elektronik cihazların kullanılması suretiyle takibi
zorunludur. Bu fıkrada yazılı yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi hâlinde
cezanın konutunda çektirilmesine dair karar infaz hâkimliğince kaldırılır.
(4) Doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha
az süreli hapis cezasına mahkûm olan ya da adli para cezası infaz sürecinde
hapis cezasına çevrilen hükümlü kadınların cezasının konutunda çektirilmesine
infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. Bu fıkra uyarınca talepte
bulunulabilmesi için kadının doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay
geçmemiş olması gerekir. Konutta infaza karar verdikten sonra çocuk ölmüş veya
anasından başka birine verilmiş olursa infaz hâkimi konutta infaz uygulamasına
ilişkin kararını kaldırır.
(5) (Değişik:4/6/2025-7550/15 md.) Cezanın özel
infaz usulüne göre çektirilmesine karar verilenler hakkında tabi oldukları
infaz rejimine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tedbiri
uygulanarak cezanın infazı hükümleri uygulanır.
(6) Cezanın özel infaz usulüne göre çektirilmesi kararı, infaza
başlandıktan sonra da verilebilir.
(7) İnfaz hâkimi talep üzerine,
cezanın özel infaz usulüne göre çektirilmesi sırasında bu usulün uygulanmasına
son verebilir. Özel infaz usulünün gereklerine geçerli bir mazeret olmaksızın
uyulmaması hâlinde ise bu usulün uygulanmasına son verilir ve bu hâlde infaza genel hükümlere göre ceza infaz
kurumlarında devam edilir. Özel infaz
usulüne göre geçirilen süre, infaz aşamasında mahsup edilir. Bu fıkranın
uygulandığı hâllerde 105/A maddesi hükümleri uygulanmaz.
(8) Bu madde hükümlerine göre verilen kararlara itiraz yolu açıktır.
(9) Üçüncü ve dördüncü fıkra hariç, bu madde hükümleri;
a) Terör suçları ile örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak
suçlarından ya da örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan mahkûm olanlar,
b) Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan mahkûm olanlar,
c) Adlî para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilenler,
d) Koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle cezası aynen
infaz edilenler,
e) (Ek:4/6/2025-7550/15 md.) 105/A maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları uyarınca açık ceza
infaz kurumuna gönderilenler,
hakkında uygulanmaz.
(10) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle
belirlenir.
İKİNCİ
BÖLÜM
Tutuklama
Kararının Yerine Getirilmesi
Tutuklama kararının yerine getirildiği kurumlar
5275 sayılı Kanun'un 110. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca; kadın, çocuk veya altmışbeş yaşını bitirmiş hükümlülerin toplam üç yıl, yetmiş yaşını bitirenlerin dört yıl, yetmişbeş yaşını bitirenlerin beş yıl ve seksen yaşını bitirenlerin altı yıl veya daha az süreli mahkûmiyetlerinin konutta çektirilmesine infaz hâkimi karar verebilir. Maddenin dokuzuncu fıkrası uyarınca terör suçları, örgüt suçları ve cinsel dokunulmazlığa karşı suç mahkûmları bu fıkra kapsamındaki konutta infazdan yararlanamaz. Ağırlaştırılmış müebbet mahkûmları hariç, ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevinde tek başına hayatını sürdüremeyeceği saptanan ve toplum güvenliği yönünden ağır tehlike oluşturmayanlar ile doğumundan itibaren altı ay geçmiş ve bir yıl altı ay geçmemiş beş yıl veya daha az süreli hapis cezası bulunan kadınlar hakkında da infaz hâkimince konutta infaz kararı verilebilir.
