Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezasının Niteliği ve Hukuki Temeli
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 47. maddesi uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, hükümlünün hayatı boyunca devam eden, kanun ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre infaz edilen bir ceza türüdür. Hukuk sisteminde ölüm cezasının yürürlükten kaldırılması sonucunda, bu yaptırımın yerine sıkı güvenlik rejimine tabi tutulmak üzere ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ihdas edilmiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 47Kaynağı aç
Ceza İnfaz Kurumundaki Barınma ve Güvenlik Rejimi
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerine göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan hükümlüler tek kişilik odalarda barındırılır. Hükümlüye kural olarak günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı tanınır. Kurumdaki risk ve güvenlik gerekleri ile iyileştirme ve eğitim çalışmalarında gösterilen gayret ve iyi hâle göre açık havaya çıkma ve spor yapma süresi uzatılabileceği gibi, hükümlünün kendisiyle aynı ünitede kalan diğer hükümlülerle sınırlı olarak temas kurmasına da izin verilebilir.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2014/2033, K. 2014/3529Kaynağı aç
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 25Kaynağı aç
5275 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrasının (d), (g), (h) ve (ı) bentleri uyarınca hükümlü, bulunduğu yerin olanak vermesi ve idare kurulunun uygun bulması hâlinde bir sanat veya meslek etkinliğini yürütebilir; ancak kurum iç yönetmeliğinde belirtilen faaliyetler haricinde herhangi bir spor ve iyileştirme etkinliğine katılamaz. Bu cezaya mahkûm olanlar hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve kendilerine izin verilmez. Hükümlünün cezasının infazına hiçbir surette ara verilemeyeceği gibi uygulanacak sağlık tedbirleri, tıbbi tetkik ve zorunluluklar hariç infaz kurumlarında, bunun mümkün olmaması durumunda ise tam teşekküllü devlet veya üniversite hastanelerinin tek kişilik ve yüksek güvenlikli mahkûm koğuşlarında yerine getirilir.
Haberleşme ve Ziyaret Haklarının Kapsamı
5275 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentleri gereğince ağırlaştırılmış müebbet hapis hükümlüsü, kurum idare kurulunun uygun gördüğü hâllerde on beş günde bir kez ve süresi on dakikayı aşmamak üzere kanunda belirtilen yakınlarına telefon edebilir. Ziyaret hakkı ise hükümlünün eşi, altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve vasisi tarafından belirlenen gün, saat ve şartlar dahilinde on beş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere kullanılır. Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik'in 15. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, mevzuatta sayılan yakınları bulunmayan diğer hükümlülere üçüncü dereceye kadar akrabalarından en çok üç kişiyle görüşme imkânı tanıyan istisnai düzenleme ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlara tatbik edilmez.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2019/331, K. 2019/2121Kaynağı aç
Ziyaret hakkının infaz kurumundaki uygulanış biçiminde açık görüş ile kapalı görüş rejimleri farklı kurallara bağlanmıştır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi'nin 2019/331 Esas ve 2019/2121 Karar sayılı ilamına göre, kapalı görüşte ağırlaştırılmış müebbet hapis hükümlülerinin ziyaretçileriyle teker teker görüşme yapması kuralı bulunmasına karşın açık görüşte ziyaretçilerle teker teker görüşme yapılacağına dair bir düzenleme mevcut değildir; bu sebeple kapalı görüş usulü kıyas yoluyla açık görüşe uygulanamaz.
Koşullu Salıverilme Süreleri ve Cezaların İçtimaı
5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilenlerin koşullu salıverilmeden yararlanabilmesi için ceza infaz kurumunda otuz yılını iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir. 5237 sayılı Kanun'un 49. maddesinde ise aksine hüküm bulunmayan hâllerde süreli hapis cezasının bir aydan az ve yirmi yıldan fazla olamayacağı, bir yıl veya daha az süreli hapis cezalarının ise kısa süreli ceza sayıldığı kurala bağlanmıştır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 49Kaynağı aç
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 107Kaynağı aç
Birden fazla cezanın toplanması durumunda uygulanacak infaz süreleri 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Buna göre birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre otuz altı yıldır. Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasının toplanması hâlinde ise hükümlünün koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçireceği azami süre en fazla otuz altı yıldır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2019/2643, K. 2021/8678Kaynağı aç
Örgütlü Suçlarda İnfaz Rejimi ve Koşullu Salıverilme İstisnaları
5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar otuz altı yılını infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilir. Aynı fıkra kapsamında birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis veya bir ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyette kırk yıl; bir ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapis mahkûmiyetinde ise infaz kurumunda en fazla kırk yılın geçirilmesi şarttır; bu fıkra hükümleri çocuklar hakkında uygulanmaz.