Devlet Güvenliğine ve Savunmaya Karşı Suçlarda Müebbet ve Ağırlaştırılmış Müebbet
Türk Ceza Kanunu'nda milli savunma ve devlet sırlarına karşı işlenen suçlarda özel hapis yaptırımları düzenlenmiştir. TCK m. 323/3 uyarınca savaş sırasında asılsız veya özel maksatlı haber yayma fiili düşmanla anlaşma neticesinde işlenmişse müebbet hapis cezası verilir. TCK m. 326/2 kapsamında devletin güvenliğine veya siyasal yararlarına ilişkin belgelerin tahrip edilmesi, yok edilmesi veya çalınması eylemlerinin savaş sırasında işlenmesi veya Devletin savaş hazırlıklarını veya savaş etkinliğini veya askerî hareketlerini tehlikeye koyması durumunda müebbet hapis cezasına hükmolunur. TCK m. 327/2 gereğince devletin güvenliği bakımından gizli kalması gereken bilgileri temin etme suçunun savaş sırasında işlenmesi ya da savaş hazırlıklarını, savaş etkinliğini veya askerî hareketleri tehlikeye sokması halinde ceza müebbet hapis cezasıdır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 323Kaynağı aç
neden olacak veya halkın maneviyatını sarsacak veya düşman karşısında ülkenin
direncini azaltacak şekilde asılsız veya abartılmış veya özel maksada dayalı
havadis veya haber yayan veya nakleden veya temel milli yararlara zarar
verebilecek herhangi bir faaliyette bulunan kimseye beş yıldan on yıla kadar
hapis cezası verilir.
(2) Eğer fiil;
a) Propagandayla,
b) Askerlere yönelik olarak,
c) Bir yabancı ile anlaşma neticesi,
İşlenmişse, verilecek ceza on yıldan yirmi yıla kadar hapistir.
(3) Fiil, düşmanla anlaşma neticesi işlenmişse müebbet hapis cezası
verilir.
(4) Savaş zamanında düşman karşısında milletin direncini tehlikeyle karşı
karşıya bırakacak şekilde yabancı paraların değerini düşürmeye veya itibarı
amme kağıtlarının değeri üzerinde etki yapmaya yönelik hareketlerde bulunan kimseye
beş yıldan on yıla kadar hapis ve üçbin güne kadar adlî para cezası verilir.
(5) Dördüncü fıkrada yazılı fiil, bir yabancı ile anlaşma sonucu işlenmişse
ceza yarısı; düşmanla anlaşma sonucu işlenmiş ise bir katı oranında artırılır.
Seferberlikle ilgili görevin ihmali
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 326Kaynağı aç
yararlarına ilişkin belge veya vesikaları kısmen veya tamamen yok eden, tahrip
eden veya bunlar üzerinde sahtecilik yapan veya geçici de olsa, bunları tahsis
olundukları yerden başka bir yerde kullanan, hileyle alan veya çalan kimseye
sekiz yıldan oniki yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Yukarıdaki yazılı fiiller, savaş sırasında işlenmiş veya Devletin
savaş hazırlıklarını veya savaş etkinliğini veya askerî hareketlerini tehlikeye
koymuş ise müebbet hapis cezası verilir.
Devletin güvenliğine ilişkin bilgileri temin etme
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 327Kaynağı aç
yararları bakımından, niteliği itibarıyla, gizli kalması gereken bilgileri
temin eden kimseye üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Fiil, savaş sırasında işlenmiş veya Devletin savaş hazırlıklarını
veya savaş etkinliğini veya askerî hareketlerini tehlikeye koymuşsa müebbet
hapis cezası verilir.
Siyasal veya askerî casusluk
Casusluk, devlet sırları ve fenni keşiflere ilişkin suçlarda kanun eylemin niteliğine göre müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis yaptırımı öngörmüştür. TCK m. 328/2 gereğince siyasal veya askerî casusluk amacıyla bilgi temini fiilinin savaşılan devlet yararına işlenmesi ya da savaşta veya askerî hazırlıkları tehlikeye atacak biçimde gerçekleşmesi halinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası uygulanır. TCK m. 330 uyarınca gizli kalması gereken bilgileri casusluk kastıyla açıklayan kimseye müebbet hapis; fiilin savaş zamanında işlenmesi veya savaş hazırlıkları ya da askerî hareketleri tehlikeye düşürmesi halinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir. TCK m. 333/2 kapsamında görev dolayısıyla öğrenilen devlet sırrı niteliğindeki fenni keşif, yeni buluş veya sınai yeniliklerin düşman devlet yararına kullanılması veya savunma etkinliğinin tehlikeye sokulması halinde müebbet hapis cezası hükmolunur. TCK m. 335/2 uyarınca açıklanması yasaklanan bilgileri casusluk maksadıyla temin etme suçunun savaş halinde bulunulan bir devlet yararına işlenmesi veya askerî hareketleri tehlikeyle karşı karşıya bırakması durumunda ise fail ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 328Kaynağı aç
yararları bakımından, niteliği itibarıyla, gizli kalması gereken bilgileri,
siyasal veya askerî casusluk maksadıyla temin eden kimseye onbeş yıldan yirmi
yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Fiil;
a) Türkiye ile savaş halinde bulunan bir devletin yararına işlenmişse,
b) Savaş sırasında işlenmiş veya Devletin savaş hazırlıklarını veya savaş
etkinliğini veya askerî hareketlerini tehlikeye sokmuşsa,
Fail, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
Devletin güvenliğine ve siyasal yararlarına ilişkin bilgileri açıklama
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 330Kaynağı aç
yararları bakımından niteliği itibarıyla gizli kalması gereken bilgileri
siyasal veya askerî casusluk maksadıyla açıklayan kimseye müebbet hapis cezası
verilir.