5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin 16. fıkrası gereğince, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar, Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar ile Milli Savunmaya Karşı Suçlar başlıklı bölümleri altında düzenlenen suçlardan birinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olunması hâlinde, hükümlü hakkında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.
Tekerrür, Çocuğa Karşı Suçlar ve Denetim Süresi
5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca tekerrür hâlinde işlenen suçtan dolayı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar, cezanın otuz dokuz yılını infaz kurumunda iyi hâlli çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden faydalanabilirler. Aynı Kanun'un 108. maddesinin sekizinci fıkrasına göre çocuğa karşı işlenen bir suçtan dolayı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde de otuz dokuz yıllık koşullu salıverilme süresi uygulanır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi'nin 2019/2643 Esas ve 2021/8678 Karar sayılı ilamı gereğince, içtimalı ağırlaştırılmış müebbet hapis ve süreli hapis cezasına mükerrirlik tatbik edildiğinde, 39 yıllık süreye içtima dahilindeki ilamlar arasından 5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tekerrüre esas alınan en ağır ceza tespit edilerek eklenir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 108Kaynağı aç
5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca infaz hâkimi, cezasının infazı tamamlanan mükerrir hakkında en az bir yıl süreyle denetim süresi belirler. Koşullu salıverilme hükümlerinin tatbik edildiği bu denetim süresinin infaz hâkimi tarafından en çok beş yıla kadar uzatılması mümkündür.
İnfaz Sırası ve Hukuka Aykırı Kararlarda Kanun Yararına Bozma
Yargıtay 1. Ceza Dairesi'nin 2014/2033 Esas ve 2014/3529 Karar sayılı ilamı uyarınca, sırada bekleyen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası bulunsa dahi fiilen başka bir mahkûmiyetten kaynaklı koşullu salıverilmenin geri alınması kararının infaz edildiği süreçte hükümlü hakkında 5275 sayılı Kanun'un 25. maddesinde düzenlenen ağırlaştırılmış müebbet infaz rejimi uygulanamaz.
Hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf ya da temyiz denetiminden geçmeksizin kesinleşen kararlarda hukuka aykırılık bulunması durumunda olağanüstü kanun yoluna başvurulabilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kesinleşen karar veya hükümdeki hukuka aykırılıklar Adalet Bakanlığının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının başvurusu üzerine yetkili Yargıtay ceza dairesince kanun yararına bozma incelemesine tabi tutulur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 309Kaynağı aç
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infaz süresi ne kadardır?
5237 sayılı Kanun'un 47. maddesi uyarınca ceza hükümlünün hayatı boyunca sürer; 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ikinci fıkrası gereğince tekil cezada otuz yıl infaz kurumunda iyi hâlli geçirildiğinde koşullu salıverilme hükümleri uygulanabilir.
Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsünü kimler ziyaret edebilir?
5275 sayılı Kanun'un 25. maddesi uyarınca hükümlüyü eşi, altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve vasisi on beş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edebilir; yakını olmayan diğer hükümlülere tanınan üçüncü derece akrabalarla görüşme hakkı bu cezada geçerli değildir.
Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda koşullu salıverilme süresi nedir?
5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince örgütlü suçlardan mahkûmiyette koşullu salıverilme süresi otuz altı yıldır; ancak devletin güvenliğine, anayasal düzene ve milli savunmaya karşı örgütlü suçlarda koşullu salıverilme uygulanmaz.
Tekerrür hâlinde ağırlaştırılmış müebbet cezasının infaz süresi nasıl belirlenir?
5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca mükerrirler için koşullu salıverilme süresi otuz dokuz yıldır; süreli hapisle içtima hâlinde bu süreye tekerrüre esas alınan en ağır ceza ilave edilir.
Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü kurum dışında çalıştırılabilir mi?
5275 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve kendilerine cezaevi izni verilmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