(2) Fiil, savaş zamanında işlenmiş veya Devletin savaş hazırlıklarını
veya savaş etkinliğini veya askerî hareketlerini tehlikeyle karşı karşıya
bırakmış ise, faile ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir.
Uluslararası casusluk
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 333Kaynağı aç
güvenliğinin gizli kalmasını gerektirdiği fenni keşif veya yeni buluşları veya
sınai yenilikleri kendisinin veya başkasının yararına kullanan veya kullanılmasını
sağlayan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve üçbin güne kadar adlî para
cezası ile cezalandırılır.
(2) Fiil, Türkiye ile savaş halinde bulunan bir devletin yararına işlenir
veya Devletin savaş hazırlıklarını veya savaş etkinliğini veya askerî
hareketlerini tehlikeye sokacak olursa, faile müebbet hapis cezası verilir.
(3) Türkiye Devleti tarafından yabancı bir memlekette Devlete ait belirli
bir işi görmek için görevlendirilen kimse, bu görevi sadakatle yerine getirmediği
ve bu fiilden dolayı zarar meydana gelebildiği takdirde faile beş yıldan on
yıla kadar hapis cezası verilir.
(4) Bu maddede tanımlanan suçların işleneceğini haber alıp da bunları
zamanında yetkililere ihbar etmeyenlere, suç teşebbüs derecesinde kalmış olsa
bile altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
Yasaklanan bilgileri temin
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 335Kaynağı aç
işlemlere göre açıklanmasını yasakladığı ve niteliği bakımından gizli kalması
gereken bilgileri siyasal veya askerî casusluk maksadıyla temin eden kimseye
sekiz yıldan oniki yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Fiil, Türkiye ile savaş halinde bulunan bir devletin yararına
işlenmiş veya Devletin savaş hazırlıklarını veya savaş etkinliğini veya askerî
hareketlerini tehlikeyle karşı karşıya bırakmış ise faile ağırlaştırılmış
müebbet hapis cezası verilir.
Yasaklanan bilgileri açıklama
Hapis cezası nedir?
Hapis cezası, Türk Ceza Kanunu'nda suç olarak düzenlenen fiiller karşılığında kanunilik ilkesine dayanılarak hükmedilen ve kişinin hürriyetini bağlayıcı nitelikteki cezai yaptırımdır.
Hapis cezası türleri nelerdir?
Türk Ceza Kanunu'nun 46. maddesine göre hapis cezaları; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, müebbet hapis cezası ve süreli hapis cezası olmak üzere üç türe ayrılmaktadır.
Kısa süreli hapis cezası ne kadardır?
Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları kısa süreli hapis cezasıdır; süreli hapis cezası ise kanunda aksine hüküm bulunmadıkça bir aydan az ve yirmi yıldan fazla olamaz.
Ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis cezası arasındaki fark nedir?
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası tek kişilik odada barındırma ve sıkı güvenlik rejimine tabidir; koşullu salıverilme süresi kural olarak otuz yıl iken müebbet hapis cezasında yirmi dört yıldır.
Hapis cezasının konutta infazı mümkün müdür?
Hapis cezalarının infazı kural olarak kurumlarda yapılmakla birlikte; kanunda belirtilen yaş, hastalık, engellilik veya doğum gibi şartların bulunması durumunda infaz hâkimi tarafından cezanın konutta çektirilmesine karar verilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy